Privatësia

Botuar për herë të parë të martën, më 14 maj 2002; rishikim thelbësor të enjten, më 19 tetor 2023

Burimi:https://plato.stanford.edu/entries/privacy/

Debatet e hershme mbi privatësinë nisën në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, kur për herë të parë u dallua ndërhyrja e mundshme e fotografisë dhe e shtypit (tabloid). Kur krahasohen me shqetësimet me të cilat përballemi sot për shkak të pajisjeve inteligjente që na rrethojnë, që mbledhin të dhëna dhe ndikojnë mbi opinionet dhe sjelljen tonë, shqetësimet e vjetra duken mjaft të pafajshme. Teknologjia e kohëve të fundit ka sjellë mënyra të paimagjinuara më parë për marrjen e informacionit rreth njerëzve, për vëzhgimin e tyre, përgjimin e bisedave të tyre, monitorimin e aktiviteteve të tyre dhe përcaktimin e vendndodhjes së tyre. Këto nuk janë thjesht „teknologji të reja“: ato ndryshojnë rrënjësisht praktikat shoqërore në të cilat janë ngulitur. Për më tepër, problemi nuk është thjesht se zotërimi i një telefoni inteligjent u mundëson kompanive të mbledhin sasi të mëdha të dhënash personale, por se këto të dhëna përdoren për të krijuar profile të përdoruesve që mund të shfrytëzohen për qëllime politike dhe tregtare.

Megjithatë, ka gjithashtu ndryshime shoqërore të një lloji krejtësisht tjetër, të cilat kanë prodhuar, në mënyra të ndryshme, zhvendosje të vazhdueshme në kufijtë që ndajnë sferën private nga ajo publike. Këto ndryshime përfshijnë, për shembull, faktin se gratë nuk mund të caktohen më thjesht në sferën e punës shtëpiake dhe familjare, por po luajnë gjithnjë e më shumë — dhe dëshirojnë të luajnë — një rol të barabartë në punësimin me pagesë dhe në sferën publike. Një tjetër ndryshim shoqëror është se, që nga vitet 1960, intimiteti dhe seksualiteti nuk janë më të dëbuar në sferën private, por tani portretizohen dhe shfaqen haptazi në një gamë të tërë mediash (sociale).

Një analizë e këtyre ndryshimeve në kuptimet shoqërore të së privatës dhe së publikës tregon se interesi për rikonceptualizimin e privatësisë — i cili është i ngulitur në një përpjekje më të gjerë politike dhe ligjore për gjetjen dhe krijimin e mbrojtjeve të përshtatshme të privatësisë — i detyrohet tri proceseve të dallueshme historiko-shoqërore. Së pari, zhvillimet e fundit në teknologjinë e informacionit kërcënojnë mbrojtjen e privatësisë personale në mënyra thelbësisht të reja; së dyti, ka pasur ndryshime rrënjësore në marrëdhëniet midis gjinive, duke nxitur një rikonfigurim shoqërues të sferës private; dhe së treti, ka pasur një depërtim të intimitetit në sferën publike përmes temave më parë private që janë bërë publike, të shoqëruara nga zhvendosje në nocionet e individualitetit, subjektivitetit dhe autenticitetit. Këto zhvillime sugjerojnë se nuk ekziston vetëm një histori e vetme e konceptit të privatësisë, por se rregullat që mbrojnë privatësinë sot (dhe reflektimi që ka shoqëruar këto rregulla) janë nxitur nga zhvillimet dhe shqetësimet në fusha të ndryshme politike dhe shoqërore. Historia e privatësisë mund të përfshijë prandaj më shumë sesa ajo që llogaritet si „private“ në çdo kohë të caktuar (Westin 1967; Elshtain 1981; Benn & Gaus 1983; B. Moore 1984; Ariès & Duby 1987; Weintraub & Kumar 1997; McKeon 2007; Vincent 2016; Igo 2018). Së fundi, këto zhvillime nxjerrin në dritë natyrën thellësisht konvencionale të ndarjes midis jetës publike dhe asaj private.

Përballë këtij sfondi, mund të shohim se nuk ka asnjë përkufizim, analizë apo kuptim të vetëm të termit „privatësi“, qoftë në gjuhën e zakonshme, qoftë në diskursin filozofik, politik dhe ligjor. Koncepti i privatësisë ka rrënjë të gjera historike në diskurset juridike, etike, sociologjike dhe antropologjike. Në këtë artikull, ne fillimisht do të përqendrohemi te historitë e privatësisë në diskurse dhe sfera të ndryshme të jetës. Do të diskutojmë gjithashtu historinë e legjislacionit për mbrojtjen e privatësisë në kohë dhe kultura (ligjore) të ndryshme. Në pjesën e dytë, do të shqyrtojmë një sërë kritikash ndaj privatësisë — si ndaj privatësisë shtëpiake, ashtu edhe ndaj të drejtës për privatësi — dhe të gjitha argumentet e kundërargumentet relevante që formësojnë ato debate.

Pjesa e tretë e këtij artikulli i kushtohet diskutimeve përmbajtësore të privatësisë në literaturë. Kjo literaturë dallon trajtimet përshkruese të kuptimit të privatësisë (të cilat përshkruajnë atë që në fakt mbrohet si private), nga trajtimet normative të privatësisë. Ne do të rishikojmë gjithashtu diskutimet që e trajtojnë privatësinë si një interes me vlerë morale, dhe ato që i referohen asaj si një e drejtë morale ose ligjore që duhet të mbrohet vetëm nga konventat shoqërore ose edhe nga ligji. Si pikënisje, do të shohim më me përpikëri kuptimet e ndryshme të „privatësisë“. Do të paraqesim semantikën e konceptit, për të cilën disa autorë pretendojnë se nuk mund të unifikohet, duke poseduar vetëm një ndjesi wittgensteiniane të ngjashmërisë familjare (Solove 2008). Përshkrimi i asaj që në fakt mbrohet si private pasohet nga trajtime normative të privatësisë që mbrojnë vlerën e saj, dhe masën në të cilën ajo duhet të mbrohet. Pyetja nëse privatësia duhet të mbrohet si një interes konvencional, një e drejtë morale, apo një e drejtë ligjore, ka qenë e debatuar për një kohë të gjatë.

Seksioni përmbyllës i këtij artikulli është më i gjati dhe më gjithëpërfshirësi. Aty do të merren në konsideratë debatet bashkëkohore mbi privatësinë në diskursin publik, si dhe një varg teorish filozofike, ligjore dhe antropologjike, nga privatësia dhe shëndeti te privatësia e grupit, përmasat shoqërore të privatësisë, dhe marrëdhënia midis privatësisë dhe pushtetit. Në fund, do të nxirret përfundimi se debatet e shumta lidhur me privatësinë, përgjatë fushave shumë të ndryshme të shoqërisë, tregojnë se problemi i privatësisë përcakton në një shkallë të madhe jetët personale, shoqërore dhe politike të qytetarëve. Një jetë e lirë, autonome e marrëdhënieve të jetuara mirë — intime, shoqërore dhe politike — po bëhet gjithnjë e më e rrezikuar. Debatet rreth privatësisë po bëhen për këtë arsye gjithnjë e më të rëndësishme, jo vetëm në akademi, por edhe në sferën publike shoqërore.

Historia e privatësisë
1. 1.1 Historia e konceptualizimit të sferës private
2. 1.2 Historia e privatësisë泊informacionale
3. 1.3 Historia e mbrojtjes ligjore
Kritikat ndaj privatësisë
1. 2.1 Reduksionizmi i Thomson-it
2. 2.2 Kritika ekonomike e Posner-it
3. 2.3 Kritika komunitare
4. 2.4 Kritika feministe
Kuptimi dhe vlera
1. 3.1 Semantika
2. 3.2 Përkufizimet dhe kuptimet
3. 3.3 Qasjet normative
  1. 3.3.1 Thelbësore (intrinseke) kundrejt instrumentales
  2. 3.3.2 Qasja e thjeshtë (Access Simpliciter)
  3. 3.3.3 Kontrolli i qasjes
  4. 3.3.4 Kontrolli i qasjes: Tri përmasa
  5. 3.3.5 Privatësia vendimmarrëse
  6. 3.3.6 Privatësia泊informacionale
  7. 3.3.7 Privatësia lokale (hapësinore)
Debatet bashkëkohore
1. 4.1 Debatet e fundit mbi vlerën ose funksionin e privatësisë
2. 4.2 Konflikti midis privatësisë dhe vlerave apo të drejtave të tjera
3. 4.3 Relativiteti kulturor i vlerës së privatësisë
4. 4.4 Vlera demokratike e privatësisë
5. 4.5 Privatësia e grupit
6. 4.6 Përmasat shoqërore të privatësisë
7. 4.7 Privatësia dhe tëdhënëzimi (datafication) i jetës së përditshme
  1. 4.7.1 Tëdhënëzimi i jetës: Puna
  2. 4.7.2 Tëdhënëzimi i jetës: Aplikacionet tregtare shëndetësore
  3. 4.7.3 Tëdhënëzimi i jetës: Paradoksi i privatësisë
  4. 4.7.5 Tëdhënëzimi i jetës: Vetja e kuantifikuar dhe detyra për të mbrojtur privatësinë e vetvetes
8. 4.8 Privatësia e kafshëve
9. 4.9 Çështje epistemologjike
10. 4.10 Privatësia, mbikëqyrja dhe pushteti
11. 4.11 Privatësia, kolonializmi dhe racizmi
12. 4.12 E ardhmja e privatësisë

Bibliografia
Të drejta / Rregullore / Vendime
Mjetet akademike
Burime të tjera në internet
Zëra të ndërlidhur

1. Historia e privatësisë

Për të kuptuar historinë e privatësisë, njeriu duhet së pari të shqyrtojë:

historinë e dallimit midis sferës private dhe asaj publike, si në mendimin antik ashtu edhe në atë modern liberal;
konceptualizimet e privatësisë泊informacionale; dhe
historinë e një të drejte ligjore për privatësi.

Këto nocione janë të gjitha të ndërlidhura. Ndarja e tyre këtu bëhet kryesisht për arsye heuristike.

1.1 Historia e konceptualizimit të sferës private

Dallimi i Aristotelit midis sferës publike të politikës dhe veprimtarisë politike, polis-it, dhe sferës private apo shtëpiake të familjes, oikos-it, është pikënisja për diskutimet filozofike të privatësisë (Politika 1253b, 1259b). Artikulimi klasik i Aristotelit për domenin privat është ai i domosdoshmërisë, kufizimit, mbylljes dhe nënshtrimit ndaj ligjeve të natyrës dhe riprodhimit. Për Aristotelin (dhe për një aristoteliane moderne si Hannah Arendt), ekziston një ontologji e qartë shoqërore që e bën të duket e natyrshme që disa gjëra, persona dhe aktivitete të konsiderohen si private, dhe të tjera si publike. Domeni privat është domeni i ekonomisë shtëpiake,

sfera ku nevojat e jetës, të mbijetesës individuale si dhe të vazhdimësisë së llojit, [kujdesen] dhe garantohen. (Arendt 1958 [1998: 45])

Ndonëse ka pasur një shqetësim të vazhdueshëm për privatësinë shtëpiake përgjatë historisë dhe në shumë kultura (në teorinë kulturore dhe historinë [e artit], për shembull; shih Ariès 1960 [1962]; Ariès & Duby 1985 & 1987; Vincent 2016), në teorinë filozofike mbetet një boshllëk kërkimor midis teorisë së Aristotelit për privatësinë dhe teorisë klasike liberale, duke filluar me Hobbes-in dhe Locke-un. Kjo qëndron në kontrast me analizat (historiko-artistike), të cilat shqyrtojnë gjerësisht privatësinë shtëpiake që nga Mesjeta e hershme deri në fillim të shekullit të njëzetë (shih veçanërisht Vincent 2016 shumë informuese).

Në teorinë liberale, dallimi publik/privat merret për t’iu referuar sferës së duhur të autoritetit qeveritar përkundrejt sferës së rezervuar për vetërregullim, sipas linjave të analizuara fillimisht nga Locke-u në Traktatin e Dytë mbi Qeverisjen (Locke 1690), dhe më vonë nga John Stuart Mill-i në esenë e tij Mbi Lirinë (Mill 1859). Dallimi shfaqet sërish në diskutimin e Locke-ut mbi pronën, i cili gjithashtu mund të gjendet në Traktatin e tij të Dytë. Në gjendjen e natyrës, e gjithë begatia e botës mbahet e përbashkët dhe është në atë kuptim publike. Por njeriu zotëron veten dhe trupin e vet, dhe mund të fitojë gjithashtu pronë duke bashkuar punën e tij me të. Këto raste konsiderohen prona e tij private. Në traditën liberale, Rawls-i gjithashtu dallon midis së privatës (e cila përfshin sferën shtëpiake) dhe së publikës.

Siç do të diskutohet në §2, teoria klasike liberale nga Hobbes-i dhe Locke-u te Rawls-i, së bashku me dallimin natyralist midis privatës-si-shtëpiake dhe publikës, është kritikuar nga mendimtaret feministe dhe mendimtarët bashkëkohorë liberalë. Që ndarja midis së privatës dhe së publikës ka gjithmonë një karakter konvencional (dhe jo natyror), është pohuar nga pothuajse të gjitha teoritë e privatësisë që datojnë nga pesë dekadat e fundit e këtej. Qasjet e reja ndaj teorisë së privatësisë kërkojnë një ripërshkrim të së privatës, dhe një riformulim të idesë së të drejtave të barabarta për privatësi dhe liri që nuk është më në papajtueshmëri me parimet e një demokracie liberale të bazuar në të drejta të barabarta (Allen 1988 & 1989; Jean Cohen 1992 dhe 2002; shih gjithashtu §3 më poshtë).

1.2 Historia e privatësisë泊informacionale

Historia e kohëve të fundit e së drejtës morale për privatësi泊informacionale lidhet me diskursin liberal mbi privatësinë dhe lirinë. Ajo e gjeti fillimin e saj me një ese të njohur nga Samuel Warren-i dhe Louis Brandeis-i, „The Right to Privacy“ (E drejta për privatësi, 1890; shih gjithashtu Gordon 1960; Prosser 1960; Glancy 1979; Keulen & Kroeze 2018: 32 dhe 44–45; Sax 2018: 147–150). Duke cituar „ndryshimet politike, shoqërore dhe ekonomike“ dhe një njohje të „së drejtës për t’u lënë vetëm“, e cila llogaritet si përkufizimi i parë i privatësisë泊informacionale, Warren-i dhe Brandeis-i argumentuan se ligji ekzistues ofronte një mënyrë për të mbrojtur privatësinë e individit, dhe ata kërkuan të shpjegonin natyrën dhe shtrirjen e asaj mbrojtjeje (1890: 193). Duke u përqendruar në një pjesë të madhe te nivelet në rritje të publicitetit të mundësuara nga industria në zhvillim e gazetave dhe shpikjet e fundit si fotografia, ata theksuan cenimin e privatësisë të sjellë nga përhapja publike e hollësive që lidhen me jetën private të një personi. Warren-i dhe Brandeis-i mendonin se një sërë rastesh ekzistuese mund të mbroheshin nën një të drejtë më të përgjithshme për privatësi, e cila do të mbronte masën në të cilën mendimet, ndjenjat dhe emocionet e dikujt mund të ndaheshin publikisht nga të tjerët. Duke këmbëngulur se ata nuk po përpiqeshin të mbronin sende apo pronë intelektuale të prodhuar, por më tepër qetësinë shpirtërore të arritur nga një mbrojtje e tillë, ata pretenduan se e drejta për privatësi bazohej në një parim të „personalitetit të paprekshëm“, i cili ishte pjesë e një të drejte të përgjithshme për imunitetin e personit, „e drejta ndaj personalitetit të dikujt“ (1890: 195 dhe 215).

Warren-i dhe Brandeis-i besonin se parimi i privatësisë ishte tashmë pjesë e së drejtës zakonore (common law) që merrej me mbrojtjen e shtëpisë së dikujt, por teknologjia e re e bëri të rëndësishme njohjen eksplicite dhe të veçantë të kësaj mbrojtjeje nën emrin e një të drejte për privatësi. Ata sugjeruan se kufizimet mbi këtë të drejtë mund të përcaktoheshin me analogji me ligjin e shpifjes dhe fyerjes, dhe ajo nuk do të pengonte botimin e informacionit rreth zyrtarëve publikë që kandidojnë për poste, për shembull. Warren-i dhe Brandeis-i hodhën kështu themelin për një koncept të një të drejte për privatësi që është bërë i njohur si e drejta e kontrollit mbi informacionin rreth vetvetes; koncepti i tyre qendror dhe më me ndikim mbetet e drejta për t’u lënë vetëm (1890: 193).

Ndonëse rastet e para ligjore të privatësisë pas botimit të artikullit të tyre nuk e njohën një të drejtë për privatësi, nuk kaloi shumë kohë para se diskursi publik, si dhe gjykatat shtetërore e federale në ShBA, po e miratonin dhe po e zgjeronin atë të drejtë. Në një përpjekje për të sistemuar dhe për të përshkruar e përkufizuar më qartë të drejtën e re të privatësisë që po mbështetej në të drejtën civile mbi dëmet (tort law), William Prosser-i shkroi se ajo që kishte dalë ishin katër interesa të ndryshëm në privatësi:

ndërhyrja në veçimin apo vetminë e një personi, ose në punët e tij private;
zbulimi publik i fakteve private të sikletshme rreth një individi;
publiciteti që e vendos dikë në një dritë të rreme në sytë e publikut; dhe
përvetësimi i imazhit/ngjashmërisë së dikujt për përfitimin e një tjetri (1960: 389).

Mund të thuhet se qasja e Prosser-it është në fakt një qasje juridike, meqenëse ai po shqyrton të drejtën për privatësi në të drejtën civile të dëmeve.

Historia e privatësisë泊informacionale është mjaft e shkurtër, siç e pamë, dhe ndonëse shumë zhvillime kanë ndodhur që nga vitet 1960, këto diskutohen më mirë në seksionin tjetër, si dhe në seksionet sistematike më vonë në këtë artikull (por shih Igo [2018] për një vështrim të përgjithshëm të historisë moderne amerikane).

1.3 Historia e mbrojtjes ligjore

Gjatë shekullit të njëzetë, e drejta për privatësi u ngrit në statusin e një të drejte të njeriut. Ajo ishte një hyrje krejtësisht e re në katalogun e përmbajtur në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut, dhe është e pazakontë për faktin se i mungon çdo paraardhës në kushtetutat e shteteve apo ligjet themelore. Siç kanë vënë në dukje Diggelmann dhe Cleis (2014: 441), „potenciali i kësaj të drejte u nënvlerësua dramatikisht në kohën e krijimit të saj“. Duke pasur origjinën në një mënyrë disi aksidentale, e drejta për privatësi që atëherë është bërë një nga të drejtat më të rëndësishme të njeriut (Weil 1963; Volio 1981; Michael 1994; Feldman 1997; Richardson 2017). Neni 12 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut të vitit 1948 thotë:

Askush nuk duhet t’i nënshtrohet ndërhyrjes arbitrare në jetën e tij private, familje, shtëpi ose korrespondencë, as sulmeve mbi nderin dhe reputacionin e tij. Gjithkush ka të drejtën e mbrojtjes me ligj kundër ndërhyrjeve ose sulmeve të tilla.

20 vjet më vonë, e njëjta e drejtë u mishërua nga Neni 17, Paragrafi 1 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (1966), ndonëse me terma paksa të ndryshëm.

Duke kthyer vëmendjen tonë te historia e një të drejte për privatësi në Evropë në veçanti, Neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, i hartuar më 1950, formulohet disi ndryshe ndërsa shpreh të njëjtën ide:

Çdokush ka të drejtën e respektimit të jetës së tij private dhe familjare, banesës dhe korrespondencës së tij.

Në vitin 1981, Konventa për Mbrojtjen e Individëve lidhur me Përpunimin Automatik të të Dhënave Personale (Konventa 108) siguroi rregulla specifike për mbrojtjen e të dhënave personale (Dalla Corte 2020: 125). Në vitin 2000, me Kartën e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian, pati për herë të parë një diferencim formal midis dy të drejtave: një të drejte për privatësi nga njëra anë, dhe një të drejte për mbrojtjen e të dhënave personale nga ana tjetër. Ky dallim formal ishte i pari në një deklaratë ndërkombëtare të të drejtave. Neni 7 i Kartës siguron një të drejtë për „respektimin e jetës private dhe familjare“, dhe Neni 8 siguron një të drejtë për „mbrojtjen e të dhënave personale“ (shih gjithashtu González Fuster 2014). Kjo e fundit luan një rol të rëndësishëm në sigurimin e së drejtës për privatësi泊informacionale.

Shqyrtimi i mëtejshëm i historisë së të drejtave për privatësi dhe mbrojtje të të dhënave në Evropë zbulon disa zhvillime të rëndësishme. I pari prej tyre ishte hapi i ndërmarrë më 1983 nga Gjykata Kushtetuese Federale e Gjermanisë. Në vendimin e saj historik mbi kushtetutshmërinë e Ligjit të Regjistrimit të Popullsisë të vitit 1983, aktgjykimi (BVerfG 65, 1(43)) qe me shumë ndikim në përcaktimin e së drejtës për privatësi si vetëvendosje泊informacionale (informational self-determination). Vendimi theksonte se

[nëse] individët nuk mund të përcaktojnë, me siguri të mjaftueshme, se çfarë lloj informacioni personal njihet nga pjesë të caktuara të mjedisit të tyre shoqëror, dhe nëse është e vështirë të përcaktohet se çfarë lloj informacioni kanë partnerët e mundshëm të komunikimit, kjo mund të pengojë shumë lirinë e tyre për të bërë plane ose vendime të vetëvendosura. Një rend shoqëror, dhe rendi ligjor që qëndron në themel të tij, nuk do të ishte i pajtueshëm me të drejtën për vetëvendosje泊informacionale nëse qytetarët nuk do të ishin më në gjendje të thoshin se kush di çfarë lloj informacioni personal rreth tyre, në cilën kohë dhe në cilin rast.

Hapi tjetër i rëndësishëm u ndërmor më 1995, me miratimin e Direktivës për Mbrojtjen e të Dhënave nga Bashkimi Evropian, e cila ishte një direktivë ligjërisht e detyrueshme (Direktiva 95/46/EC) e miratuar nga shtetet anëtare të BE-së. Qëllimi i kësaj direktive ishte i dyfishtë: të harmonizonte ligjet për mbrojtjen e të dhënave, në mënyrë që të lehtësonte tregtinë ndërkufitare nga kompanitë, dhe të mbronte të drejtat dhe liritë e njerëzve kur të dhënat e tyre personale përdoren. Kështu, direktiva u mbështet gjerësisht mbi logjikën e integrimit të tregut. Në vitin 2016, Direktiva për Mbrojtjen e të Dhënave u pasua në Evropë nga Rregullorja e Përgjithshme për Mbrojtjen e të Dhënave (GDPR). GDPR ka qenë ligj që nga viti 2016, por dispozitat e saj u bënë të zbatueshme vetëm në vitin 2018. GDPR është zhvillimi rregullator më me peshë në politikat e informacionit gjatë dekadave (shih Lindroos-Hovinheimo 2021), duke vendosur gjoba të konsiderueshme ndaj kompanive që dështojnë të përputhen me të. Siç shpjegojnë Hoofnagle et al. (2019), GDPR i fut të dhënat personale në një regjim rregullator kompleks dhe mbrojtës. Shumë parime të mbrojtjes së të dhënave (për shembull rreth sigurisë së të dhënave) janë përfshirë gjithashtu në ligjin e ShBA-së, ndonëse kryesisht në marrëveshjet e Komisionit Federal të Tregtisë (FTC) me kompanitë (Hoofnagle et al. 2019).

Juridizimi dhe juridiksioni në ShBA, veçanërisht lidhur me një të drejtë kushtetuese për privatësi, ka ndjekur një kurs shumë të ndryshëm. Nga njëra anë, ka pasur shumë përparime lidhur me ligjet që mbrojnë privatësinë泊informacionale. Ndërsa ligji për mbrojtjen e të dhënave në ShBA është i fragmentuar, ka pasur zhvillime të fundit që mund të rezultojnë në një përafrim më të ngushtë me ligjin e BE-së (p.sh., Akti i Kalifornisë për Privatësinë e Konsumatorit i vitit 2018 dhe Akti Amerikan për Mbrojtjen dhe Privatësinë e të Dhënave — ky i fundit një projektligj i paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve të ShBA-së në vitin 2022).

Nga ana tjetër, përqendrimi më i rëndësishëm në ligjin e ShBA-së është mbi privatësinë vendimmarrëse, të drejtën për të marrë vendime (këtu lidhur me trupin e dikujt) pa ndërhyrje nga të tjerët, d.m.th., mbi martesën e të njëjtit seks dhe abortin. Në vitin 1965, një e drejtë për privatësi, e pavarur nga privatësia泊informacionale dhe Amendamenti i Katërt, u njoh shprehimisht nga Gjykata Supreme. Ajo zakonisht është referuar si e drejta kushtetuese për privatësi. E drejta u njoh për herë të parë te Griswold v. Connecticut (381 U.S. 479), e cila rrëzoi dënimet e Drejtorit të Planned Parenthood dhe një mjeku në Shkollën Mjekësore të Yale-it për shpërndarjen e informacionit, udhëzimeve dhe këshillave mjekësore lidhur me kontracepsionin për personat e martuar. Shpjegimi i gjyqtarit Brennan përmbante fjalinë tashmë të famshme:

E drejta për privatësi i jep individit, të martuar apo beqar, të drejtën të jetë i lirë nga ndërhyrja e pajustifikuar qeveritare në çështje që prekin aq thelbësisht një person sa vendimi nëse duhet të lindë apo të ngjizë një fëmijë.

E drejta kushtetuese për privatësi u përshkrua nga gjyqtari William O. Douglas si mbrojtëse e një zone privatësie që mbulon institucionin shoqëror të martesës dhe marrëdhëniet seksuale të personave të martuar. (Për komente të mëtejshme, shih Allen 1988; Jean Cohen 1992; Inness 1992; Tribe 1990; DeCew 1997; Turkington & Allen 1999).

Pavarësisht polemikave mbi mendimin e Douglas-it, te e drejta kushtetuese e privatësisë shpejt u mbështetën vendimet për të rrëzuar ndalimin e martesave ndërracore, për t’i lejuar individët të zotërojnë materiale të konsideruara të pahijshme në shtëpitë e tyre, dhe për të lejuar shpërndarjen e pajisjeve kontraceptive për individët, si të martuar ashtu edhe beqarë. Megjithatë, zbatimi më i famshëm i kësaj të drejte për privatësi ishte si një justifikim për të drejtën e një gruaje për të kryer abort, një e drejtë e mbrojtur në aktgjykimin e vitit 1973 të Roe v. Wade (410 U.S. 113). Ajo që atëherë është përdorur në vendime të mëvonshme ligjore mbi abortin. Siç e formuloi në mënyrë të famshme shpjegimin gjyqtari Blackmun,

kjo e drejtë e privatësisë… është mjaft e gjerë për të përfshirë vendimin e një gruaje nëse duhet ta ndërpresë apo jo shtatzëninë e saj. (Roe v. Wade, 410 U.S. 113 [1973]: 153; shih Dworkin 1994)

Bork-u (1990), megjithatë, e sheh vendimin Griswold v. Connecticut si një përpjekje të Gjykatës Supreme për të mbajtur anë në një çështje shoqërore dhe kulturore, dhe si një shembull të së drejtës së keqe kushtetuese (për kritika ndaj pikëpamjes së Bork-ut, shih Inness 1992; Schoeman 1992; Johnson 1994; DeCew 1997).

Pavarësisht çdo gjëje tjetër që mund të ishte, e drejta për privatësi u pa si një e drejtë që përfshin liritë riprodhuese. Se cilat vendime personale specifike lidhur me liritë riprodhuese janë mbrojtur nga kjo e drejtë për privatësi, ka ndryshuar në varësi të përbërjes së Gjykatës në çdo kohë të caktuar. Për shembull, në aktgjykimin e vitit 1986 Bowers v. Hardwick (478 U.S. 186; i përmbysur më pas në Lawrence v. Texas 2003), u vendos se kjo e drejtë nuk i bënte antikushtetuese ligjet kundër sodomisë në Georgia, me gjithë marrëdhëniet seksuale intime të përfshira.

Në qershor 2022, te Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (No. 19–1392, 597 U.S.), Gjykata Supreme (atëherë me një shumicë gjyqtarësh konservatorë) përmbysi vendimin e saj të mëparshëm në Roe v. Wade dhe Planned Parenthood v. Casey (505 U.S. 833 [1992]). Shumica argumentoi se aborti nuk mund të llogaritet si një e drejtë kushtetuese, meqenëse kushtetuta nuk e përmend atë, dhe aborti nuk ishte „thellësisht i rrënjosur“ në historinë amerikane. Më konkretisht, gjykata argumentoi se e drejta për privatësi e nënkuptuar nga Amendamenti i Katërmbëdhjetë nuk përfshin të drejtën e një gruaje për abort. Si pasojë e Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization, shtetet individuale kanë kompetencën të rregullojnë qasjen ndaj abortit (shih Tribe 2022).

Vini re se debati në ShBA është i përqendruar kryesisht në aspekte të privatësisë vendimmarrëse. Në Evropë, e drejta për martesë të të njëjtit seks, si dhe e drejta për abort, konceptohen si të drejta të lirisë personale, dhe për këtë arsye nuk janë diskutuar në kontekstin e teorive të privatësisë. (Për komente të mëtejshme mbi këtë dallim, shih §3).

2. Kritikat ndaj privatësisë

2.1 Reduksionizmi i Thomson-it

Reduksionistët emërtohen kështu për shkak të pikëpamjes së tyre se shqetësimet e privatësisë janë të analizueshme ose të reduktueshme në pretendime të llojeve të tjera, si shkaktimi i shqetësimit emocional ose interesat e pronës. Ata mohojnë se ka ndonjë gjë të dobishme në konsiderimin e privatësisë si një koncept më vete. Reduksionistët dalin kështu në përfundimin se nuk ka asgjë koherente, dalluese apo ndriçuese rreth interesave të privatësisë. Ndoshta kritika themelore më e famshme e një të drejte për privatësi buron nga vepra e Judith Jarvis Thomson-it (1975). Pasi vëren se ka pak marrëveshje rreth asaj se çfarë përfshin saktësisht një e drejtë për privatësi, Thomson-i shqyrton një sërë rastesh që janë menduar se përbëjnë shkelje të së drejtës për privatësi. Në një shqyrtim më të afërt, megjithatë, Thomson-i argumenton se të gjitha ato raste mund të shpjegohen në mënyrë adekuate dhe po aq mirë në terma të shkeljeve të të drejtave të pronës ose të të drejtave mbi personin, siç është e drejta për të mos u dëgjuar/përgjuar. Në fund të fundit e drejta për privatësi, sipas pikëpamjes së Thomson-it, është thjesht një tufë/grumbull (cluster) të drejtash, e përbërë nga disa „të drejta madhore“ të pareduktueshme (për shembull, e drejta e pronës), dhe një numër „të drejtash jomadhore“ të reduktueshme (si e drejta për të mos iu nënshtruar përgjimit, e drejta për t’i mbajtur gjërat vetjake larg shikimit, e kështu me radhë). „E drejta mbi personin e vet“ përbëhet nga disa të drejta jomadhore, si (ndër të tjera) e drejta për të mos u vështruar — por nuk është vetë një e drejtë madhore (Thomson 1975: 304–306). Të drejtat e ndryshme në tufë mund të shpjegohen plotësisht nga, për shembull, të drejtat e pronës ose të drejtat për siguri trupore. Prandaj, e drejta për privatësi, sipas pikëpamjes së Thomson-it, është „e prejardhur“ (derivative) në kuptimin se nuk ka nevojë të gjendet ajo që është e përbashkët në tufën e të drejtave të privatësisë, dhe është gjithashtu e prejardhur në rëndësinë dhe justifikimin e saj. Çdo shkelje e privatësisë kuptohet më mirë si shkelje e një të drejte më themelore, p.sh., e drejta për të mos u përgjuar.

Kjo pikëpamje reduksioniste u hodh poshtë shpejt nga Thomas Scanlon-i, i cili argumenton në një përgjigje të drejtpërdrejtë ndaj tezës së Thomson-it se ne kemi, për shembull, një të drejtë të përgjithshme për të mos u vështruar, se

[p]ër sa mund të shoh unë, nuk kam fare ndonjë të drejtë të tillë të përgjithshme për të filluar. Kam një interes të mos më vështrojnë kur dëshiroj të mos më shohin (…). Por të drejtat që u korrespondojnë drejtpërdrejt këtyre interesave do të ishin tepër të gjera për të qenë pjesë e një sistemi të realizueshëm. (1975: 320)

E drejta për privatësi mbështetet në „interesat e veçanta që kemi për të qenë në gjendje të jemi të lirë nga disa lloje ndërhyrjesh“ (Scanlon 1975: 315). Përgjigjja e Scanlon-it ndaj Thomson-it mund të lexohet si një përpjekje për të gjetur një bazë të përbashkët për aspekte të ndryshme të privatësisë (DeCew 1997; Rachels 1975; Reiman 1976; Gavison 1980; shih gjithashtu §3 dhe §4).

Raymond Geuss-i (2001), nga ana tjetër, mbështet linjën reduksioniste të kritikës së Thomson-it, por i shton asaj një konsideratë më themelore:

Judith Jarvis Thomson ka argumentuar shumë bindshëm se kjo e drejtë nuk ekziston në kuptimin që nuk arrin të përcaktojë ndonjë lloj vetie të vetme koherente apo interesi të vetëm. Kjo nuk do të thotë se asnjë nga gjërat e ndryshme që kanë arritur të grupohen nën „privatësinë“ nuk janë të mira — larg kësaj, shumë prej tyre janë jashtëzakonisht të rëndësishme dhe të vlefshme — por vetëm se ato janë të mira të ndryshme, dhe arsyet krejtësisht adekuate që kemi për t’u përpjekur t’i promovojmë ato kanë pak lidhje me njëra-tjetrën. (2001: 145)

Vetë dallimi midis së privatës dhe së publikës, argumenton ai, mbështetet tashmë te supozimi se ekziston një dallim i unifikuar liberal që është i gdhendur në gur politikisht, dhe i pakontestuar. Por ky supozim shfaq jo vetëm një konceptim të gabuar të dallimit midis së publikës dhe së privatës, por gjithashtu një konceptim të gabuar të politikës. Në „politikën reale“, të gjitha dallimet dhe vlerat janë të kontestuara. Si rezultat, dallimi liberal është iluzor dhe ideologjik. Sipas Geuss-it, kjo bëhet e dukshme vetëm kur njeriu njeh heterogjenitetin e thellë të privatësisë, reduktueshmërinë e saj në interesa të tjerë, dhe shumësinë e vlerave shumë të ndryshme të bashkëngjitura me kuptimet e saj të ndryshme (Geuss 2001).

2.2 Kritika ekonomike e Posner-it

Richard Posner-i (1978) paraqet gjithashtu një shpjegim kritik të privatësisë. Ai argumenton se nga një perspektivë ekonomike, ne nuk duhet t’i caktojmë një të drejtë pronësie informacionit personal të individëve, kur veprimi i tillë çon në joefikasitet ekonomik. Ky pretendim teorik lidhet me një pretendim empirik se e drejta zakonore ndjek një logjikë të ngjashme ekonomike. Posner-i nuk duket se mohon ekzistencën e diçkaje që mund ta quajmë „privatësi“ dhe një „të drejtë për privatësi“. Në vend të kësaj, ai argumenton se nocioni i privatësisë duhet të vishet në një mënyrë të ndryshme, duke ndjekur një analizë ekonomike të shpërndarjes së të drejtave të pronës ndaj informacionit personal. Rreptësisht duke folur, pra, Posner-i nuk paraqet një kritikë themelore të privatësisë, por më tepër një trajtim të privatësisë që bazohet mbi konsiderata të efikasitetit ekonomik, dhe ai argumenton se privatësia mbrohet në mënyra që janë ekonomikisht joefikase. Lidhur me informacionin, sipas pikëpamjes së Posner-it privatësia duhet të mbrohet vetëm kur qasja në informacionin personal do të zvogëlonte vlerën e tij (për shembull, lejimi i studentëve të kenë qasje në letrat e tyre të rekomandimit i bën ato letra më pak të besueshme e kësisoj më pak të vlefshme, dhe prandaj ato duhet të mbeten konfidenciale ose private). Duke u përqendruar te privatësia si kontroll mbi informacionin rreth vetvetes, Posner-i argumenton se fshehja ose zbulimi selektiv i informacionit përdoret shpesh për të mashtruar ose manipuluar të tjerët, ose për përfitim privat ekonomik. Mbrojtja e privatësisë individuale është prandaj më pak e mbrojtshme nga sa supozojnë të tjerët, sepse ajo nuk maksimizon pasurinë.

2.3 Kritika komunitare

Qasjet komunitare e gjejnë të dyshimtë faktin se shumë teori të fundit të privatësisë mbështeten te koncepti i lirisë (negative) individuale si arsyen e ekzistencës (raison d’être) për privatësinë, dhe është pikërisht kjo lidhje midis privatësisë dhe lirisë apo autonomisë ajo që vihet në dyshim (shih Roessler 2008: 699). Privatësia në mendimin komunitar konceptohet përkundrazi si një sferë ose përmasë e jetës që lidhet me praktika specifike, të cilat janë gjithashtu (ose madje kryesisht) relevante për komunitetin në përgjithësi. Për rrjedhojë, këto praktika duhen kuptuar jo si një sferë ndaj së cilës individi ka një pretendim në cilësinë e qenies autonome, por si një sferë që i lëshohet individit si një anëtar i komunitetit (Sandel 1982; Elshtain 1995; Etzioni 1999 & 2004).

Ideja që qëndron në themel të këndvështrimit komunitar, veçanërisht të Sandel-it (1982), është se teoritë liberale të privatësisë domosdoshmërisht e konceptojnë veten si të patrupëzuar (disembodied) dhe egocentrike në natyrë. Kjo është jo vetëm jokonsistente në terma epistemologjikë, por edhe normativisht e padëshirueshme nga një perspektivë politike, sepse komunitetet dhe praktikat komunitare tashmë marrin përparësi mbi formësimin e identitetit individual. Komunitarët pretendojnë prandaj se privatësia nuk duhet të kuptohet kryesisht si një e drejtë individuale për vetëvendosje (fizike ose seksuale), por më tepër si mbrojtje e dhënë ndaj praktikave që varen nga të qenit të strehuara nga shikimi i të tjerëve (Etzioni 1999: 183; 2004: 30). Koncepti i Etzioni-t për privatësinë përthekon aspektet e saj vendimmarrëse, informacionale, si dhe lokale (privatësinë e shtëpisë) (Etzioni 1999). Këndvështrimi komunitar është kritikuar, megjithatë (p.sh., Jean Cohen 2002: 42). Këta kritikë argumentojnë se është e pasaktë të pohohet se një teori e privatësisë e bazuar te ideja e lirisë dhe autonomisë individuale nuk mund të konceptojë njëkohësisht veten si relacionale në natyrë, dhe si të konstituuar e kontekstualizuar në një larmi aspektesh. Teoritë feministe të privatësisë këmbëngulin se të drejtat individuale vijnë para detyrave komunitare, sepse përndryshe është e pamundur të garantohet liria e barabartë për të marrë vendime që i përkasin jetës dhe trupit të dikujt. Në veçanti, praktikat dhe traditat komunitare mund të rezultojnë shtypëse dhe diskriminuese, duke e bërë një të drejtë individuale për privatësi të domosdoshme (Allen 1988: 700; Fraser 1992; Morris 2000).

2.4 Kritika feministe

Kritika feministe ndaj teorizimit të sferës private nis duke vënë në dyshim idenë e domenit të privatësisë si domeni i së natyrshmes, i grave, ndjenjave, vatrës dhe shtëpisë, dhe i kujdesit emocional për anëtarët mashkullorë të shoqërisë, si dhe rritjes së fëmijëve. Kodimi „natyror“ i ndarjes midis së privatës dhe së publikës, prandaj, është ai që ndjek pikërisht ndarjen kufitare të gjinive (Okin 1989; Pateman 1989; Phillips 1991; Jean Cohen 1992; Fraser 1992; Landes 1998; DeCew 2015). Shenjëstra e kësaj kritike feministe është liberalizmi klasik, dhe ajo ka qenë me shumë ndikim. Rawls-i — mendimtari liberal më me ndikim i shekullit të njëzetë — e pranoi të paktën një pjesë të kësaj kritike si të justifikuar, dhe rishikoi teorinë e tij si rezultat (Rawls 2001: 166).

Megjithatë, në teorinë klasike liberale ekziston një interpretim i dyfishtë i domenit privat shtëpiak. Nga njëra anë, domeni privat vlerësohet pozitivisht si sfera shtëpiake që është e strehuar; nga ana tjetër, sfera private është sfera e grave dhe prandaj inferiore ndaj sferës publike, sipas kodimit të një shoqërie patriarkale. Si rezultat, sfera shtëpiake (përfshirë familjen) vlerësohet dhe çmohet si sfera që është e strehuar nga kërkesat e një bote armiqësore. Megjithatë, ajo lidhet me „gratë“, ndërsa sfera publike lidhet me „burrat“. E privata karakterizohet kështu si inferiore ndaj publikës, ashtu siç natyra konsiderohet inferiore në raport me kulturën (Okin 1991).

Në historinë e privatësisë, ne përballemi me një tjetër lexim të dyfishtë: edhe pse teoria liberale që nga Hobbes-i dhe Locke-u ka mbrojtur liri të barabarta për të gjithë qytetarët, ajo i është përmbajtur një konceptimi natyror të privatësisë që bie haptazi në kontradiktë me nocionin e të drejtave të barabarta. Kjo ndodh sepse ajo ua jep ato të drejta vetëm burrave, dhe jo grave (Locke 1690; Hobbes 1651). Siç ka argumentuar teoria feministe, kjo duket të ketë pak të bëjë me natyrën dhe më shumë me pushtetin dhe kulturën. E parë në terma thjesht normativë, natyra nuk na jep asnjë argument pse disa aktivitete (ose persona) duhet të konsiderohen „private“, dhe të tjera „publike“ (Pateman 1989; Phillips 1991; Jean Cohen 1992; Fraser 1992; Ortner 1974 [1998]). E drejta klasike liberale morale (dhe më vonë gjithashtu ligjore) për privatësi dhe liri private duhet të ndahet nga interpretimi natyralist, i cili ende rri pezull kërcënueshëm në sfondin e kulturës së përditshme.

Është e nevojshme të shqyrtohet kritika feministe edhe nga një kënd tjetër. Në parim, qasjet e hershme radikale barazitare feministe janë skeptike lidhur me çdo konceptualizim të mundshëm të privatësisë. Më e njohura nga këto qasje skeptike është ajo e zhvilluar nga MacKinnon-i (1987, 1989, 1991; shih gjithashtu Olsen 1991). Për MacKinnon-in, thirrja te të drejtat ligjore ose morale për privatësi nuk është veçse një manifestim i mëtejshëm i përpjekjes për t’i shtyrë gratë mbrapsht në një sferë privatësie të konstituuar ideologjikisht dhe të përkufizuar si jopolitike ose para-politike, dhe për t’u lëshuar atyre të drejta vetëm për aq sa shihen si të ndryshme ose devijuese. Privatësia mund të jetë e rrezikshme për gratë kur përdoret për të mbuluar shtypjen dhe dëmin fizik të shkaktuar mbi to, duke përjetësuar nënshtrimin e grave në sferën shtëpiake dhe duke inkurajuar mosndërhyrjen e shtetit. Një koncept i tillë i privatësisë, sipas MacKinnon-it, dështon të vërë në dyshim hierarkinë seksuale. Në vend të kësaj, ai thjesht ruan strukturat shoqërore të pushtetit që gjejnë shprehje në korrelacionin e grave me privaten, dhe të burrave me publiken.

Në përgjigje të argumentit të MacKinnon-it, një kundërshtim është se ai dështon të bëjë një dallim mjaftueshëm të qartë midis një koncepti natyror, para-politik të privatësisë nga njëra anë (i cili hidhet poshtë jo vetëm nga vetë MacKinnon-i, por edhe nga teori të tjera të privatësisë) dhe një koncepti ligjor-konvencional të privatësisë nga ana tjetër (Allen 1988; Jean Cohen 1992). Një pikëpamje më e arsyeshme, sipas Anita Allen-it (1988), është të pranohet se ndërsa privatësia mund të përdoret si një mburojë për abuzim, është e papranueshme të hidhet poshtë privatësia tërësisht mbi bazën e dëmit të kryer në privatësi (shih gjithashtu DeCew 1997: 86). Një hedhje poshtë e plotë e privatësisë do të sillte si pasojë që çdo gjë të bëhej publike, duke e lënë sferën shtëpiake të hapur ndaj vëzhgimit dhe ndërhyrjes së plotë nga shteti. Allen-i dhe teoricienë të tjerë (si Pateman 1989: 118–136; shih veçanërisht Jean Cohen 1992) sugjerojnë se shoqëritë në përgjithësi, si dhe ndarjet tradicionale konceptuale midis së privatës dhe së publikës, mund të kritikohen dhe të rishikohen (ose, siç e shpreh Cohen [1992], të „ripërshkruhen“). Prandaj, feministet duhet të përqafojnë një koncept të privatësisë që nuk qëndron në traditën natyraliste me baza gjinore, por është përkundrazi i orientuar drejt nocionit të lirisë (shih Allen 1988). Sfida është të gjendet një mënyrë që shteti të marrë seriozisht abuzimin në familje që dikur lejohej në emër të privatësisë, ndërsa njëkohësisht të parandalohet shteti nga imponimi i vetvetes mbi pjesët më intime të jetës së grave. Kjo nënkupton heqjen e kufijve të rinj për ndërhyrjen e justifikuar të shtetit, e kësisoj kuptimin e dallimit publik/privat në mënyra të reja (shih §3 dhe §4 më poshtë).

Një tjetër perspektivë feministe mbi privatësinë lidhet me kritikën ndaj liberalizmit në një mënyrë të ndryshme. Qasjet ndaj privatësisë që lidhen me lirinë dhe autonominë janë kritikuar nga perspektiva e një teorie të pushtetit (Brown 1995; Cornell 1995). Skepticizmi ndaj qasjeve të tilla lind sepse ato rrjedhin nga, dhe janë në harmoni me, dikotomi të tjera (liberale) (si subjekt-objekt ose të kesh të drejta a të mos kesh të drejta) që mendohen të jenë thelbësisht përjashtuese dhe diskriminuese. Më tej argumentohet se konceptime të tilla dështojnë të marrin parasysh dhe të kritikojnë strukturat e pushtetit të natyrshme në shoqëri, të cilat janë prandaj gjithashtu të natyrshme në strukturat që mbrojnë privatësinë.

Qasjet feministe janë larg të qenit homogjene. Ato variojnë nga shembuj që duket se hedhin poshtë çdo konceptualizim të privatësisë (p.sh., Brown 1995; shih gjithashtu perspektivën e ndryshme por po aq kritike mbi konceptualizimet liberale te Geuss 2001), tek ato që propozojnë mënyra alternative të përcaktimit të privatësisë, siç është rasti me Morris-in, e cila duke diskutuar Pitkin-in (1981) argumenton se

privatësia duhet të rindërtohet e jo të braktiset, sepse përndryshe është e pamundur të mendohet në mënyrë kritike rreth problemeve qendrore në teorinë demokratike — mes tyre vetë mundësia që qytetarët të përfaqësojnë, ose të përkthejnë në një gjuhë të përbashkët, atë që është më e veçantë, sekrete, e patregueshme, e brendshme, domethënë private, rreth vetes së tyre. (2000: 323)

Ajo mbron një „teori pozitive politike të privatësisë“ të cilën e kupton si pjesë të një teorie demokratike (2000: 323).

3. Kuptimi dhe vlera

Kur shqyrtohet koncepti i së privatës, ndonjëherë është e vështirë të ndahet elementi përshkrues i kuptimit nga përcaktimi normativ. Përcaktimi i kuptimit të privatësisë shpesh përmban elemente të qarta normative, si kur Fried-i (1968) pretendon se kuptimi i privatësisë konsiston në mbrojtjen e besimit dhe intimitetit, ose kur Nissenbaum-i (2010) e përkufizon privatësinë si rrjedhën adekuate të informacionit (e cila kërkon mbrojtje). Në këtë artikull, do të bëhet një përpjekje për të ndarë aspektet përshkruese dhe ato normative sa më qartë që të jetë e mundur. Në seksionin vijues, së pari do të jepet një përmbledhje e marrëdhënies midis konceptit të privatësisë dhe koncepteve të tjera, e pasuar nga një vështrim përshkrues i kuptimit të privatësisë. Së fundi, do të diskutojmë përcaktimet e ndryshme normative që i janë dhënë privatësisë.

3.1 Semantika

Një qasje fillestare për të përcaktuar kuptimin e „privatësisë“ është shqyrtimi se si lidhet ajo me fjalë të ngjashme. Kjo është ajo që quhet „semantika“ e privatësisë. Së pari, „e privata“ duhet të dallohet nga „intimja“ (Gerstein 1978; Benn & Gaus 1983; Bok 1982; Allen 1988; Inness 1992; Dworkin 1994; shih gjithashtu diferencimin e trefishtë të kuptimit të „privates“ te Weinstein 1971; për diskutimin që pason, shih Roessler 2001 [2005: 9–12]). Ajo që është intime mund të jetë gjithashtu private, por nuk është domosdo e tillë: Ne flasim gjithashtu, për shembull, për forma të „intimitetit publik“ në kontekste estetike (mendoni për John Lennon-in dhe Yoko Ono-n në hotelin Hilton në Amsterdam). „Intimiteti“ ka konotacione erotike ose seksuale, si dhe konotacione të afërsisë dhe vulnerabilitetit që lidhen gjithashtu — por jo vetëm — me ekspozimin e trupit të dikujt (Inness 1992). Së dyti, „e privata“ duhet të dallohet nga „sekreti“. Ajo që është private mund të jetë sekrete, por nuk është domosdo e tillë. Për shembull, pyetja se ku i ushtroj unë bindjet e mia fetare është private, por jo domosdo sekrete. Një shembull tjetër janë të dhënat mjekësore: këto të dhëna janë informacionisht private por jo sekrete; ato njihen nga shumë njerëz (në sistemin shëndetësor) dhe ne nuk do t’i quanim përgjithësisht „sekrete“. Ajo që është sekrete mund të jetë private, por është gjithashtu jo domosdo e tillë — për shembull, kur flitet për sekrete shtetërore (Bok 1982: 10–14; Mokrosinska 2020). Mbivendosje semantike ndodhin kur privatësia varet nga fakti që diçka të jetë krejtësisht e fshehur, me fjalë të tjera nga një sekret, si me ditarët sekretë apo votën e fshehtë. Me rëndësi këtu është Wasserstrom-i (1984), i cili e interpreton privatësinë mbi të gjitha si sferën e asaj që është sekrete, e fshehur ose e mbuluar, dhe kështu kërkon të nxjerrë në dritë konotacionet e mashtrimit dhe fshehjes.

Një marrëdhënie tjetër e rëndësishme semantike është ajo e predikatit „private“ me predikatin „publike“; kjo e fundit shpesh përkufizohet në kundërvënie me të parën. Në gjuhën e përditshme, ekzistojnë dy modele të dallueshme semantike që qëndrojnë në themel të përdorimeve të ndryshme të „privates“ dhe „publikos“ (Benn & Gaus 1983: 7–10). I pari është një model „qepe“, i cili lejon të bëhet dallimi midis shtresave të ndryshme të privatësisë. Qendra e qepës është sfera e intimitetit dhe privatësisë personale ose trupore, duke përfshirë jo vetëm trupin e dikujt, por edhe ditarin e tij privat, përballë së cilës çdo gjë tjetër konsiderohet „publike“. Shtresa e dytë e qepës përfshin sferën klasike të privatësisë, përkatësisht familjen dhe marrëdhëniet e tjera intime. Në kundërvënie me familjen, bota e jashtme e shoqërisë dhe shtetit përbën sferën publike. Shtresa e jashtme e qepës është shoqëria në përgjithësi — sfera e strukturave ekonomike ose shoqëria civile publike — që llogaritet si „private“ lidhur me ndërhyrjen nga shteti. Ajo formon kështu një tjetër sferë privatësie përballë sferës publike të shtetit dhe ndërhyrjes së tij të mundshme (Okin 1991).

Në një kuptim metaforik, modeli i dytë në përdorimin e përditshëm qëndron pingul me të parin. Për këtë model të dytë semantik, termi „private“ u vishet veprimeve që kryejmë, ose vendimeve që marrim, pavarësisht se ku qëllon të ndodhemi. Shkuarja në kishë është kësisoj një çështje private. Në këtë kuptim të dytë, koncepti i privatësisë përshkruan një sferë ose përmasë të mbrojtur veprimi dhe përgjegjësie, ku individët mund të veprojnë në një mënyrë që është e pavarur nga vendimet dhe ndikimet prej sferës publike të institucioneve shtetërore dhe shoqërisë në përgjithësi. Ky model i dytë përfshin gjithashtu privatësinë泊informacionale, meqenëse informacionin rreth vetes që dëshiroj ta mbaj privat (të dhënat mjekësore, etj.) nuk e lë në shtëpi, në një shtresë të qepës. Unë e mbaj atë me vete kudo që shkoj, prandaj privatësia duhet të jetë e zbatueshme kudo që ndodhemi.

3.2 Përkufizimet dhe kuptimet

Të dy modelet semantike të përmendura më sipër luajnë një rol në përkufizimet e mëposhtme. Që herët, vështirësitë e zhvillimit të një përkufizimi sistematik dhe të përgjithshëm të privatësisë janë njohur. Ne fillojmë me përkufizimin më me ndikim (të paktën që nga shekulli i njëzetë): përkufizimin e konceptit të dhënë nga gjyqtarët Warren dhe Brandeis (shih §1.2). Warren-i dhe Brandeis-i e përmblodhën në mënyrë të famshme këtë të drejtë për privatësi si të drejtën „për t’u lënë vetëm“ (1890: 214; për historinë e interesit të Warren-it dhe Brandeis-it për privatësinë shih Prosser 1960). Ata nënvizojnë se

intensiteti dhe kompleksiteti i jetës, që shoqërojnë qytetërimin përparues, e kanë bërë të domosdoshme njëfarë tërheqjeje nga bota, dhe njeriu, nën ndikimin përcaktues të kulturës, është bërë më i ndjeshëm ndaj publicitetit, kështu që vetmia dhe privatësia janë bërë më thelbësore për individin; por sipërmarrjet dhe shpikjet moderne, përmes ndërhyrjeve mbi privatësinë e tij, e kanë nënshtruar atë ndaj dhimbjes dhe shqetësimit mendor, shumë më të madh se ai që mund të shkaktohej nga një dëmtim i thjeshtë trupor. (Warren & Brandeis 1890: 196)

Si themel të konceptimit të tyre për të drejtën e privatësisë, Warren-i dhe Brandeis-i i referohen „dinjitetit […] të individit“ ose, siç theksohet nga Sax-i në diskutimin e tij mbi Warren-in dhe Brandeis-in,

idesë së „personalitetit të paprekshëm“ (Warren & Brandeis 1890: 205), ose, e thënë ndryshe, „së drejtës më të përgjithshme për imunitetin e personit, — së drejtës ndaj personalitetit të dikujt“ (Warren & Brandeis 1890: 207). Është në fund të fundit në dorë të individit të vendosë se si dëshiron të jetë, të mendojë dhe të veprojë. (Sax 2018: 149)

Duhet përmendur se qëllimi i artikullit të tyre nuk ishte të përkufizonte shprehimisht privatësinë, por më tepër t’i përgjigjej pyetjes „nëse ligji ynë do ta njohë dhe do ta mbrojë të drejtën për privatësi“ (Warren & Brandeis 1890: 196; „ligji ynë“ i referohet kornizës ligjore të ShBA-së). Ky përkufizim i përgjithshëm i konceptit të privatësisë, i bërë në terma të respektit për personalitetin, dinjitetin dhe „të lënit vetëm“, përgatiti megjithatë fushën jo vetëm për diskutime të detajuara ligjore, por edhe për përpjekje për të përkufizuar termin nga një perspektivë filozofike.

Ka pasur mënyra të ndryshme në të cilat janë kategorizuar dallimet në përcaktimin e kuptimit të privatësisë. Dy më të spikaturat janë reduksionizmi dhe koherentizmi, siç është përmendur më sipër. Reduksionistët janë përgjithësisht kritikë ndaj përpjekjes për të veçuar një kategori të veçantë dëmesh ose interesash që referohen më së miri si dëme apo interesa unikalë të privatësisë. Koherentistët, ndërkohë, mbrojnë vlerën themelore koherente të interesave të privatësisë. Në kontrast, Ferdinand Schoeman-i paraqiti një terminologji disi të ndryshme. Sipas Schoeman-it, një numër autorësh besojnë se „ka diçka të përbashkët për shumicën e pretendimeve të privatësisë“ (1984b: 5). Schoeman-i i referohet kësaj qasjeje si „teza e koherencës“. Pozicionet të cilat

mohojnë si tezën e koherencës ashtu edhe tezën e dallueshmërisë argumentojnë se në çdo kategori të pretendimeve të privatësisë ka vlera të ndryshme në lojë të llojit të përbashkët për shumë çështje të tjera shoqërore dhe se këto vlera i shterojnë pretendimet e privatësisë. […] Qëllimi i këtij pozicioni kompleks është se ne mund t’ia dilnim mjaft mirë nëse do të eliminonim çdo bisedë rreth privatësisë dhe thjesht do t’i mbronim shqetësimet tona në terma të kategorive standarde morale dhe ligjore. (Schoeman 1984b: 5)

Këta teoricienë të fundit referohen si reduksionistë. Judith Thomson-i vë në dyshim idenë se privatësia është një koncept i dallueshëm në tërësi, për aq sa gjen se nuk ka një ide të qartë se çfarë është e drejta për privatësi. Në vend të kësaj, ajo sugjeron se „e drejta për privatësi është vetë një tufë të drejtash“ (1975: 306), siç është e drejta e pronës ose e drejta mbi personin (shih §2.1). Siç është përmendur në seksionet e mëparshme, pikëpamja reduksioniste e Thomson-it u hodh poshtë nga Thomas Scanlon-i. Për Scanlon-in, sferat e privatësisë janë gjithmonë „të përcaktuara konvencionalisht“, të pareduktueshme, dhe vlejnë më vete; domethënë, ato nuk mund të veçohen përmes të drejtave apo pretendimeve të tjera. „Zona jonë e privatësisë,“ shkruan Scanlon-i,

mund të përkufizohej në shumë mënyra të ndryshme; ajo që ka më shumë rëndësi është që njëfarë sistemi kufizimesh ndaj vëzhgimit duhet të kuptohet dhe të respektohet përgjithësisht. (1975: 317–318)

Fakti që kufij të tillë ekzistojnë — sado të larmishëm që të rezultojnë — është për Scanlon-in një tregues i pareduktueshmërisë së privatësisë.

Megjithatë, larmia e përkufizimeve dhe karakterizimeve të mundshme, si dhe fushat e shumta të mundshme të zbatimit, kanë vazhduar të paraqesin një sfidë. Ndërsa përgjigjja e Scanlon-it ndaj Thomson-it mund të lexohet si një përpjekje për të gjetur bazë të përbashkët për aspekte të ndryshme të privatësisë (Scanlon 1975), Judith DeCew (1997) propozon të sistemojë konceptin e privatësisë duke parashtruar një „shpjegim të tufës“ (cluster account) që vë në pah lidhjet midis interesave të ndryshëm të mbuluar nga koncepti, pa e reduktuar privatësinë te këta interesa të ndryshëm:

Unë argumentoj se privatësia kuptohet më së miri si një koncept-tufë që mbulon interesa të shumëfishtë të privatësisë, përfshirë ata që rrisin kontrollin mbi informacionin dhe nevojën tonë për pavarësi, si dhe ata që rrisin aftësinë tonë për të qenë vetëshprehës dhe për të formuar marrëdhënie shoqërore. (DeCew 1997: 73)

Ka autorë të tjerë që kanë vënë në dyshim mundësinë e zhvillimit të një përkufizimi të përgjithshëm e gjithëpërfshirës të privatësisë. Një nga qasjet më novatore të fundit ndaj kuptimit (dhe vlerës) së privatësisë është ajo e Helen Nissenbaum-it. Ajo vëren „moçalin konceptual për të pretenduar një përkufizim — përkufizimin e saj — të privatësisë“ (2010: 3) dhe propozon një qasje të ndryshme që heq dorë nga përpjekja për të ofruar një përkufizim të vetëm e unifikues. Për Nissenbaum-in, e drejta për privatësi kuptohet më së miri si një „e drejtë për rrjedhë të përshtatshme të informacionit personal“ (2010: 127). Përgjithësisht, rrjedha e përshtatshme e informacionit personal qeveriset nga norma informacioni relative ndaj kontekstit. Këto karakterizohen nga katër parametra, të cilët janë kontekstet specifike, aktorët, llojet e informacionit, dhe (me rëndësi) parimet e transmetimit (shih Nissenbaum 2010: 140–141). Një parim transmetimi është një „kufizim mbi rrjedhën e informacionit nga pala te pala në një kontekst“ (Nissenbaum 2010: 145). Ajo që llogaritet si informacion privat varet nga normat e ndryshme të vendosura mbi rrjedhën e informacionit që qeverisin kontekste të ndryshme shoqërore, si kontekstet e arsimit, fesë, sigurisë apo politikës („integriteti kontekstual“ i konteksteve të ndryshme; Nissenbaum 2010: 127–231). Parimi adekuat i transmetimit mundet, në varësi të normës泊informacionale, në disa kontekste (për shembull marrëdhëniet intime) të kuptohet si kontroll i qasjes së personave të përfshirë. Në këtë kuptim, Nissenbaum-i nuk po argumenton rreptësisht kundër qasjeve të Kontrollit të Qasjes, ndonëse argumenton për përdorimin e kufizuar të tyre në kuadrin e përgjithshëm të privatësisë泊informacionale. Vini re se Nissenbaum-i shkruan rreth privatësisë泊informacionale dhe nuk diskuton përmasa të tjera të konceptit.

Së fundi, një nga teoricienët më të diskutuar gjerësisht të privatësisë është Daniel Solove (2004, 2008, 2011). Solove vërejti në mënyrë të famshme se privatësia është një „koncept në çrregullim“ (2008: 1) dhe argumenton se është e kotë të kërkohet një përkufizim i unifikuar. Në vend të kësaj, ai i drejtohet idesë së Wittgenstein-it për „ngjashmëritë familjare“, dhe propozon që privatësia të kuptohet si e përbërë nga „shumë gjëra të ndryshme e megjithatë të ndërlidhura“ (2008: 9).

Mund të nxirret përfundimi nga diskutimi i paraqitur këtu se në literaturën e privatësisë nuk është arritur asnjë përkufizim i qartë me të cilin të gjithë mund të bien dakord. As nuk ka një shtrirje të qartë për privatësinë: në ShBA, diskutimet konceptuale dhe filozofike lidhur me kuptimin dhe përkufizimin e „privatësisë“ janë të kornizuara kryesisht në terma të diskutimeve ligjore të privatësisë në kontekstin e së drejtës kushtetuese amerikane. Duke ndjekur këtë arsyetim, një numër teoricienësh mbrojnë pikëpamjen se privatësia ka një shtrirje të gjerë, përfshirëse të varieteteve të shumëfishta të çështjeve të privatësisë të përshkruara nga Gjykata Supreme e ShBA-së, edhe pse nuk ka një përkufizim të thjeshtë të privatësisë (shih Schoeman 1992; Parent 1983; Henkin 1974; Thomson 1975; Gavison 1980; Bork 1990).

3.3 Qasjet normative

Le të hedhim tani një vështrim më të afërt mbi anën normative të vlerës apo funksionit të konceptit të privatësisë. Siç do të shihet, gjatë përcaktimit të kuptimit gjoja përshkrues të privatësisë, zakonisht bëhen përpjekje për ta përshkruar privatësinë në të njëjtën kohë në terma normativë. Le të theksojmë sërish se është veçanërisht e vështirë të ndahen aspektet përshkruese dhe ato normative (të ngarkuara me vlerë) të konceptit të privatësisë.

3.3.1 Thelbësore (intrinseke) kundrejt instrumentales

Duke pasur parasysh sa më sipër, mund të fillojmë duke ndarë qasjet instrumentale dhe ato thelbësore (intrinseke) ndaj vlerës së privatësisë. Flasim për vlerën instrumentale të privatësisë kur ajo vlerësohet për hir të diçkaje tjetër (p.sh., marrëdhënieve intime, trupit, lirisë, autonomisë, ose dinjitetit; Stigler 1980; Posner 1981). Vlerë thelbësore kemi kur privatësia vlerësohet për hir të vetvetes, pa iu referuar ndonjë objekti tjetër, koncepti tjetër vlere, apo përmase në jetë (Warren & Brandeis 1890; Bloustein 1964; Gerstein 1978; Gavison 1980; Parent 1983).

Kjo ide e një vlere thelbësore për privatësinë është kritikuar, megjithatë. Një shembull është kritika e Fried-it:

Pikërisht sepse kjo analizë instrumentale e bën privatësinë kaq të cënueshme, ne ndihemi të shtyrë t’i veshim privatësisë njëfarë rëndësie thelbësore. Por përkthimi i privatësisë në nivelin e një vlere thelbësore mund të duket më shumë si një mënyrë për të ndërprerë analizën sesa për ta çuar atë përpara. (1970: 140)

Fried-i pretendon kështu se edhe kur themi se e vlerësojmë diçka pavarësisht gjithçkaje, ne përsëri mund të shtrojmë pyetjen: „pse duhet të jetë kështu?“ Megjithatë, dallimi midis vlerës thelbësore dhe asaj të jashtme (ekstrinseke) është përgjithësisht një temë filozofike e debatuar gjerësisht — jo vetëm në lidhje me privatësinë. Njeriu prandaj nuk duhet të presë që ajo të zgjidhet në domenin e filozofisë së privatësisë (shihni zërin mbi vlerën thelbësore kundrejt asaj të jashtme).

3.3.2 Qasja e thjeshtë (Access Simpliciter)

Qasjet e bazuara te qasja janë parashtruar për t’iu përgjigjur pyetjes së kuptimit dhe vlerës së privatësisë. Një larmi formulimesh mund të gjenden në literaturë (p.sh., Thomson 1975; Gavison 1980; Reiman 1995; Allen 2000; Tavani & Moor 2001). Reiman-i, për shembull, e përkufizon privatësinë si „gjendjen në të cilën të tjerët janë të privuar nga qasja te ti“ (1995: 30). Në mënyrë të ngjashme, Allen-i sugjeron se

privatësia i referohet një shkalle të mosqasjes së një personi ose informacioni rreth saj ndaj pesë shqisave të të tjerëve dhe pajisjeve të mbikëqyrjes. (2000: 867)

Një formulim klasik është ofruar nga Ruth Gavison: „Një individ gëzon privatësi të përsosur kur është krejtësisht i paqasshëm për të tjerët“ (1980: 428). Të gjitha këto sugjerime supozojnë se ne e vlerësojmë privatësinë dhe prandaj kemi nevojë për njëfarë kufizimi të qasjes ndaj saj (shih veçanërisht Reiman 1995).

Sissela Bok e përkufizon privatësinë si

gjendjen e të qenit i mbrojtur nga qasja e padëshiruar nga të tjerët — qoftë qasje fizike, informacion personal, apo vëmendje. Pretendimet për privatësi janë pretendime për të kontrolluar qasjen. (1982: 10)

Privatësia këtu përkufizohet si një gjendje në të cilën njeriu mbrohet në aspekte të ndryshme nga ndërhyrjet e padëshiruara nga njerëz të tjerë. Një përkufizim i tillë me bazë të gjerë duket ende se ka gjasa të mbulojë të gjithë gamën e kuptimeve të konceptit të privatësisë. Qasje të ngjashme gjenden gjithashtu te Benn (1988) dhe Schoeman (1992).

Qasja e bazuar te qasja është kritikuar, megjithatë. Për shembull, është e qartë se njeriu nuk gëzon privatësi pasi bie në një humnerë/çarje akullnaje, edhe pse kjo përputhet me kushtin e „mosqasjes“ (shih Schoeman 1984b: 3). Nëse një gjendje izolimi, veçimi ose fshehtësie është e imponuar dhe jo e zgjedhur lirisht (me fjalë të tjera, kur personi në fjalë nuk ka kontroll mbi qasjen), atëherë njeriu nuk do ta përshkruante atë si „private“. Westin-i (1967: 40) përshkruan izolimin e plotë të të burgosurve si një shembull të „tepër shumë“ privatësie. Për më tepër, kjo kritikë tregon se ne mendojmë për privatësinë si një dukuri dukshëm ndërpersonale. Nëse jam i bllokuar në një ishull të shkretë, nuk ka kuptim të thuhet se gëzoj privatësi të plotë sepse nuk ka njerëz të tjerë të pranishëm për të cilët mund të jem i paqasshëm (Fried 1968).

3.3.3 Kontrolli i qasjes

Qasje të tjera ndaj kuptimit dhe vlerës së privatësisë marrin idenë e kontrollit si vetë pikënisjen e tyre, d.m.th., kontrollin mbi zona specifike të privatësisë. E ashtuquajtura qasje e bazuar te kontrolli është përvetësuar në shumë shkrime mbi privatësinë në literaturën akademike dhe përtej saj (Westin 1967; Fried 1968; Scanlon 1975; Parent 1983; Inness 1992; Bok 1982; Boyd 2010). Shumica e qasjeve të bazuara te kontrolli e justifikojnë këtë interpretim të vlerës së privatësisë me mundësimin e lirisë: liria individuale dhe autonomia nuk janë të mundura pa mbrojtjen e jetës private (shih Allen 1988; Jean Cohen 2002). Duhet theksuar, megjithatë, se konceptimet e privatësisë të bazuara te qasja mund të nënkuptojnë gjithashtu se ne e vlerësojmë privatësinë sepse ajo mundëson lirinë. Ky është në fakt pozicioni i Reiman-it (1995), dhe kështu kjo nuk duhet parë si një vijë përcaktuese ndarëse midis qasjeve. Së fundi, Bloustein-i argumenton se „ndërhyrja [në privatësi] është poshtëruese për individualitetin, është një fyerje për dinjitetin personal“ (1964: 962).

Qasja klasike dhe me shumë ndikim e mbrojtur nga Westin-i e përkufizon privatësinë si kontroll mbi informacionin:

Privatësia është pretendimi i individëve, grupeve ose institucioneve për të përcaktuar vetë se kur, si dhe në çfarë mase informacioni rreth tyre u komunikohet të tjerëve. (1967: 7; shih gjithashtu Gross 1971)

Në një linjë të ngjashme me Westin-in, Fried-i e përkufizon privatësinë si „kontrollin që kemi mbi informacionin rreth vetes sonë“ (1968: 482). Fried-i pohon gjithashtu se arsyeja pse e vlerësojmë privatësinë është se marrëdhëniet me individë të tjerë (të karakterizuara nga dashuria, miqësia dhe besimi, për shembull) thelbësisht varen nga aftësia për të ndarë disa informacione të cilat nuk do t’i ndanim me ata që nuk janë në marrëdhënie. Privatësia ofron kështu „mjetin për modulimin […] e shkallëve të miqësisë“ (Fried 1968: 485), sepse ne ndajmë më shumë informacion me miq shumë të ngushtë sesa me të tjerët. Prandaj, ajo për të cilën kujdesemi realisht është aftësia për të kontrolluar informacionin që ndajmë me të tjerët. E drejta për privatësi do të mbronte aftësinë e një individi për të formësuar marrëdhënie domethënëse me të tjerët dhe do të justifikohej nga rëndësia e marrëdhënieve si miqësia, dashuria dhe besimi në jetën njerëzore (Fried 1968: 484).

Ky kontroll mund të kuptohet jo vetëm si i lidhur me privatësinë泊informacionale (si te Westin-i), por edhe në terma shumë më të gjerë. Iris Young shkruan: „E privata [është] ajo që individi zgjedh të tërheqë nga shikimi publik“ (1990: 119–120). Kontrolli konceptohet këtu si një tërheqje nga dukshmëria në sytë e publikut, siç bën jehonë Julie Inness:

Privatësia është gjendja e agjentit që ka kontroll mbi një sferë intimiteti, e cila përmban vendimet e saj rreth qasjes intime te vetvetja (përfshirë qasjen intime泊informacionale) dhe vendimet e saj rreth veprimeve të veta intime. (1992: 56)

Meqenëse vlerat që i vishen privatësisë mund të ndryshojnë, qasjet e bazuara te qasja janë të pajtueshme me këtë justifikim të vlerës së privatësisë në terma të intimitetit dhe afërsisë. Shumica e qasjeve të bazuara te kontrolli, megjithatë, e justifikojnë vlerën e privatësisë duke cituar mundësimin e lirisë: liria individuale dhe autonomia nuk janë të mundura pa mbrojtjen e një jete private (Jean Cohen 2002). Jean Cohen (2002) jep një mbrojtje teorike të një pikëpamjeje të së drejtës për privatësi të bazuar te liria. Ajo mbron një qasje konstruktiviste ndaj të drejtave të privatësisë dhe intimitetit, duke argumentuar se të drejtat e privatësisë mbrojnë autonominë personale, dhe se një e drejtë për privatësi është e domosdoshme për një jetë të lirë dhe autonome. Liria dhe autonomia janë në interpretimin e bazuar te kontrolli i qasjes thelbësisht të lidhura me privatësinë: nëse dëshiroj të kontrolloj qasjen te vetja (ose tek informacioni rreth vetes), atëherë është një shprehje e lirisë sime ta bëj këtë. Privatësia ka, në këto qasje, një vlerë kaq të lartë sepse mbron lirinë time për të bërë atë që dua të bëj në shtëpi (brenda kufijve të ligjit), për të kontrolluar atë që njerëzit dinë rreth meje (gjithashtu brenda kufijve) dhe për të vendosur lirisht rreth vetes dhe trupit tim (Jean Cohen 2002; Roessler 2004: 71ff). Një aspekt i lirisë ose autonomisë së personave është liria e tyre nga vëzhgimi dhe shqyrtimi i padëshiruar. Benn-i (1984) thekson se si respekti për privatësinë shpreh efektivisht respekt për personat dhe personshmërinë e tyre. Ai shpjegon se „[p]ikëpamja e një njeriu për atë që bën mund të ndryshohet rrënjësisht duke qenë i detyruar ta shohë atë, si të thuash, përmes syve të një njeriu tjetër“ (1984: 242). Domosdoshmëria e përvetësimit të një perspektive të ndryshme mbi sjelljen e vetvetes mund të shihet si një kufizim i lirisë në kuptimin e lirisë së vetëprezantimit. Ideja bazë e këtyre qasjeve është se liria për të luajtur role të ndryshme, për ta paraqitur veten në mënyra të ndryshme, presupozon që një person, në një marrëdhënie të caktuar, mund të fshehë (të mbajë private) aspekte të cilat nuk dëshiron të shihen, të ndahen. Personi tjetër do ta shihte atë në një mënyrë të ndryshme, sikur ta dinte këtë anë tjetër të saj. Kështu, liria për ta paraqitur veten në këtë mënyrë, në këtë marrëdhënie, do të minohej. Liria shoqërore për të luajtur role të ndryshme varet nga të qenit i aftë për t’u paraqitur ndryshe para fqinjëve, studentëve, bashkëshortit/es. Ajo varet nga mbrojtja e privatësisë (Allen 1988; Goffman 1959 për diskutim të mëtejshëm; Goffman-i është një referencë e cituar shpesh në literaturën e privatësisë). Ne kemi nevojë për privatësi pikërisht për të na siguruar hapësira të lira nga vëzhgimi dhe shqyrtimi, me qëllim arritjen e idealeve liberale të lirisë — si ideali i marrëdhënieve personale, ideali i „njeriut politikisht të lirë“, dhe ideali i „njeriut moralisht autonom“ (Benn 1984: 234).

Adam Moore (2010) përqafon një tjetër qasje, e cila megjithatë duhet përmendur nën titullin e qasjeve të bazuara te kontrolli. Në traditën eksplicite të teleologjisë aristoteliane, Moore niset nga një përshkrim i natyrës njerëzore për të shpjeguar vlerën e privatësisë. Natyra njerëzore, argumenton ai, u lejon njerëzve të lulëzojnë në një mënyrë posaçërisht njerëzore. Për të lulëzuar, njerëzit duhet të zhvillojnë aftësitë e tyre racionale. Kjo u lejon atyre, ndër të tjera, të jetojnë një jetë autonome. Mes kushteve të jashtme të favorshme të domosdoshme që qeniet njerëzore kanë nevojë për të lulëzuar, janë të drejtat dhe normat e privatësisë (A. Moore 2003).

3.3.4 Kontrolli i qasjes: Tri përmasa

Qasja e bazuar te kontrolli ka çuar në sugjerimin se përmasa të ndryshme të kontrollit mund të dallohen, dhe se këto kanë një korrelacion të drejtpërdrejtë me fusha të ndryshme të privatësisë. Nga një këndvështrim normativ, këto përmasa — jo hapësira — të privatësisë shërbejnë për të mbrojtur, lehtësuar dhe jetësuar qasjen ndaj asaj që konceptohet si private, dhe për të identifikuar një gamë normash të ndryshme të privatësisë që supozohet të mbrojnë dhe mundësojnë autonominë personale.

Autorë të tjerë sugjerojnë se përkufizimi i privatësisë i bazuar te kontrolli i qasjes kuptohet më së miri si një koncept-tufë që mbulon interesa në (a) kontrollin mbi informacionin rreth vetvetes; (b) kontrollin mbi qasjen te vetvetja, si fizikisht ashtu edhe mendërisht; dhe (c) kontrollin mbi aftësinë e dikujt për të marrë vendime të rëndësishme rreth familjes dhe stilit të jetesës, në mënyrë që të jetë vetëshprehës dhe të zhvillojë marrëdhënie të larmishme (DeCew 1997).

Roessler (2001 [2005]) sugjeron se tri përmasa të privatësisë duhen identifikuar, përkatësisht privatësia vendimmarrëse, privatësia泊informacionale, dhe privatësia lokale (hapësinore), duke nënkuptuar „sferën private“ tradicionale, kryesisht shtëpinë (vendin, në dallim nga informacioni ose veprimet). Justifikimi për këto përmasa të ndryshme qëndron, argumenton ajo, në rolin e tyre në mbrojtjen e autonomisë personale. Pa mbrojtjen e privatësisë në këto tri përmasa, një jetë autonome dhe e jetuar mirë në një demokraci liberale nuk do të ishte e mundur. Ajo shpjegon:

Përmasa e privatësisë vendimmarrëse shërben për të siguruar hapësirën që një subjekt të marrë vendime dhe të ndërmarrë veprime në të gjitha marrëdhëniet e tij shoqërore. Përmasa e privatësisë泊informacionale shërben për të siguruar një horizont pritshmërish lidhur me atë se çfarë të tjerët dinë rreth tij, që është e domosdoshme për autonominë e tij. Përmasa e privatësisë lokale shërben për të mbrojtur mundësitë për tërheqje hapësinore mbi të cilat një subjekt është i varur për hir të autonomisë së tij. [Qëllimi] është të tregohet se ku qëndron vlera e privatësisë dhe në çfarë mënyre cenimi i këtyre përmasave të privatësisë sjell gjithashtu një cenim të autonomisë individuale të subjektit. (Roessler 2001 [2005: 16])

Mbrojtja e privatësisë personale lidhur me këto tri përmasa është gjithashtu përbërëse e jetës shoqërore (Fried 1968), si dhe vendimtare për procedurat demokratike të vendimmarrjes (Stahl 2020; A. Roberts 2022).

3.3.5 Privatësia vendimmarrëse

Tri përmasat janë të ankoruara në tradita të ndryshme të konceptimit të privatësisë, dhe janë diskutuar për shumë vite. Është në vitet e fundit që privatësia vendimmarrëse, ose privatësia e veprimeve, është bërë një term i specializuar në literaturë. Normat e privatësisë vendimmarrëse lejojnë kontrollin e qasjes në sferën vendimmarrëse të dikujt. Kjo ka të bëjë me disa forma të sjelljes në publik, pyetje të stilit të jetesës, dhe vendime e veprime më thelbësore ku ne mund t’u themi me arsye të fortë njerëzve të tjerë se filan çështje nuk është puna e tyre (shih Lanzing 2016; Sax 2018).

Një faktor vendimtar në krijimin e konceptit të privatësisë vendimmarrëse ishte vendimi i Gjykatës Supreme të ShBA-së në çështjen Roe v. Wade. Si rezultat i këtij aktgjykimi historik, teoria feministe e ka trajtuar lirinë seksuale të veprimit, privatësinë e akteve intime dhe seksuale, dhe të drejtën e gruas për vetëvendosje seksuale si elemente qendrore në teorinë e privatësisë (Allen 1988). Në literaturën mbi privatësinë, rëndësi vendimtare i jepet gjithashtu privatësisë së trupit (Gatens 1996, 2004). Kjo përfshin të drejtën e fituar së fundmi të gruas për ta konceptuar trupin e saj si privat në masën që ajo mund të vendosë vetë nëse dëshiron të lindë një fëmijë, e kësisoj të gëzojë të drejtën e lirisë riprodhuese.

Ngacmimi seksual dhe orientimi seksual janë dy aspekte të mëtejshme qendrore të privatësisë vendimmarrëse, të cilat të dyja lidhen me urën midis seksualitetit, trupit dhe identitetit, dhe janë vendimtare për kodimin shoqëror dhe kuptimin e privatësisë. Mbrojtja nga ngacmimi seksual dhe respekti për orientime të larmishme seksuale formojnë përmasa të privatësisë vendimmarrëse pikërisht sepse është privatësia e trupit ajo që është e cënueshme ndaj shkeljes (shih Jean Cohen 2002 për një diskutim gjithëpërfshirës). Për më shumë mbi çështjet e lidhura me pushtetin, shih §4.

Ne mund të bëjmë dallimin midis aspekteve të ndryshme të privatësisë vendimmarrëse sipas kontekstit të tyre shoqëror, por argumenti që qëndron në themel të pretendimit për mbrojtjen e kësaj privatësie mbetet strukturalisht i njëjtë. Nëse njeriu e kupton vetëvendosjen dhe autonominë e një personi si konsistuese në të drejtën për të qenë (pjesërisht) autori i biografisë së vet, kjo duhet të thotë se brenda konteksteve të ndryshme shoqërore ajo mund të kërkojë që vendimet dhe veprimet e saj të respektohen (në kuptimin që ato „nuk janë puna jote“) si nga konventa shoqërore ashtu edhe nga ligji i shtetit. Kufijtë e kësaj forme privatësie rregullohen nga konventa dhe natyrisht i nënshtrohen rinegocimit të vazhdueshëm. E megjithatë ky lloj respekti për privatësinë e një personi — i zbatueshëm gjithashtu për kontekstet publike — është veçanërisht relevant për gratë. (Për shembuj relevantë, shih Nagel 1998a & 1998b; Allen 1988; Fraser 1996; Gatens 2004). Spektri i privatësisë vendimmarrëse shtrihet kështu nga të drejtat riprodhuese te liria e sjelljes në hapësirën publike.

3.3.6 Privatësia泊informacionale

Normat e privatësisë泊informacionale u lejojnë njerëzve të kontrollojnë se kush di çfarë rreth tyre. Njohuria që njerëzit e tjerë kanë rreth nesh formëson mënyrat se si ne mund ta paraqesim veten dhe se si veprojmë rreth të tjerëve. Privatësia泊informacionale është kështu thelbësisht e lidhur me lirinë dhe autonominë individuale meqenëse mundëson forma të ndryshme të vetëprezantimit, si dhe mundëson forma të ndryshme të marrëdhënieve shoqërore (shih Roessler 2001 [2005: 111–141] për më shumë hollësi).

Debatet rreth privatësisë泊informacionale i rikthehen interpretimit të Kushtetutës së ShBA-së, duke filluar me esenë e shkruar nga gjyqtarët Warren dhe Brandeis. (Ajo ese u shkrua pas asaj që ata e ndien si një cenim të privatësisë nga paparacët ndërhyrës më 1890). Ishte në atë ese që, për herë të parë, e drejta për t’u lënë vetëm u përshkrua si një e drejtë kushtetuese për privatësi, në kuptimin që informacioni rreth një personi është i denjë për mbrojtje madje edhe kur përfshin diçka që ndodh në publik (shih §1.2).

Kjo formë privatësie është relevante kryesisht në miqësi dhe marrëdhënie dashurie, dhe shërben si për mbrojtjen e marrëdhënieve ashtu edhe për mbrojtjen brenda marrëdhënieve. Në disa teori të privatësisë, kjo përbën në fakt vetë zemrën e privatësisë në formën e „privatësisë relacionale“, e cila garanton mundësi për tërheqje që janë përbërëse për një jetë autentike (Fried 1968; Rachels 1975). Për hollësi të mëtejshme, shihni zërin mbi privatësinë dhe teknologjinë e informacionit.

3.3.7 Privatësia lokale (hapësinore)

Përmasa e privatësisë lokale i referohet vendit klasik, tradicional të privatësisë, të menduar në terma të vendit të saj më të mirëfilltë: shtëpisë së dikujt. Siç e kemi parë tashmë, kjo formë e privatësisë lokale nuk rrjedh nga një ndarje „natyrore“ e sferave, por më tepër nga vlera e të qenit i aftë për t’u tërhequr brenda katër mureve të vetvetes (shih §1 dhe §2 më sipër).

Tradicionalisht, dy aspekte të ndryshme të privatësisë janë me rëndësi këtu: vetmia dhe „të qenit-për-veten“ nga njëra anë, dhe mbrojtja e bashkësive e marrëdhënieve familjare nga ana tjetër. Së pari, njerëzit kërkojnë vetminë dhe izolimin e ofruar nga mbrojtja e banesës së tyre private, në mënyrë që të shmangin ballafaqimin me të tjerët. Ky aspekt i privatësisë del gjithashtu në pah në veprën e Virginia Woolf-it dhe George Orwell-it, për të cilët të dy privatësia e dhomës — privatësia për të shkruar ose menduar — është një parakusht për mundësinë e vetëzbulimit dhe të një jete autentike (Orwell 1949; Woolf 1929).

Privatësia lokale ofron gjithashtu mbrojtje për marrëdhëniet familjare. Privatësia e ekonomisë shtëpiake ofron mundësinë që njerëzit të sillen me njëri-tjetrin në një mënyrë të ndryshme, dhe të pushojnë nga rolet shoqërore në një mënyrë që nuk është e mundur kur ndërveprojnë me njëri-tjetrin në publik. Kjo përmasë ose sferë e privatësisë, megjithatë, është veçanërisht e prirur të gjenerojë potencial për konflikt. Siç është bërë e qartë nga diskutimet e mëparshme, kjo ka qenë një pikënisje veçanërisht e rëndësishme për kritikën feministe. Një konflikt lind këtu midis konceptimeve tradicionale të privatësisë si përbërëse e një strehe të ngrohtë familjare, e cila nuk ka të bëjë fare me kërkesat për drejtësi ose të drejta të barabarta (Honneth 2004; përballë Rawls 1997), dhe qasjes kritike feministe (shih Okin 1989 & 1991; Young 2004).

4. Debatet bashkëkohore

Debatet bashkëkohore mbi privatësinë janë të shumëllojshme, të gjalla dhe ndonjëherë të nxehta. Ato rrotullohen rreth një morie çështjesh që nuk kufizohen vetëm te privatësia泊informacionale, por përfshijnë gjithashtu përmasa të tjera të privatësisë.

4.1 Debatet e fundit mbi vlerën ose funksionin e privatësisë

Debatet konceptuale dhe normative janë ende të pranishme dhe këmbëngulëse në literaturë, ku roli i autonomisë dhe qasja e kontrollit të qasjes janë tipike për diskutimin bashkëkohor. Një diskutim i përgjithshëm i privatësisë, jo i përqendruar në një aspekt të veçantë, por duke paraqitur kërcënimet e ndryshme ndaj privatësisë, rolin e saj dhe tensionet e lidhura në diskutimet e teknologjisë përparuese, mund të gjendet në monografi të ndryshme të plota të kohëve të fundit, për shembull te Rule (2007), gjithashtu te Rotenberg, Scott, dhe Horwitz (2015), te Citron (2022) si dhe te Francis dhe Francis (2017). Duke u përqendruar në aspekte më specifike të debateve normative, Koops et al. (2017) kanë dhënë një vështrim të përgjithshëm shumë ndihmues dhe informues mbi mundësitë e ndryshme të përkufizimit të kuptimit dhe vlerës së privatësisë. Ata synojnë një tipologji prej tetë konceptesh të privatësisë:

Analiza jonë na çoi në strukturimin e llojeve të privatësisë në një mënyrë dydimensionale, të përbërë nga tetë lloje bazë të privatësisë (trupore, intelektuale, hapësinore, vendimmarrëse, komunikuese, shoqëruese/asociative, pronësore dhe e sjelljes), me mbivendosjen e një lloji të nëntë (privatësia泊informacionale) që mbivendoset, por nuk përkon plotësisht, me tetë llojet bazë. (2017: 483)

Ata shpjegojnë gjithashtu me shumë dobi dallimet midis qasjeve të bazuara te qasja, te kontrolli dhe qasjeve të tjera ndaj funksionit dhe vlerës së privatësisë. Marmor-i (2015) argumenton se në të kaluarën ka qenë gjithnjë e më e vështirë të argumentohet për një interes të përgjithshëm të cilin privatësia synon ta mbrojë, veçanërisht për shkak të kritikës reduksioniste të Thomson-it (1975; shih §2.1). Marmor-i vijon duke pretenduar, megjithatë,

se ekziston një e drejtë e përgjithshme për privatësi e bazuar në interesin e njerëzve për të pasur një masë të arsyeshme kontrolli mbi mënyrat se si mund ta paraqesin veten (dhe atë që është e tyrja) para të tjerëve. (2015: 3–4)

Marmor-i paraqet një version interesant të një teorie të privatësisë të bazuar te kontrolli duke mbrojtur pikëpamjen se ne kemi një interes bazë për të pasur kontroll (të arsyeshëm) mbi vlerësimet për veten tonë, gjë që do të thotë gjithashtu se kemi një interes për një mjedis të parashikueshëm dhe një rrjedhë të parashikueshme të informacionit (shih 2015: 25). Ai kësisoj lidhet në fakt me qasje të tjera të bazuara te kontrolli (shih Jean Cohen 1992, gjithashtu Goffman 1959) si dhe me teoritë e privatësisë si integritet kontekstual (shih Nissenbaum 2010). Mainz dhe Uhrenfeldt (2021) mbështesin gjithashtu qasjen e kontrollit të qasjes ndaj privatësisë, duke pretenduar se

ekziston të paktën një arsye pro tanto për të favorizuar shpjegimin e kontrollit të së drejtës për privatësi mbi shpjegimin e qasjes të së drejtës për privatësi. (2021: 287)

Në një mënyrë paksa të ndryshme, Gaukroger-i (2020: 416) pretendon se privatësia jo vetëm që na mbron kur veprojmë në mënyra moralisht të drejta, por edhe kur bëjmë përdorim të „lirisë për të qenë të këqij“ — të cilën ai e mbron si një të mirë të përgjithshme. Lundgren-i, megjithatë, vë në dyshim qasjen e kontrollit të qasjes për shkak të vështirësive të saj thelbësore. Duke ndjekur Parent-in, Lundgren-i argumenton se nëse përqafojmë një trajtim të bazuar te kontrolli, ne humbasim privatësi sa herë që i japim dikujt qasje te çfarëdo që dëshirojmë të mbajmë private, gjë që në fakt do të thotë se humbasim gjithnjë e më shumë nga privatësia jonë. Lundgren-i prandaj argumenton për një konceptim të „qasjes së kufizuar“ (limited access) (Lundgren 2020: 173), duke kritikuar shumë forma të ndryshme të trajtimeve të kontrollit të qasjes (2020: 167 fn 7). (Duke ndjekur në mënyrë të nënkuptuar thirrjen e Bloustein-it (1964) për qendërzimin e konceptit të dinjitetit njerëzor, Floridi (2016) pohon se koncepti i dinjitetit duhet të jetë themeli i interpretimit të privatësisë泊informacionale, siç kuptohet nga GDPR).

Një zhvillim i mëtejshëm lidhet me teorinë e integritetit kontekstual, të zhvilluar nga Helen Nissenbaum. Korniza e Integritetit Kontekstual e Nissenbaum-it ka fituar vëmendje të jashtëzakonshme si standardi për të vlerësuar rrjedhat e informacionit personal, legjitimitetin dhe pranueshmërinë e tyre, por nuk ka mbetur e pakontestuar. Nga njëra anë, paradigma e Nissenbaum-it ka çuar në një numër të madh artikujsh që e zbatojnë atë në fusha të ndryshme shoqërore dhe zhvillime teknologjike. Shvartzshnaider et al. (2019) paraqesin „një metodë për analizimin e politikave të privatësisë duke përdorur kornizën e integritetit kontekstual (CI)“. Autorët pretendojnë se kjo

metodë lejon zbulimin e sistemuar të problemeve me deklaratat e politikave të privatësisë që pengojnë aftësinë e lexuesve për të kuptuar dhe vlerësuar praktikat e mbledhjes së të dhënave të kompanisë. (Shvartzshnaider et al. 2019: 162)

Vetë Nissenbaum-i (2019) zbaton qasjen e integritetit kontekstual në një rrjet kompleks të dhënash dhe argumenton se veçanërisht qasja e integritetit kontekstual është e aftë të identifikojë ato burime përçarjeje në praktikat e reja të informacionit të cilat duhen kritikuar (2019: 221; shih gjithashtu Nissenbaum 2015). Një shembull tjetër interesant është Shaffer-i (2021), i cili zbaton Kornizën e Integritetit Kontekstual te teknologjitë e reja për qytetet inteligjente (smart cities). Winter-i dhe Davidson-i (2019) zbatojnë qasjen e integritetit kontekstual te problemi i qeverisjes së të dhënave në informacionin shëndetësor, meqenëse përparimet në mbledhjen e të dhënave

paraqesin gjithashtu sfida të rëndësishme të qeverisjes së të dhënave për sigurimin e vlerës për palët e interesuara individuale, organizative dhe shoqërore, si dhe privatësinë dhe autonominë individuale.

Ata vijojnë duke

hetuar se si u përshtatën format e qeverisjes së të dhënave, ndërsa të dhënat e PHI [Informacionit Personal Shëndetësor] rrodhën në kontekste të reja përdorimi, për të trajtuar shqetësimet e integritetit kontekstual, i cili cenohet kur informacioni personal i mbledhur në një kontekst përdorimi zhvendoset në një kontekst tjetër përdorimi me norma të ndryshme përshtatshmërie. (2019: 36)

Nga ana tjetër, janë ngritur disa kritika të cilat argumentojnë se Nissenbaum-i në fakt nuk ofron standarde normative për të gjykuar se cilat rrjedha informacioni duhen parë si etikisht të justifikuara dhe cilat si të dëmshme (Rule 2019). Rule argumenton se

nocionet se normat që qëndrojnë në themel të çdo fushe të caktuar të sjelljes njerëzore janë të qarta ose të pakontestuara thjesht nuk i bëjnë ballë shqyrtimit të afërt. Në të vërtetë, shumica e normave shoqërore, veçanërisht në fusha që ndryshojnë me shpejtësi të sjelljes njerëzore si praktikat e privatësisë, janë të luhatshme dhe thellësisht të kontestuara. (2019: 260)

Në një linjë të ngjashme, DeCew (2015) vë në dyshim idenë se në çdo kontekst të caktuar, normat qeverisëse mund të mos jenë në përputhje me standardet etike e prapëseprapë të mbrohen mbi bazën e integritetit të kontekstit dhe normave që e qeverisin atë, siç është rasti i normave qeverisëse në familjen tradicionale (DeCew 2015: 215).

Së fundi, teoria se të dhënat private duhen parë si pronë private duhet përmendur. Kjo ide e ka origjinën te Lessig-u (2002) dhe që atëherë është diskutuar nga një numër autorësh. Ekzistojnë argumente pro dhe kundër idesë se agjentët që gjenerojnë pika të dhënash — burimi i të dhënave — kanë të drejtë t’i pretendojnë ato pika të dhënash si pronë private (Schneider 2021; shih gjithashtu Tufekci 2015; Wu 2015).

4.2 Konflikti midis privatësisë dhe vlerave apo të drejtave të tjera

Newell et al. (2015) sjell një artikulim dhe mbrojtje bindëse të privatësisë madje edhe kur privatësia duket se bie në konflikt me vlera të tjera të rëndësishme. Zhvillimet e fundit teknologjike janë shqetësuese, me implikime për themelet morale, ligjore dhe shoqërore dhe ndërlidhjet midis privatësisë, sigurisë dhe llogaridhënies. Katell dhe Moore (2016: 3) përdorin një përkufizim të privatësisë të bazuar te kontrolli, duke deklaruar se një e drejtë për privatësi është „një e drejtë për të kontrolluar qasjen te, dhe përdorimet e, vendeve, trupave dhe informacionit personal“. Ata shkruajnë gjithashtu se

aftësia për të kontrolluar qasjen te trupat, kapacitetet dhe fuqitë tona, si dhe tek informacioni i ndjeshëm personal, është një pjesë thelbësore e lulëzimit njerëzor apo mirëqenies. (Katell & Moore 2016: 5)

Kenneth Himma

argumenton se siguria është një e drejtë më e rëndësishme që gjithmonë „mbizotëron“ (trumps) mbi privatësinë, e cila sipas pikëpamjes së tij nuk është një e drejtë absolute apo themelore, por thjesht „instrumentale“ ndaj të drejtave të tjera. (Katell & Moore 2016: 12 dhe Himma 2016; të dyja te A. Moore 2016)

Mbrojtja e Himma-s bazohet në pikëpamjen e tij se siguria është thelbësore për mbijetesën — detyra dhe detyrimi ynë më i vyer. Në kontrast, duke iu përgjigjur kësaj pikëpamjeje, Adam Moore mbron privatësinë mbi sigurinë me argumente të shumta, ndoshta më i fuqishmi prej të cilëve është demonstrimi i „rëndësisë së privatësisë si një ledh mbrojtës kundër teprive tiranike të një shteti sigurie të pakontrolluar“ (Katell & Moore 2016: 13 dhe Moore 2016b). Siç vërejnë autorët në këtë vëllim, ka arsye të mira për të nxjerrë përfundimin se privatësia, siguria dhe llogaridhënia janë të gjitha moralisht të vlefshme.

Gjatë rrjedhës së viteve të fundit (dhe veçanërisht midis 2020 dhe 2023), konflikti midis privatësisë dhe shëndetit, ose privatësisë dhe sigurisë, ka qenë tema e shumë diskutimeve — veçanërisht nga perspektiva e pandemisë COVID-19. Në një përpjekje të hershme për të zhvilluar udhëzime të përshtatshme, Morley et al. (2020) kanë postuluar se jo vetëm që duhet të mbrohet privatësia, por duhet të respektohen barazia dhe drejtësia në gjurmimin digjital të kontakteve. Megjithatë, aplikacione të tilla të gjurmimit të kontakteve sjellin qartazi një konflikt midis privatësisë dhe shëndetit të njerëzve. Gjatë gjithë rrjedhës së pandemisë, aplikacione të tilla të gjurmimit të kontakteve qenë të kontestuara (shih Bengio et al. 2020; Fahey & Hino 2020).

4.3 Relativiteti kulturor i vlerës së privatësisë

Schoeman-i (1984b) ka theksuar se pyetja nëse privatësia është apo jo kulturalisht relative mund të interpretohet në mënyra të ndryshme. Një pyetje është nëse privatësia konsiderohet e vlefshme për të gjithë popujt, apo nëse vlera e saj është relative dhe subjekt i dallimeve kulturore (shih Westin 1967; Rachels 1975; Allen 1988; A. Moore 2003). Një pyetje tjetër është nëse ka ndonjë aspekt të jetës që është thelbësisht privat dhe jo thjesht konvencionalisht i tillë. Ekziston gjithashtu njëfarë literature mbi kulturat e ndryshme të privatësisë në rajone të ndryshme të botës. Një numër në rritje artikujsh merren me konceptimet e privatësisë në Kinë, jo vetëm për shkak të zhvillimeve teknologjike gjatë viteve të fundit (siç detajohet te Ma 2019 për një konceptim relacional, perëndimor-lindor të privatësisë; H. Roberts 2022), por edhe mbi periudha më të hershme në kulturën kineze, për shembull mbi mendimin konfucian dhe taoist (Whitman 1985; për qëndrimet ndaj kujdesit shëndetësor, shih Chen et al. 2007). Basu (2012) shkruan rreth perceptimit indian të privatësisë, bazuar në vlerat kulturore të Indisë, dhe ofron një shpjegim pse koncepti i tyre i privatësisë duket se shtrihet përtej dikotomisë shpesh dominuese publik-privat. Capurro (2005) trajton aspekte ndërkulturore të privatësisë, veçanërisht lidhur me dallimet midis konceptimeve japoneze dhe atyre perëndimore (shih gjithashtu Nakada & Tamura 2005). Për një perspektivë mbi teorinë e përgjithshme budiste të privatësisë, shih Hongladarom (2016). Perspektiva ubuntu mbi privatësinë diskutohet nga Reviglio dhe Alunge (2020).

4.4 Vlera demokratike e privatësisë

Teoricienët kanë vënë në dukje vazhdimisht lidhjen midis mbrojtjes së privatësisë, të kuptuar si mbrojtje e autonomisë individuale, dhe mbrojtjes së demokracisë (shih Goold 2010: 38–48). Hughes, për shembull, flet për privatësinë si një „ledh mbrojtës kundër totalitarizmit“ (2015: 228), ndërsa Spiros Simitis e përshkruan të drejtën për privatësi si „një element përbërës të një shoqërie demokratike“ (1987: 732). Ndoshta mbrojtësja më e njohur e privatësisë me sy nga demokracia është Ruth Gavison. Ajo argumenton se mbrojtja e privatësisë si mbështet ashtu edhe inkurajon autonominë morale të qytetarëve, e cila është një parakusht thelbësor i shoqërive demokratike (Gavison 1980: 455; shih gjithashtu Hughes 2015: 228; Simitis 1987: 732; Solove 2008: 98–100; Schwartz 1999). Nuk mund të ketë vetëvendosje demokratike pa mbrojtjen e privatësisë. Kësisoj, ndërhyrja qeveritare për sigurinë e qytetarëve bëhet një ideologji që kërcënon demokracinë kur qëllimi i saj nuk është më liria e individëve — domethënë, kur qytetarët nuk trajtohen më nga shteti si subjekte demokratike, por si objekte.

Mokrosinska thekson privatësinë si një vlerë demokratike, duke forcuar kështu atë vlerë kur ajo hyn në konkurrencë me lirinë e shprehjes dhe interesa të tjerë politikë. Privatësia mund të lehtësojë lënien mënjanë të mosmarrëveshjeve të thella me qëllim që angazhimi politik në një demokraci të mund të ecë përpara. Kështu, Mokrosinska propozon një strategji për ndërmjetësimin midis privatësisë dhe fjalës së lirë kur ato përplasen (Mokrosinska 2015). Lever, në një monografi mbi privatësinë dhe demokracinë, zhvillon një teori gjithëpërfshirëse dhe argumenton se privatësia është në mënyra të ndryshme thelbësore për demokracitë dhe për lirinë, barazinë dhe solidaritetin e subjekteve demokratike (Lever 2013). Nga një perspektivë e ndryshme, Stahl-i (2020) diskuton mënyrat se si „mbikëqyrja e aktiviteteve me synim publik“ duhet të kritikohet. Duke u mbështetur te teoritë e integritetit kontekstual (Nissenbaum) dhe të sferës publike (Habermas), Stahl-i argumenton se

mbikëqyrja strategjike e sferës publike mund të minojë kapacitetin e qytetarëve për të diskutuar lirisht në publik dhe prandaj bie në konflikt me vetëvendosjen demokratike. (2020: 1)

Vlera demokratike e privatësisë luan gjithashtu një rol qendror në Republikanizëm, meqenëse kërcënimet ndaj privatësisë janë gjithmonë gjithashtu kërcënime ndaj demokracisë. Republikanët vënë në pah vlerën e privatësisë duke e vënë atë në kontrast me teoritë liberale, të cilat nuk mund të shpjegojnë kërcënimin e mundshëm ndaj privatësisë — jo thjesht ndërhyrjen aktuale — si një cenim mbi lirinë e subjekteve. Andrew Roberts (2015: 320) shkruan se për republikanët, për shkak se privatësia

është një parakusht për pjesëmarrje efektive në jetën politike, dhe republikanët e konsiderojnë një pjesëmarrje të tillë si thelbin e vetëqeverisjes dhe mjetin përmes të cilit një bashkësi politike mund të sigurojë kushtet e lirisë, në një demokraci republikane privatësia individuale do të shihet si një e mirë kolektive.

(Për një trajtim shumë më të hollësishëm sipas linjave të ngjashme, shih A. Roberts 2022; si dhe Schwartz 1999).

4.5 Privatësia e grupit

Privatësia e grupit ka hyrë në diskutimin filozofik në një fazë mjaft të vonë, meqenëse ishte vetëm me format e reja të teknologjisë së informacionit dhe komunikimit që grupet mund të viheshin në shënjestër dhe të mbikëqyreshin me efikasitet. Kërkimi mbi privatësinë e grupit trajton faktin se nuk janë individët ata që vihen në shënjestër nga praktikat e mbledhjes së të dhënave dhe profilizimit, por më tepër grupet e individëve që ndajnë disa veçori relevante. Një përmbledhje e rëndësishme dhe me ndikim esesh është ajo e Taylor, Floridi dhe van der Sloot (2017a). Taylor et al. theksojnë se

teknologjitë e profilizimit dhe mësimit makinerik drejtohen në nivel grupi dhe përdoren për të formuluar lloje (types), jo ekzemplarë të veçantë (tokens) — ato punojnë në shkallë të gjerë, dhe u mundësojnë përdoruesve të tyre të vënë në shënjestër kolektivin po aq sa individin. (2017b: 1)

Libri diskuton perspektiva të ndryshme mbi atë se çfarë është një grup, se si duhen trajtuar grupet lidhur me privatësinë, cilët elemente të problemit mund të adresohen duke përdorur mjetet aktuale ligjore dhe konceptuale, dhe cilat do të kërkojnë qasje të reja.

Veçanërisht interesant është argumenti i Floridit se

grupet as nuk zbulohen dhe as nuk shpiken, por projektohen nga niveli i abstraksionit (LoA) në të cilin zhvillohet një analizë specifike e një sistemi shoqëror. Dizajni i tyre është prandaj i justifikuar për aq sa qëllimi, që udhëheq zgjedhjen e LoA-së, është i justifikuar. (Floridi 2017: 83)

Floridi deklaron se pretendimet se grupet kanë të drejta dhe grupet kanë privatësi merren së bashku në argumentin se grupet mund të kenë të drejta për privatësi, dhe se vërtet ndonjëherë është vetëm grupi ai që ka privatësi dhe jo anëtarët e tij (2017: 83; shih gjithashtu Taylor 2017: 13–36; van der Sloot 2017: 197–224). Loi dhe Christen (2020) bien dakord me pretendimin e Floridit se grupet mund të kenë të drejta për privatësi. Megjithatë, ata argumentojnë, kundër Floridit, për dallimin midis dy koncepteve të ndryshme të privatësisë për grupet:

I pari (…) merret me informacionin konfidencial të ndarë me anëtarët e një grupi dhe të paqasshëm për (të gjithë ose një grup specifik të) personave të jashtëm. I dyti (…) merret me konkluzionet që mund të nxirren rreth një grupi njerëzish të përcaktuar nga një veçori, ose kombinim i tyre, i ndarë nga të gjithë individët në grup. (Loi & Christen 2020: 207)

Loi dhe Christen pretendojnë se është ky i fundit, nocioni konkludues (inferential) i privatësisë, ai që shpjegon privatësinë e grupit. Një e drejtë absolute për këtë privatësi, përfundojnë ata, është e pabesueshme.

Puri (2021) kritikon konceptimin konvencional liberal të privatësisë që përqendrohet tepër te identifikimi i individit si joadekuat në ruajtjen e identitetit dhe autonomisë së individit. Puri zhvillon prandaj

një kornizë teorike në formën e një modeli triumvirati të së drejtës së grupit për privatësi (GRP), i cili bazohet te privatësia si një vlerë shoqërore… [ai gjithashtu formulon] konceptin e privatësisë reciproke ose shoqëruese, i cili në mënyrë kundërintuitive deklaron se në epokën e Analitikës së të Dhënave Masive (Big Data Analytics), ne kemi më shumë privatësi së bashku sesa individualisht. (Puri 2021: 477)

4.6 Përmasat shoqërore të privatësisë

Në mënyrë interesante, Puri (2021) lidh pyetjen e privatësisë së grupit me atë të përmasave shoqërore të privatësisë. Megjithatë, ndonëse të dy diskurset ndajnë kritikën ndaj konceptimeve individualiste të privatësisë dhe janë të interesuara për më shumë sesa mbrojtja e individit, kjo e fundit trajton një problem tjetër. Përfundimi i debateve rreth përmasave shoqërore të privatësisë është pretendimi se privatësia nuk është (vetëm) një e drejtë apo nevojë për individët, por mbron, dhe duhet të mbrojë, gjithashtu marrëdhëniet. Jo të gjitha marrëdhëniet përbëjnë një grup, dhe privatësia mundet, në disa raste, të përbëjë vetë marrëdhënien që mbron, siç argumentojnë Roessler dhe Mokrosinska (2013). James Rachels-i dhe Charles Fried-i e njohën të dy se privatësia ka një vlerë shoqërore: marrëdhëniet mund të mbrohen vetëm kur disa norma të privatësisë zbatohen si brenda marrëdhënieve ashtu edhe ndaj marrëdhënieve (Fried 1968; Rachels 1975). Normat e ndryshme të privatësisë泊informacionale jo thjesht rregullojnë marrëdhëniet dhe rolet shoqërore që kemi në jetë, ato realisht i bëjnë ato të mundura. Perspektiva e individit duket e pamjaftueshme për të shpjeguar shumë nga shqetësimet e ngritura në debatet rreth teknologjive ndërhyrëse në privatësi. Me frekuencë gjithnjë e më të madhe, teknologjitë ndërhyrëse në privatësi janë argumentuar se rrezikojnë jo vetëm interesat individuale, por gjithashtu prekin shoqërinë dhe jetën shoqërore më përgjithësisht. Prandaj, jo vetëm ruajtja e lirive individuale, por edhe përbërja dhe rregullimi i marrëdhënieve shoqërore, janë thelbësore për normat e privatësisë (shih Roessler & Mokrosinska 2015).

Duke ndjekur Fried-in (1968) dhe teorinë e tij që përshkruan karakterin relacional të mbrojtjes së privatësisë individuale, mund të argumentohet se, ndërsa miratohen normat e privatësisë泊informacionale të cilat duhet të mbrojnë privatësinë individuale, kjo privatësi luan në të njëjtën kohë një rol thelbësor në marrëdhëniet shoqërore. Prandaj, mbrojtja e privatësisë nuk është gjithmonë dhe jo domosdoshmërisht në konflikt me interesat shoqërore (Roessler & Mokrosinska 2013: 771).

Në vitet e fundit, disa studiues kanë ndërmarrë hapa të rëndësishëm drejt zhvillimit të një qasjeje shoqërore ndaj privatësisë. Duke argumentuar se një aspekt i rëndësishëm i peshës së privatësisë泊informacionale është se ajo shkon përtej interesave të individëve që mbron, këta studiues kanë theksuar mënyrën se si privatësia mundëson marrëdhëniet shoqërore dhe profesionale, proceset demokratike të vendimmarrjes, dhe pjesëmarrjen politike. Ata kanë theksuar gjithashtu rolin e domosdoshëm të privatësisë për bashkëpunimin dhe besimin brenda shoqatave të ndryshme, si partneritetet ekonomike. Regan, Solove dhe Nissenbaum ndjekin po ashtu këtë linjë mendimi. Në mënyrë të famshme, Regan argumenton se privatësia nuk ka vlerë vetëm për individin, por edhe për shoqërinë në përgjithësi. Për Regan-in privatësia është një vlerë e përbashkët, një vlerë publike, dhe gjithashtu një vlerë kolektive (1995: 213; shih Regan 2015: 50; Hughes 2015). Solove pretendon se

[d]uke kuptuar privatësinë si të formësuar nga normat e shoqërisë, ne mund të shohim më mirë pse privatësia nuk duhet kuptuar vetëm si një e drejtë individuale… vlera e privatësisë duhet të kuptohet në terma të ndihmesës së saj për shoqërinë. (2008: 98, 171fn)

Solove beson se privatësia ushqen dhe inkurajon autonominë morale të qytetarëve, një kërkesë qendrore e qeverisjes në një demokraci. Regan (1995), Solove (2008) dhe Nissenbaum (2010) ndërmorën hapat e parë në analizimin e përmasave dhe vlerës shoqërore të privatësisë në një shoqëri demokratike dhe tani po përqendrohen te roli i privatësisë në praktikën politike dhe shoqërore, ligj, media e komunikim, kujdes shëndetësor dhe treg.

Përmasat shoqërore të privatësisë luajnë gjithashtu një rol vendimtar në analizën shoqërore të familjes. DeCew dhe Moore vlerësojnë kufirin publik/privat në familje, duke pasur parasysh se konventat familjare janë ndër më vendimtaret për këtë mjedis parësor të socializimit njerëzor, dhe gjithashtu duke pasur parasysh se strukturat në familje shpesh janë shtypëse, siç thekson DeCew (shih MacKinnon 1989).

4.7 Privatësia dhe tëdhënëzimi (datafication) i jetës së përditshme

Çështja e tëdhënëzimit të jetës së përditshme dhe marrëdhënia e saj me privatësinë është diskutuar nga shumë këndvështrime të ndryshme. Një nga fushat e para të përqendrimit ishte „inteligjenca e mjedisit“ (ambient intelligence) (e analizuar fillimisht nga Brey 2005), dhe „interneti i gjërave“ (internet of things), i cili diskutohet ende gjerësisht. Wachter, për shembull, shkruan se

Interneti i Gjërave (IoT) kërkon mbledhje dhe ndërlidhje gjithëpërfshirëse të të dhënave të përdoruesve për të ofruar përvoja të personalizuara të bazuara në përfundime potencialisht ndërhyrëse. Identifikimi i qëndrueshëm i përdoruesve dhe pajisjeve është i nevojshëm për këtë funksionalitet, gjë që paraqet rreziqe për privatësinë e përdoruesve. (2018: 266)

Ajo sugjeron udhëzime për zhvilluesit e IoT-së të cilat garantojnë mbrojtjen e privatësisë në përputhje me GDPR-në, në raste të tilla si shtëpitë inteligjente dhe të dhënat e mbledhura nga Siri dhe Alexa (shihni gjithashtu zërat mbi privatësinë dhe teknologjinë e informacionit dhe etikën e inteligjencës artificiale dhe robotikës).

4.7.1 Tëdhënëzimi i jetës: Puna

Shumica prej nesh shpenzon shumë kohë në punë çdo ditë. Është vendi i punës ai ku, vitet e fundit, gjithnjë e më shumë punëdhënës kanë vëzhguar atë që punonjësit e tyre po bëjnë. Kjo ngre probleme normative, si pasojat e kësaj mbikëqyrjeje për autonominë e punonjësve, si dhe për marrëdhëniet midis punonjësve dhe, natyrisht, pyetjen se sa privatësi mund të pretendojë dikush në vendin e punës. Një pasqyrë e mirë e kësaj teme ofrohet nga Bhave, Teo dhe Dalal (2020). Chamorro-Premuzic dhe Buchband (2020) dëshmojnë rëndësinë e komunikimit të qartë me punonjësit duke shpjeguar arsyet për, dhe ekzistencën e, programeve të monitorimit të korporatave.

4.7.2 Tëdhënëzimi i jetës: Aplikacionet tregtare shëndetësore

Nga këndvështrimi i jetës së tëdhënëzuar, zhvillimi i aplikacioneve tregtare shëndetësore — të cilat janë bërë gjithnjë e më të zakonshme në vitet e fundit — është veçanërisht i rëndësishëm. Ato u bënë posaçërisht relevante duke pasur parasysh kufizimet e izolimit për shkak të COVID-19, kur njerëzit u bënë jo vetëm më të interesuar për aktivitete sportive, por edhe për matjen e tyre dhe gjetjen e motivimit përmes interpretimit të të dhënave përkatëse. Zhvilluesit e aplikacioneve tregtare shëndetësore e kanë shfrytëzuar këtë, dhe shpesh nuk janë mjaftueshëm të qartë rreth rreziqeve të mbledhjes së të dhënave për mbrojtjen e privatësisë (Sax 2021). Huckvale, Torous dhe Larsen (2019) vënë në dukje këto rreziqe dhe shpjegojnë natyrën e tyre, ashtu siç bën Mulder (2019), i cili shqyrton ofruesit e aplikacioneve dhe deklaratat e tyre të marketingut lidhur me masën në të cilën ato plotësojnë realisht kërkesat e GDPR-së. Një pikë e ndryshme, por po aq e rëndësishme, lidhet me të dhënat shëndetësore të grave dhe se si vendimi i fundit i Gjykatës Supreme të ShBA-së për të përmbysur Roe v. Wade ndikon mbi privatësinë e të dhënave shëndetësore të grave (shih Cox 2022; vendimi Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization është gjithashtu relevant në këtë pikë).

4.7.3 Tëdhënëzimi i jetës: Paradoksi i privatësisë

Shpesh raportohet se njerëzit që flasin bujarisht rreth jetës së tyre private në rrjetet sociale përsëri pretendojnë se e konsiderojnë privatësinë泊informacionale si një pasuri shumë të vlefshme, dhe se shteti ka detyrimin të garantojë mbrojtjen e privatësisë së tyre泊informacionale. Vëzhgimet rreth sjelljes në internet të të rinjve në veçanti i kanë çuar teoricienët të përdorin termin „paradoksi i privatësisë“ në vitet e fundit (Hargittai & Marwick 2016: 3737). Martin dhe Nissenbaum (2016), megjithatë, argumentojnë kundër ekzistencës së një paradoksi: ata paraqesin një anketë me

pyetje që fusin vargje vlerash për parametrat përkatës që integriteti kontekstual pohon si thelbësorë për standardet泊informacionale. (Martin & Nissenbaum 2016: 217)

Argumenti nga integriteti kontekstual dëshmon se nëse njerëzit e shohin ndonjë rrjedhë të caktuar të dhënash si shkelëse të privatësisë varet nga vlerat për pesë parametra: dërguesi, marrësi, subjekti i të dhënave, parimi i transmetimit dhe lloji i informacionit. Martin dhe Nissenbaum argumentojnë se nëse njeriu përshkruan një situatë në të cilën informacioni ose të dhënat rrjedhin pa specifikuar vlerat për të gjithë parametrat, ai po ofron kësisoj një përshkrim të paqartë. Studimi i tyre mbi informacionin „e ndjeshëm“ dëshmon se ndonëse njerëzit vazhdimisht renditin disa lloje informacioni si më shumë ose më pak të ndjeshëm, reagimet e tyre ndryshojnë mjaft ndjeshëm kur marrësi specifikohet, p.sh., informacioni shëndetësor te një reklamues kundrejt një mjeku. Kështu, kur njerëzit postojnë informacion në mediat sociale, ne nuk mund të nxjerrim përfundime nëse kjo do të thotë se ata kujdesen apo nuk kujdesen për privatësinë, sepse ata mund ta konsiderojnë të përshtatshme ndarjen e informacionit në fjalë me miqtë, ndonëse jo me reklamuesit etj. (2016: 217).

Hargittai dhe Marwick, nga ana tjetër, e interpretojnë paradoksin e privatësisë ndryshe dhe argumentojnë se ndërsa të rriturit e rinj janë të vetëdijshëm për rreziqet e ndarjes së informacionit në internet, ata ndiejnë se duhet të „pranojnë se individët ekzistojnë në kontekste shoqërore ku të tjerët munden dhe e cenojnë privatësinë e tyre“ (2016: 3737). Hoffman, Lutz dhe Ranzini (2016), në kontrast, e shpjegojnë ndarjen e pafundme të të dhënave personale, ndërsa njëkohësisht mbrohet vlera e privatësisë泊informacionale, si një lloj „cinizmi i privatësisë“. Në kontrast, Draper dhe Turow e analizojnë këtë qëndrim si „dorëheqje/dorëzim“ dhe kanë mbrojtur kohët e fundit një kornizë teorike që konceptualizon „dorëheqjen digjitale si një përgjigje racionale ndaj mbikëqyrjes së konsumatorit“ (Draper & Turow 2019: 1824).

4.7.5 Tëdhënëzimi i jetës: Vetja e kuantifikuar dhe detyra për të mbrojtur privatësinë e vetvetes

Një aspekt i mbledhjes masive të të dhënave lidhet me mundësinë e vetëvëzhgimit: sjellja e dikujt mund të matet gjerësisht, dhe çdo hollësi e kuantifikueshme mund të shënohet. „Regjistruesit e parë të jetës“ (lifeloggers) të tillë ishin Gordon Bell dhe Jim Gemmell. Ata kishin një vizion madhështor të regjistrimit të jetës si një e tërë, të ngjashëm me protagonistët në romanin distopik të Dave Eggers-it The Circle (Bell & Gemmell 2009 [2010]; shih Eggers 2013 dhe 2021; Lanzing 2016). Si rregull, vetëgjurmuesit përdorin teknikat e vetëvëzhgimit më selektivisht. Ata interesohen kryesisht për të dhëna që janë të nevojshme për shëndetin dhe mirëqenien e tyre, por jo për vetëvëzhgim të gjithanshëm.

Allen-i thekson njërën nga pasojat e jetesës me një regjistër jete (life log): ajo argumenton se regjistrat e jetës e bëjnë kujtesën të tepërt dhe e quan këtë aktivitet një „ngrirje të së shkuarës“ (Allen 2008: 48). Kjo e bën të pamundur ndryshimin e vetvetes. Ajo argumenton më tej se ky braktisje e plotë e privatësisë — karakteristike gjithashtu për mediat sociale — çon në faktin që njerëzit, veçanërisht të rriturit e rinj, të bëhen më pak autonomë. Allen-i prandaj bën thirrje për një detyrë për të mbrojtur privatësinë tonë (Allen 2011) dhe ngre argumentin se mbrojtja e privatësisë së vetvetes duhet të jetë e kërkueshme:

Ne duhet të kufizojmë zgjedhjen — nëse jo me ligj, atëherë disi. Respekti për të drejtat e privatësisë dhe veshja e detyrave të privatësisë duhet të jenë të dyja pjesë e projektit formues të një shoqërie për formësimin e qytetarëve… disa aspekte të privatësisë nuk duhet të jenë fakultative, të heqshme dorë, ose të tjetërsueshme. (Allen 2011: 172)

4.8 Privatësia e kafshëve

Alan Westin-i (1967) shqyrtoi disa studime të kafshëve, duke dëshmuar se një dëshirë për privatësi nuk kufizohet vetëm te njerëzit. Një nga debatet më të reja bashkëkohore mbi privatësinë ka të bëjë me pyetjen nëse kafshët duhet të kenë (një të drejtë për) privatësi. Pepper (2020) mbron një të drejtë të tillë, meqenëse kafshët jonjerëzore kanë gjithashtu një

interes në formësimin e llojeve të ndryshme të marrëdhënieve me njëra-tjetrën duke na dhënë kontroll mbi mënyrën se si e paraqesim veten para të tjerëve… gjë që themelon një të drejtë kundër nesh. (2020: 628; shih gjithashtu Paci et al. 2022)

4.9 Çështje epistemologjike

Kërkimi mbi marrëdhënien midis privatësisë dhe dijes — domethënë, mbi çështjet epistemologjike — është relativisht i ri në arenën e debateve të privatësisë. Fallis (2013) ofron një nga diskutimet e para të çështjes, dhe kritikon pozicionin që pohon se „mbrojtja e privatësisë tipikisht çon në më pak dije të përvetësuar“, si dhe pozicionin se „mungesa e dijes është përcaktuese e pasjes së privatësisë“. Ai vijon duke argumentuar se

në kundërshtim me mbrojtësit e shpjegimit të dijes për privatësinë, fakti që dikush di diçka nuk është i domosdoshëm që dikush tjetër të humbasë privatësinë rreth asaj gjëje. (Fallis 2013: 153)

Për Kappel-in,

duket e qartë se privatësia泊informacionale ka një përbërës epistemologjik; privatësia ose mungesa e privatësisë lidhet me disa lloje marrëdhëniesh epistemike midis një njohësi dhe pjesëve të ndjeshme të informacionit. (2013: 179)

Në artikullin e tij, Kappel-i synon

[të hedhë] pak dritë mbi përbërësin epistemologjik të privatësisë泊informacionale [meqenëse] natyra e këtij përbërësi epistemologjik të privatësisë diskutohet vetëm rrallë. (2013: 179; shihni gjithashtu zërin mbi privatësinë dhe teknologjinë e informacionit)

4.10 Privatësia, mbikëqyrja dhe pushteti

Që nga botimi i esesë së Warren-it dhe Brandeis-it, ka pasur përparime të jashtëzakonshme teknologjike që kanë transformuar rrënjësisht jo vetëm mundësitë për mbajtjen e njerëzve nën mbikëqyrje, por edhe konceptet tona të privatësisë, si dhe lirisë dhe autonomisë. Mundësitë për monitorimin e njerëzve janë tani të disponueshme në ekonomitë shtëpiake private, hapësirat publike dhe gjatë lundrimit në internet. Hapësirat e lirisë në sferën publike nuk mund të ekzistonin nën mbikëqyrje të përhershme (potenciale) dhe kontroll shoqëror, dhe sigurisht jo nëse nuk mund të jemi më të sigurt se cilat të dhëna po mblidhen dhe në duart e kujt mund të bien (shih Julie Cohen 2008 për më shumë mbi marrëdhënien midis privatësisë dhe dukshmërisë në epokën e informacionit të rrjetëzuar). Nëse nuk mund të jemi më të sigurt se nuk po mbikëqyremi dhe kontrollohemi, atëherë nuk mund të debatojmë as haptazi dhe në mënyrë të vetëvendosur qëndrime potencialisht kritike me të tjerët (Stahl 2016: 33–39; Rosen 2000: 207). Kontrolli dhe standardizimi (ose normalizimi) janë dy anë të së njëjtës monedhë. Përballë mbledhjes gjithnjë e më përhapëse të të dhënave dhe mbikëqyrjes digjitale, disa autorë kanë kërkuar të largohen nga kuptimet e privatësisë që mbështeten te nocionet e kontrollit mbi informacionin ose fshehtësisë. Brunton dhe Nissenbaum, për shembull, kanë vëzhguar një larmi praktikash që kërkuan privatësi përmes „turbullimit“ (obfuscation), d.m.th., „shtimit të qëllimshëm të informacionit të paqartë, konfuz ose mashtrues për të ndërhyrë në mbikëqyrje dhe mbledhjen e të dhënave“ (2015: 1). Sociologu gjerman Carsten Ochs sugjeron se këto praktika turbullimi i korrespondojnë një lloji të ri të privatësisë泊informacionale, e cila shfaqet në përgjigje të sfidave specifike të një shoqërie të digjitalizuar dhe të cilën ai e karakterizon si „fshehje/maskim“ („Verschleierung“) (2022: 496).

Brunton dhe Nissenbaum argumentojnë se turbullimi është një

mjet veçanërisht i përshtatshëm për të „dobëtit“ — të disfavorizuarit sipas situatës, ata në anën e gabuar të marrëdhënieve asimetrike të pushtetit. (2015: 9)

Është e dobishme të adresohet asimetria e informacionit midis atyre që mbledhin të dhëna dhe mund t’i përdorin ato për të monitoruar, parashikuar dhe ndikuar sjelljet, dhe atyre, të dhënat e të cilëve mblidhen dhe që mund të mos jenë as të vetëdijshëm për këtë mbledhje dhe përdorim të të dhënave (Brunton & Nissenbaum 2015: 48–51). Këto vëzhgime tregojnë marrëdhënien midis privatësisë dhe pushtetit, e cila ka marrë vëmendje të konsiderueshme në literaturën e fundit. Gërryerja e privatësisë përmes mbledhjes dhe përpunimit të të dhënave rrit pushtetin e kompanive të mëdha të teknologjisë dhe qeverive për të ndikuar njerëzit, të dhënat e të cilëve mblidhen (Véliz 2020). Privatësia është gjithashtu një çështje e pushtetit, për aq sa qasja në privatësi është e shpërndarë në mënyrë të pabarabartë dhe grupet e margjinalizuara janë më të cënueshme se të tjerat ndaj cenimeve të privatësisë. Teoricieni ligjor Skinner-Thompson (2021) ka dokumentuar se si komunitetet e pakicave, si pakicat fetare, etnike apo seksuale, janë të ekspozuara në mënyrë disproporcionale ndaj mbikëqyrjes për shkak të mungesës së mbrojtjeve ligjore të privatësisë.

Këtu, do të dëshironim të tërhiqnim vëmendjen gjithashtu te konsulenti i inteligjencës kompjuterike Edward Snowden, një punonjës në NSA, i cili në vitin 2013 publikoi të dhëna tepër sekrete nga NSA ku po punonte. Këto të dhëna zbuluan programe globale mbikëqyrjeje nga shtete të ndryshme dhe zbulimi nxiti shumë debate të nxehta kulturore në vende të ndryshme, si dhe debate akademike ndërkombëtare. Që nga fillimi, një nga pyetjet ishte nëse Snowden-i kishte shkelur realisht privatësinë e individëve apo nëse botimi i sekreteve shtetërore duhet të gjykohet ndryshe nga botimi i sekreteve individuale; shih Mokrosinska mbi dallimin midis fshehtësisë dhe privatësisë (Mokrosinska 2020). Mbi çështjet e përgjithshme të privatësisë të përfshira në këtë aferë, shih Greenwald 2014; Rubel 2015; MacNish 2018; Lucas 2014. Për debatet e përgjithshme shoqërore, zbulimet e Snowden-it ishin domethënëse në tërheqjen e vëmendjes së re ndaj formave strukturore të mbikëqyrjes dhe shkeljeve të mundshme të privatësisë.

Në analizat e „shtetit të ri të mbikëqyrjes“, shumë autorë diskutojnë kontekstet e ndryshme shoqërore në të cilat shkeljet e privatësisë泊informacionale mund të përkojnë në mënyra të ndryshme me kufizimet e lirisë. Zuboff (2019) analizon dhe kritikon kapitalizmin e mbikëqyrjes dhe „pushtetin instrumentar“ të këtij shteti mbikëqyrjeje, ku privatësia shihet vetëm si të dhëna e kësisoj si një mall i tregtueshëm. Në të njëjtën kohë, ajo kritikon procesin e shndërrimit të jetës personale në të dhëna të sjelljes dhe produkte tregtare. Për Zuboff-in, të dhënat personale nuk janë një mall që duhet të tregtohet në mënyrë arbitrare, meqenëse ato thelbësisht përbëhen nga përvoja njerëzore (shih gjithashtu Roessler 2015; Wang 2022). Diskutimi i Susskind-it për „pushtetin e ardhshëm“ si pushteti për „shqyrtim“ dhe për „kontroll të perceptimit“ (2018) është po aq kritik dhe pesimist rreth mbrojtjes së privatësisë泊informacionale në shtetin e mbikëqyrjes. Pesimizëm i ngjashëm shprehet nga Harcourt (2015), i cili konceptualizon rënien dhe humbjen e privatësisë si humbje të individit. Në të njëjtën kohë, ai bën thirrje për forma të mosbindjes civile në shtetin e mbikëqyrjes (2015). Për abuzimin politik të pushtetit të të dhënave, shih Cadwalladr dhe Graham-Harrison (2018) mbi të ashtuquajturin Skandal të Cambridge-Analytica-s.

Aspekte specifike të shtetit të mbikëqyrjes vihen në pah nga autorë që përdorin konceptin e kolonializmit të të dhënave, i cili nxjerr në dritë pushtetin këmbëngulës shfrytëzues të natyrshëm në tëdhënëzim (Wang 2022). Termi „kolonializëm“ lidhet me praktika mizore të dominimit dhe shfrytëzimit në historinë njerëzore. Siç theksojnë Couldry dhe Mejias (2019), „kolonializmi i të dhënave“ nuk përdoret për të përshkruar dhunën dhe forcën fizike që shihej shpesh në kolonializmin historik, por në të njëjtën kohë, korniza e kolonializmit nuk përdoret as „si një metaforë e thjeshtë“. Përkundrazi, termi përdoret „për t’iu referuar një forme të re të kolonializmit dalluese për shekullin e njëzet e një“ (2019: 337), e cila përfshin një shpronësim dhe shfrytëzim të gjerë të jetëve tona njerëzore. Duke përdorur termin „kolonializëm i të dhënave“ në vend të „kapitalizmit të të dhënave“, ose ndonjë formulimi të ngjashëm, vihet në pah ana më mizore e „ekspozimit të sotëm të jetës së përditshme ndaj forcave kapitaliste të tëdhënëzimit“ (2019: 337; shih gjithashtu Thatcher, O’Sullivan, & Mahmoudi 2016: 994).

4.11 Privatësia, kolonializmi dhe racizmi

Më konkretisht, strukturat raciste dhe trashëgimia koloniale luajnë një rol përbërës në konceptualizimin e privatësisë. Fraser (1992) analizoi përbërjen e njëkohshme të privatësisë dhe sferës publike, në një interpretim bindës të dëgjimeve për konfirmimin e Clarence Thomas-it në Gjykatën Supreme të ShBA-së. Raca, gjinia dhe klasa ishin përcaktuesit e ndërtimit të privatësisë:

Mënyra se si u zhvillua beteja, për më tepër, varej në çdo pikë nga fakti se kush kishte pushtetin për të përcaktuar me sukses dhe me autoritet se ku do të hiqej vija midis publikës dhe privates. Varej po ashtu nga fakti se kush kishte pushtetin për të kontrolluar dhe mbrojtur atë kufi. (Fraser 1992: 595)

Nagel (1998a dhe b), ndërkohë, është kritik ndaj kësaj teorie të ndërvarësisë së koncepteve të privatësisë dhe sferës publike, por ideja se privatësia personale është thellësisht e lidhur me marrëdhëniet shoqërore dhe politike të pushtetit luan një rol të rëndësishëm në literaturën e dekadës së fundit. Ka pasur kërkime të intensifikuara mbi ndërtimet raciste dhe koloniale të privatësisë. Couldry dhe Mejias (2019) përgjithësisht kritikojnë marrëdhënien midis të dhënave masive dhe subjektit bashkëkohor, ndërsa Arora (2019) argumenton më konkretisht se shumë supozime rreth përdorimit të internetit në vendet në zhvillim janë të gabuara, meqenëse ato presupozojnë një konceptim perëndimor të këtij përdorimi dhe idesë së privatësisë gjatë bisedës dhe trajtimit të Jugut Global. Në veprën e saj, ajo analizon modelet e jetës reale të përdorimit të internetit në vende të ndryshme (mes tyre India dhe Kina) dhe kërkon t’u përgjigjet pyetjeve pse, për shembull, qytetarët e shteteve me politika të rrepta mbikëqyrjeje duket se shqetësohen aq pak për privatësinë e tyre digjitale (Arora 2019: 717).

Përkthimi i jetës njerëzore në marrëdhënie të mallëzuara të dhënash nuk është i ri, por përkundrazi një fakt që është shqyrtuar në mënyrë kritike nga shumë studiues përgjatë viteve. Për shembull, Shoshana Zuboff (2019) ka komentuar mbi shtysën drejt nxjerrjes vazhdimisht në rritje të të dhënave si thelbin e kapitalizmit të mbikëqyrjes. Nga një këndvështrim tjetër, Simone Browne e interpreton „kushtin e të qenit i zi“ (condition of blackness) si çelësin me ndihmën e të cilit mbikëqyrja shtetërore mund të regjistrojë dhe rregullojë me përpikëri jetët e subjekteve. Libri i saj tregon saktësisht se si mbikëqyrja shtetërore u shfaq dhe mësoi nga praktikat e shfrytëzimit kolonial dhe skllavërisë. Mbikëqyrja, pohon Browne,

është si një praktikë diskursive ashtu edhe materiale që ripohon kufijtë, caqet dhe trupat rreth linjave racore, aq shumë saqë mbikëqyrja e të qenit i zi ka qenë prej kohësh, dhe vazhdon të jetë, një normë shoqërore dhe politike. (2015: 1)

Përsëri, nga perspektiva shoqërore e klasës dhe racës, Bridges (2017) dëshmon në cilat mënyra mbrojtja e privatësisë personale është thellësisht e lidhur me klasën dhe racën, dhe se si ajo mund të përdoret për të përkeqësuar strukturat e pabarazisë shoqërore. Ajo thekson se të varfrit u nënshtrohen ndërhyrjeve në privatësi që mund të perceptohen si demonstrime trashanike të pushtetit qeveritar pa kufij.

4.12 E ardhmja e privatësisë

Gjatë viteve të fundit, kanë nisur diskutimet lidhur me pyetjen se çfarë qëndron „përtej privatësisë“. Meqenëse shumica e kompanive të mëdha të teknologjisë janë detyruar të përputhen me ligjet e privatësisë, dhe madje reklamojnë pajtueshmërinë e tyre, një pyetje e rëndësishme është nëse po ndodh një lloj „larjeje/pastrimi të privatësisë“ (privacy-washing), ku vetë përqendrimi te privatësia minon interesat që fillimisht nisën ato shqetësime për privatësinë. Projekte si „The Privacy Sandbox“, ku Google-i, së bashku me industrinë e teknologjisë së reklamave, zhvilluan alternativa në dukje miqësore ndaj privatësisë përkundrejt biskotave (cookies) të palëve të treta, mund të shihen si raste të „pastrimit të privatësisë“. Pas këtyre qëllimeve gjoja të mira fshihen pyetje themelore rreth së ardhmes së privatësisë, si dhe së ardhmes së internetit. Për shembull, a duam vërtet një internet që funksionon mbi reklama të personalizuara dhe mbledhje masive të dhënash? Brunton dhe Nissenbaum janë të shqetësuar se

mbledhja e informacionit ndodh në marrëdhënie asimetrike të pushtetit: ne rrallë kemi zgjedhje nëse monitorohemi apo jo, çfarë bëhet me çfarëdo informacioni që mblidhet, ose çfarë na bëhet neve mbi bazën e përfundimeve të nxjerra nga ai informacion. (2015: 49)

Sharon dëshmon se

në një kthesë interesante, gjigantët e teknologjisë arritën të portretizoheshin si kampionë më të mëdhenj të privatësisë sesa disa qeveri demokratike. (2021: 45)

Kështu, nëse kthejmë sytë prapa te fillimet e privatësisë泊informacionale në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, mund të shohim se ndryshimet e dukshme (vetë korporatat duket se kujdesen për privatësinë) shprehin pikërisht vazhdimësitë e kërcënimit ndaj privatësisë. Debatet akademike dhe shoqërore rreth këtyre kërcënimeve, megjithatë, e bëjnë të qartë se privatësia nuk e ka humbur në asnjë mënyrë vlerën dhe rëndësinë e saj.

Bibliografia

Allen, Anita L., 1988, Uneasy Access: Privacy for Women in a Free Society, (New Feminist Perspectives Series), Totowa, NJ: Rowman & Littlefield.
–––, 1989, „Equality and Private Choice: Reproductive Laws for the 1990s, edited by Nadine Taub and Sherrill Cohen“, Nova Law Review, 13(2): 625–648.
–––, 2000, „Privacy-as-Data Control: Conceptual, Practical, and Moral Limits of the Paradigm Commentary“, Connecticut Law Review, 32(3): 861–876.
–––, 2008, „Dredging up the Past: Lifelogging, Memory, and Surveillance“, University of Chicago Law Review, 75(1): 47–74 (article 4).
–––, 2011, Unpopular Privacy: What Must We Hide?, (Studies in Feminist Philosophy), Oxford/New York: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780195141375.001.0001
Arendt, Hannah, 1958 [1998], The Human Condition, (Charles R. Walgreen Foundation Lectures), Chicago: University of Chicago Press. Second edition, 1998.
Ariès, Philippe, 1960 [1962], L’enfant et la vie familiale sous l’Ancien Régime, (Civilisations d’hier et d’aujourd’hui), Paris: Plon. Përkthyer si Centuries of Childhood: A Social History of Family Life, Robert Baldick (trans.), New York: Vintage Books, 1962.
Ariès, Philippe and Georges Duby, 1985–1987, Histoire de la vie privée, 5 tomes, (Univers historique), Paris: Seuil. Përkthyer si A History of Private Life, 5 volumes, Arthur Goldhammer (trans.), Cambridge, MA: Belknap Press, 1992–1998.
- De l’Empire romain à l’an mil, Paul Veyne (ed.), përkthyer si From pagan Rome to Byzantium, 1992
- De l’Europe féodale à la Renaissance, Georges Duby (ed.), përkthyer si Revelations of the Medieval World, 1993
- De la Renaissance aux lumières, Roger Chartier (ed.), përkthyer si Passions of the Renaissance, 1993
- De la Révolution à la Grande Guerre, Michelle Perrot (ed.), përkthyer si From the fires of the Revolution to the Great War, 1994
- De la Première Guerre mondiale à nos jours, Antoine Prost and Gérard Vincent (eds), përkthyer si Riddles of Identity in Modern Times, 1998
Arora, Payal, 2019, „General Data Protection Regulation—A Global Standard? Privacy Futures, Digital Activism, and Surveillance Cultures in the Global South“, Surveillance & Society, 17(5): 717–725. doi:10.24908/ss.v17i5.13307
Basu, Subhajit, 2012, „Privacy Protection: A Tale of Two Cultures“, Masaryk University Journal of Law and Technology, 6(1): 1–34.
Bell, C. Gordon and Jim Gemmell, 2009 [2010], Total Recall: How the E-Memory Revolution Will Change Everything, New York: Dutton. Ribotuar si Your Life, Uploaded: The Digital Way to Better Memory, Health, and Productivity, New York: Plume, 2010.
Bengio, Yoshua, Richard Janda, Yun William Yu, Daphne Ippolito, Max Jarvie, Dan Pilat, Brooke Struck, Sekoul Krastev, and Abhinav Sharma, 2020, „The Need for Privacy with Public Digital Contact Tracing during the COVID-19 Pandemic“, The Lancet Digital Health, 2(7): e342–e344. doi:10.1016/S2589-7500(20)30133-3
Benn, Stanley I., 1984, „Privacy, Freedom, and Respect for Persons“, in Schoeman 1984a: 223–244 (ch. 8). doi:10.1017/CBO9780511625138.009
–––, 1988, A Theory of Freedom, Cambridge/New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511609114
Benn, S. I. and Gerald F. Gaus (eds.), 1983, Public and Private in Social Life, London/New York: Croom Helm/St. Martin’s Press.
Bhave, Devasheesh P., Laurel H. Teo, and Reeshad S. Dalal, 2020, „Privacy at Work: A Review and a Research Agenda for a Contested Terrain“, Journal of Management, 46(1): 127–164. doi:10.1177/0149206319878254
Bloustein, Edward J., 1964, „Privacy as an Aspect of Human Dignity: An Answer to Dean Prosser“, New York University Law Review, 39(6): 962–1007.
Bok, Sissela, 1982, Secrets: On the Ethics of Concealment and Revelation, New York: Pantheon Books.
Bork, Robert H., 1990, The Tempting of America: The Political Seduction of the Law, New York: Free Press.
Boyd, Danah, 2010, „Social Network Sites as Networked Publics: Affordances, Dynamics, and Implications“, in Zizi Papacharissi (ed.), Networked Self: Identity, Community, and Culture on Social Network Sites, New York: Routledge, pp. 39–58.
Brey, Philip, 2005, „Freedom and Privacy in Ambient Intelligence“, Ethics and Information Technology, 7(3): 157–166. doi:10.1007/s10676-006-0005-3
Bridges, Khiara M., 2017, The Poverty of Privacy Rights, Stanford, CA: Stanford University Press.
Brown, Wendy, 1995, States of Injury: Power and Freedom in Late Modernity, Princeton, NJ: Princeton University Press.
Brunton, Finn and Helen Nissenbaum, 2015, Obfuscation: A User’s Guide for Privacy and Protest, Cambridge, MA: MIT Press.
Cadwalladr, Carole and Emma Graham-Harrison, 2018, „Revealed: 50 Million Facebook Profiles Harvested for Cambridge Analytica in Major Data Breach“, The Guardian, 17 March 2018, News Section.
Capurro, Rafael, 2005, „Privacy. An Intercultural Perspective“, Ethics and Information Technology, 7(1): 37–47. doi:10.1007/s10676-005-4407-4
Chamorro-Premuzic, Tomas and Richard Buchband, 2020, „If You’re Tracking Employee Behavior, Be Transparent About It“, Harvard Business Review, 23 December 2020.
Chen, Wei-Ti, Helene Starks, Cheng-Shi Shiu, Karen Fredriksen-Goldsen, Jane Simoni, Fujie Zhang, Cynthia Pearson, and Hongxin Zhao, 2007, „Chinese HIV-Positive Patients and Their Healthcare Providers: Contrasting Confucian Versus Western Notions of Secrecy and Support“, Advances in Nursing Science, 30(4): 329–342. doi:10.1097/01.ANS.0000300182.48854.65
Citron, Danielle Keats, 2022, The Fight for Privacy: Protecting Dignity, Identity, and Love in the Digital Age, New York: W.W. Norton & Company.
Cohen, Jean L., 1992, „Redescribing Privacy: Identity, Difference, and the Abortion Controversy“, Columbia Journal of Gender and Law, 3(1). doi:10.7916/CJGL.V3I1.2354
–––, 2002, Regulating Intimacy: A New Legal Paradigm, Princeton, NJ: Princeton Univ. Press.
Cohen, Julie E., 2008, „Privacy, Visibility, Transparency, and Exposure“, University of Chicago Law Review, 75(1): 181–201 (article 4).
–––, 2019, „Turning Privacy Inside Out“, Theoretical Inquiries in Law, 20(1): 1–31. doi:10.1515/til-2019-0002
Cornell, Drucilla, 1995, The Imaginary Domain: Abortion, Pornography and Sexual Harassment, New York: Routledge.
Couldry, Nick and Ulises A. Mejias, 2019, „Data Colonialism: Rethinking Big Data’s Relation to the Contemporary Subject“, Television & New Media, 20(4): 336–349. doi:10.1177/1527476418796632
Cox, David, 2022, „How Overturning Roe v Wade Has Eroded Privacy of Personal Data“, BMJ, 378: o2075. doi:10.1136/bmj.o2075
Craglia, M. (ed.), de Nigris, S., Gómez-González, E., Gómez, E., Martens, B., Iglesias, M., Vespe, M., Schade, S., Micheli, M., Kotsev, A., Mitton, I., Vesnic-Alujevic, L., Pignatelli, F., Hradec, J., Nativi, S., Sanchez, I., Hamon, R., Junklewitz, H., 2020, „Artificial Intelligence and Digital Transformation: early lessons from the COVID-19 crisis“, EUR 30306 EN, Luxembourg: Publications Office of the European Union. doi:10.2760/166278.
Dalla Corte, Lorenzo, 2020, Safeguarding data protection in an open data world: On the idea of balancing open data and data protection in the development of the smart city environment, PhD Thesis, Tilburg: Tilburg University.
DeCew, Judith Wagner, 1989, „Constitutional Privacy, Judicial Interpretation, and Bowers v. Hardwick“, Social Theory and Practice, 15(3): 285–303. doi:10.5840/soctheorpract198915314
–––, 1997, In Pursuit of Privacy: Law, Ethics, and the Rise of Technology, Ithaca, NY: Cornell University Press.
–––, 2007, „The Philosophical Foundations of Privacy“, in Encyclopedia of Privacy, William G. Staples (ed.), Westport, CT: Greenwood Press, pp. 404–414.
–––, 2012, „Privacy“, in The Routledge Companion to Philosophy of Law, Andrei Marmor, New York: Routledge, pp. 584–598.
–––, 2015, „The Feminist Critique of Privacy: Past Arguments and New Social Understandings“, in Roessler and Mokrosinska 2015: 85–103. doi:10.1017/CBO9781107280557.006
–––, 2016, „Privacy and Its Importance with Advancing Technology“, Ohio Northern University Law Review, 42(2): 471–492 (article 4).
–––, 2018, „The Conceptual Coherence of Privacy As Developed in Law“, in Core Concepts and Contemporary Issues in Privacy, Ann E. Cudd and Mark C. Navin (eds.), (AMINTAPHIL: The Philosophical Foundations of Law and Justice 8), Cham: Springer International Publishing, pp. 17–30. doi:10.1007/978-3-319-74639-5_2
Diggelmann, Oliver and Maria Nicole Cleis, 2014, „How the Right to Privacy Became a Human Right“, Human Rights Law Review, 14(3): 441–458. doi:10.1093/hrlr/ngu014
Draper, Nora A and Joseph Turow, 2019, „The Corporate Cultivation of Digital Resignation“, New Media & Society, 21(8): 1824–1839. doi:10.1177/1461444819833331
Dworkin, Ronald, 1994, Life’s Dominion: An Argument about Abortion, Euthanasia and Individual Freedom, New York: Vintage Books.
Eggers, Dave, 2013, The Circle, London: Penguin Books.
–––, 2021, The Every: or At last a sense of order, or The final days of free will, or Limitless choice is killing the world, New York: Vintage Books.
Elshtain, Jean Bethke, 1981, Public Man, Private Woman: Women in Social and Political Thought, Princeton, NJ: Princeton University Press.
–––, 1995, Democracy on Trial, New York: Basic Books.
Etzioni, Amitai, 1999, The Limits of Privacy, New York: Basic Books.
–––, 2004, The Common Good, Cambridge: Polity.
Fahey, Robert A. and Airo Hino, 2020, „COVID-19, Digital Privacy, and the Social Limits on Data-Focused Public Health Responses“, International Journal of Information Management, 55: article 102181. doi:10.1016/j.ijinfomgt.2020.102181
Fallis, Don, 2013, „Privacy and Lack of Knowledge“, Episteme, 10(2): 153–166. doi:10.1017/epi.2013.13
Feldman, David, 1997, „The developing scope of Article 8 of the European Convention on Human Rights“, European Human Rights Law Review, 3: 265–274.
Floridi, Luciano, 2016, „On Human Dignity as a Foundation for the Right to Privacy“, Philosophy & Technology, 29(4): 307–312. doi:10.1007/s13347-016-0220-8
–––, 2017, „Group Privacy: A Defence and an Interpretation“, in Taylor, Floridi, and van der Sloot 2017a: 83–100. doi:10.1007/978-3-319-46608-8_5
Francis, Leslie P. and John G. Francis, 2017, Privacy: What Everyone Needs to Know, New York: Oxford University Press.
Fraser, Nancy, 1992, „Sex, Lies, and the Public Sphere: Some Reflections on the Confirmation of Clarence Thomas“, Critical Inquiry, 18(3): 595–612. doi:10.1086/448646
–––, 1996, „Rethinking the Public Sphere“, in Habermas and the Public Sphere, Craig Calhoun, Cambridge, MA: MIT Press.
Fried, Charles, 1968, „Privacy“, The Yale Law Journal, 77(3): 475–493.
–––, 1970, An Anatomy of Values: Problems of Personal and Social Choice, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Gajda, Amy, 2022, Seek and Hide: The Tangled History of the Right to Privacy, New York: Viking.
Gatens, Moira, 1996, Imaginary Bodies: Ethics, Power, and Corporeality, London/New York: Routledge. doi:10.4324/9780203418659
–––, 2004, „Privacy and the Body: The Publicity of Affect“, in Rössler 2004: 113–132.
Gaukroger, Cressida, 2020, „Privacy and the Importance of ‘Getting Away With It’“, Journal of Moral Philosophy, 17(4): 416–439. doi:10.1163/17455243-20202987
Gavison, Ruth, 1980, „Privacy and the Limits of Law“, Yale Law Journal, 89(3): 421–471.
Gerstein, Robert S., 1978, „Intimacy and Privacy“, Ethics, 89(1): 76–81. doi:10.1086/292105
Geuss, Raymond, 2001, Public Goods, Private Goods, (Princeton Monographs in Philosophy), Princeton, NJ: Princeton University Press.
Glancy, Dorothy J., 1979, „The Invention of the Right to Privacy“, Arizona Law Review, 21(1): 1–40.
Goffman, Erving, 1959, The Presentation of Self in Everyday Life, revised edition, New York: Anchor Books.
Goldenfein, J., Green, B., & Viljoen, S., 2020, „Privacy Versus Health Is a False Trade-Off“, Jacobin, April 17.
González Fuster G, 2014, The Emergence of Personal Data Protection as a Fundamental Right of the EU, Heidelberg: Springer.
Goold, Benjamin J., 2010, „How Much Surveillance is Too Much? Some Thoughts on Surveillance, Democracy, and the Political Value of Privacy“, in Overvåking i en rettstat, D. W. Schartum (ed.), Bergen: Fagbokforlaget, pp. 38–48.
Gordon, Harold R., 1960, „Right of Property in Name, Likeness, Personality and History“, Northwestern University Law Review, 55(5): 553–613.
Greenwald, Glenn, 2014, No Place to Hide: Edward Snowden, the NSA, and the U.S. Surveillance State, New York: Metropolitan Books/Henry Holt and London: Hamish Hamilton.
Gross, Hyman, 1971, „Privacy and Autonomy“, in Privacy: Nomos XIII, Roland Pennock and John W. Chapman (eds.), New York: Atherton Press, pp. 169–81.
Harcourt, Bernard E., 2015, Exposed: Desire and Disobedience in the Digital Age, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Hargittai, Eszter and Alice Marwick, 2016, „‘What Can I Really Do?’ Explaining the Privacy Paradox with Online Apathy“, International Journal of Communication, 10: 3737–3757 (article 21).
Henkin, Louis, 1974, „Privacy and Autonomy“, Columbia Law Review, 74(8): 1410–1433.
Himma, Kenneth Einar, 2016, „Why Security Trumps Privacy“, in A. Moore 2016a: 145–170 (ch. 8).
Hobbes, Thomas, 1651, Leviathan, London: Crooke. Reprinted as Hobbes: Leviathan: Revised Student Edition, Richard Tuck (ed.), Cambridge: Cambridge University Press, 1996.
Hoffmann, Christian Pieter, Christoph Lutz, and Giulia Ranzini, 2016, „Privacy Cynicism: A New Approach to the Privacy Paradox“, Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, 10(4): article 7. doi:10.5817/CP2016-4-7
Hongladarom, Soraj, 2016, A Buddhist Theory of Privacy, (SpringerBriefs in Philosophy), Singapore: Springer Singapore. doi:10.1007/978-981-10-0317-2
Honneth, Axel, 2004, „Between Justice and Affection: The Family as a Field of Moral Disputes“, in Rössler 2004: 142–162.
Hoofnagle, Chris Jay, Bart van der Sloot, and Frederik Zuiderveen Borgesius, 2019, „The European Union General Data Protection Regulation: What It Is and What It Means“, Information & Communications Technology Law, 28(1): 65–98. doi:10.1080/13600834.2019.1573501
Huckvale, Kit, John Torous, and Mark E. Larsen, 2019, „Assessment of the Data Sharing and Privacy Practices of Smartphone Apps for Depression and Smoking Cessation“, JAMA Network Open, 2(4): e192542. doi:10.1001/jamanetworkopen.2019.2542
Hughes, Kirsty, 2015, „The Social Value of Privacy, the Value of Privacy to Society and Human Rights Discourse“, in Roessler and Mokrosinska 2015: 225–243. doi:10.1017/CBO9781107280557.013
Igo, Sarah E., 2018, The Known Citizen: A History of Privacy in Modern America, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Inness, Julie C., 1992, Privacy, Intimacy, and Isolation, New York: Oxford University Press.
Johnson, Jeffrey L., 1994, „Constitutional Privacy“, Law and Philosophy, 13(2): 161–193.
Kappel, Klemens, 2013, „Epistemological Dimensions of Informational Privacy“, Episteme, 10(2): 179–192. doi:10.1017/epi.2013.15
Katell, Michael and Adam D. Moore, 2016, „Introduction: The Value of Privacy, Security and Accountability“, in A. Moore 2016a: 1–18.
Keulen, Sjoerd and Ronald Kroeze, 2018, „Privacy from a Historical Perspective“, in van der Sloot and de Groot 2018: 21–56. doi:10.1515/9789048540136-002
Koops, Bert-Jaap, Bryce Clayton Newell, Tjerk Timan, Ivan Skorvanek, Tomislav Chokrevski, and Masa Galic, 2017, „A Typology of Privacy“, University of Pennsylvania Journal of International Law, 38(2): 483–576.
Kupfer, Joseph, 1987, „Privacy, Autonomy and Self-Concept“, American Philosophical Quarterly, 24(1): 81–89.
Landes, Joan B. (ed.), 1998, Feminism, the Public and the Private, (Oxford Readings in Feminism), New York: Oxford University Press.
Lanzing, Marjolein, 2016, „The Transparent Self“, Ethics and Information Technology, 18(1): 9–16. doi:10.1007/s10676-016-9396-y
Lessig, Lawrence, 2002, „Privacy as Property“, Social Research, 69(1): 247–269.
Lever, Annabelle, 2012, On Privacy, London: Routledge. doi:10.4324/9780203156667
–––, 2013, A Democratic Conception of Privacy, London: AuthorHouse.
Lindroos-Hovinheimo, Susanna, 2021, Private Selves: Legal Personhood in European Privacy Protection, (Cambridge Studies in European Law and Policy), Cambridge/New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108781381
Locke, John, 1690, Two Treatises of Government, London: Awnsham Churchill. New edition, Peter Laslett (ed.), Cambridge: Cambridge University Press, 1988.
Loi, Michele and Markus Christen, 2020, „Two Concepts of Group Privacy“, Philosophy & Technology, 33(2): 207–224. doi:10.1007/s13347-019-00351-0
Lucas, George R., 2014, „NSA Management Directive #424: Secrecy and Privacy in the Aftermath of Edward Snowden“, Ethics & International Affairs, 28(1): 29–38. doi:10.1017/S0892679413000488
Lundgren, Björn, 2020, „A Dilemma for Privacy as Control“, The Journal of Ethics, 24(2): 165–175. doi:10.1007/s10892-019-09316-z
Ma, Yuanye, 2019, „Relational Privacy: Where the East and the West Could Meet“, Proceedings of the Association for Information Science and Technology, 56(1): 196–205. doi:10.1002/pra2.65
MacKinnon, Catharine A., 1987, Feminism Unmodified: Discourses on Life and Law, Cambridge, MA: Harvard University Press.
–––, 1989, Toward a Feminist Theory of the State, Cambridge, MA: Harvard University Press.
–––, 1991, „Reflections on Sex Equality under Law“, Yale Law Journal, 100(5): 1281–1328.
Macnish, Kevin, 2018, „Government Surveillance and Why Defining Privacy Matters in a Post-Snowden World“, Journal of Applied Philosophy, 35(2): 417–432. doi:10.1111/japp.12219
Mainz, Jakob Thrane and Rasmus Uhrenfeldt, 2021, „Too Much Info: Data Surveillance and Reasons to Favor the Control Account of the Right to Privacy“, Res Publica, 27(2): 287–302. doi:10.1007/s11158-020-09473-1
Marmor, Andrei, 2015, „What Is the Right to Privacy?“, Philosophy & Public Affairs, 43(1): 3–26. doi:10.1111/papa.12040
Martin, Kirsten and Helen Nissenbaum, 2016, „Measuring Privacy: An Empirical Test Using Context to Expose Confounding Variables“, Columbia Science and Technology Law Review, 18(1): 176–218.
McKeon, Michael, 2007, The Secret History of Domesticity: Public, Private, and the Division of Knowledge, Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
Mead, Margaret, 1928, Coming of Age in Samoa: A Psychological Study of Primitive Youth for Western Civilisation, New York: Blue Ribbon Books.
Menges, Leonhard, 2020, „Did the NSA and GCHQ Diminish Our Privacy? What the Control Account Should Say“, Moral Philosophy and Politics, 7(1): 29–48. doi:10.1515/mopp-2019-0063
Michael, James R., 1994, Privacy and Human Rights: An International and Comparative Study, with Special Reference to Developments in Information Technology, Brookfield, VT: Dartmouth Publishing Company.
Mill, John Stuart, 1859, On Liberty, London: John W. Parker and Son.
Mokrosinska, Dorota, 2015, „How much privacy for public officials?“, in Roessler and Mokrosinska 2015: 181–201. doi:10.1017/CBO9781107280557.013
–––, 2020, „Why States Have No Right to Privacy, but May Be Entitled to Secrecy: A Non-Consequentialist Defense of State Secrecy“, Critical Review of International Social and Political Philosophy, 23(4): 415–444. doi:10.1080/13698230.2018.1482097
Moore, Adam D., 1998, „Intangible Property: Privacy, Power, and Information Control“, American Philosophical Quarterly 35(4): 365–378.
–––, 2000, „Employee Monitoring and Computer Technology: Evaluative Surveillance v. Privacy“, Business Ethics Quarterly, 10(3): 697–709. doi:10.2307/3857899
–––, 2003, „Privacy: Its Meaning and Value“, American Philosophical Quarterly, 40(3): 215–227.
–––, 2010, Privacy Rights: Moral and Legal Foundations, University Park, PA: Pennsylvania State University Press.
––– (ed.), 2016a, Privacy, Security and Accountability: Ethics, Law and Policy, London: Rowman & Littlefield International Ltd.
–––, 2016b, „Why Privacy and Accountability Trump Security“, in Moore 2016a: 171–182 (ch. 9).
Moore, Barrington Jr, 1984, Privacy: Studies in Social and Cultural History, Armonk, NY: M.E. Sharpe.
Morley, Jessica, Josh Cowls, Mariarosaria Taddeo, and Luciano Floridi, 2020, „Ethical Guidelines for COVID-19 Tracing Apps“, Nature, 582(7810): 29–31. doi:10.1038/d41586-020-01578-0
Morris, Debra, 2000, „Privacy, Privation, Perversity: Toward New Representations of the Personal“, Signs: Journal of Women in Culture and Society, 25(2): 323–351. doi:10.1086/495441
Mulder, Trix, 2019, „Health Apps, Their Privacy Policies and the GDPR“, European Journal of Law and Technology, 10(1).
Nagel, Thomas, 1998a, „The Shredding of Public Privacy: Reflections on Recent Events in Washington“, Times Literary Supplement, 14 August 1998.
–––, 1998b, „Concealment and Exposure“, Philosophy & Public Affairs, 27(1): 3–30. doi:10.1111/j.1088-4963.1998.tb00057.x
Nakada, Makoto and Takanori Tamura, 2005, „Japanese Conceptions of Privacy: An Intercultural Perspective“, Ethics and Information Technology, 7(1): 27–36. doi:10.1007/s10676-005-0453-1
Newell, Bryce Clayton, Cheryl A. Metoyer, and Adam D. Moore, 2015, „Privacy in the family“, in Roessler and Mokrosinska 2015: 104–121. doi:10.1017/CBO9781107280557.013
Nissenbaum, Helen, 2010, Privacy in Context: Technology, Policy, and the Integrity of Social Life, Stanford: Stanford Law Books.
–––, 2015, „Respect for Context as a Benchmark for Privacy Online: What It Is and Isn’t“, in Roessler and Mokrosinska: 278–302. doi:10.1017/CBO9781107280557.016
–––, 2019, „Contextual Integrity Up and Down the Data Food Chain“, Theoretical Inquiries in Law, 20(1): 221–256. doi:10.1515/til-2019-0008
O’Neil, Cathy, 2016, Weapons of Math Destruction: How Big Data Increases Inequality and Threatens Democracy, London: Penguin Books.
Ochs, Carsten, 2022, Soziologie der Privatheit. Informationelle Teilhabebeschränkung vom Reputation Management bis zum Recht auf Unberechenbarkeit, Weilerswist: Velbrück Wissenschaft. doi:10.5771/9783748914877
Okin, Susan Moller, 1989, Justice, Gender, and the Family, New York: Basic Books.
–––, 1991, „Gender, the Public and the Private“, in Political Theory Today, David Held (ed.), Stanford, CA: Stanford University Press.
Olsen, Francis E., 1991, „A Finger to the Devil. Abortion. Privacy and Equality“, Dissent Magazine, Summer 1991: 377–382.
Ortner, Sherry B., 1974 [1998], „Is Female to Male as Nature is to Culture?“, in Woman, Culture and Society, Michelle Zimbalist Rosaldo and Louise Lamphere (eds), Stanford, CA: Stanford University Press, 67–87. Reprinted in Feminism: The Public and the Private, Joan B. Landes (ed.), Oxford: Oxford University Press, pp. 21–44.
Orwell, George, 1949, Nineteen Eighty-Four (1984), London: Secker & Warburg.
Paci, Patrizia, Clara Mancini, and Bashar Nuseibeh, 2022, „The Case for Animal Privacy in the Design of Technologically Supported Environments“, Frontiers in Veterinary Science, 8: 784794. doi:10.3389/fvets.2021.784794
Parent, W.A., 1983, „Privacy, Morality, and the Law“, Philosophy & Public Affairs, 12(4): 269–288.
Pateman, Carole, 1989, The Disorder of Women: Democracy, Feminism, and Political Theory, Stanford, CA: Stanford University Press.
Pepper, Angie, 2020, „Glass Panels and Peepholes: Nonhuman Animals and the Right to Privacy“, Pacific Philosophical Quarterly, 101(4): 628–650. doi:10.1111/papq.12329
Phillips, Anne, 1991, Engendering Democracy, University Park, PA: Pennsylvania State University Press.
Pitkin, Hannah F., 1981, „Justice: On Relating Public and Private“, Political Theory, 9(3): 327–352.
Posner, Richard A., 1978, „John A. Sibley Lecture: The Right of Privacy“, Georgia Law Review, 12(3): 393–422.
–––, 1981, „The Economics of Privacy“, American Economic Review, 71(2): 405–409.
Pozen, David E., 2015, „Privacy-Privacy Tradeoffs“, University of Chicago Law Review, 83(1): 221–247 (article 10).
Prosser, William L., 1960, „Privacy“, California Law Review, 48(3): 383–423.
Puri, Anuj, 2021, „A Theory of Group Privacy“, Cornell Journal of Law and Public Policy, 30(3): 477–538.
Rachels, James, 1975, „Why Privacy is Important“, Philosophy & Public Affairs, 4(4): 323–333.
Rawls, John, 1997, „The Idea of Public Reason Revisited“, The University of Chicago Law Review, 64(3): 765–807. doi:10.2307/1600311
–––, 2001, Justice as Fairness: A Restatement, Erin Kelly (ed.), Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press.
Regan, Priscilla M., 1995, Legislating Privacy: Technology, Social Values, and Public Policy, Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press.
–––, 2015, „Privacy and the Common Good: Revisited“, in Roessler and Mokrosinska 2015: 50–70. doi:10.1017/CBO9781107280557.004
Reiman, Jeffrey H., 1976, „Privacy, Intimacy, and Personhood“, Philosophy & Public Affairs, 6(1): 26–44.
–––, 1995, „Driving to the Panopticon: A Philosophical Exploration of the Risks to Privacy Posed by the Highway Technology of the Future“, Santa Clara High Technology Law Journal, 11(1): article 27.
Reviglio, Urbano and Rogers Alunge, 2020, „‘I Am Datafied Because We Are Datafied’: An Ubuntu Perspective on (Relational) Privacy“, Philosophy & Technology, 33(4): 595–612. doi:10.1007/s13347-020-00407-6
Richards, Neil, 2015, Intellectual Privacy: Rethinking Civil Liberties in the Digital Age, New York: Oxford University Press.
Richardson, Megan, 2017, The Right to Privacy: Origins and Influence of a Nineteenth-Century Idea, (Cambridge Intellectual Property and Information Law), Cambridge/ New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108303972
Roberts, Andrew, 2015, „A Republican Account of the Value of Privacy“, European Journal of Political Theory, 14(3): 320–344. doi:10.1177/1474885114533262
–––, 2022, Privacy in the Republic, London: Routledge India. doi:10.4324/9781003079804
Roberts, Huw, 2022, „Informational Privacy with Chinese Characteristics“, in The 2021 Yearbook of the Digital Ethics Lab, Jakob Mökander and Marta Ziosi (eds.), (Digital Ethics Lab Yearbook), Cham: Springer International Publishing, 9–23. doi:10.1007/978-3-031-09846-8_2
Roessler [Rössler], Beate, 2001 [2005], Der Wert des Privaten, (Suhrkamp Taschenbuch Wissenschaft 1530), Frankfurt am Main: Suhrkamp. Përkthyer si The Value of Privacy, R. D. V. Glasgow (trans.), Cambridge: Polity, 2005.
––– (ed.), 2004, Privacies: Philosophical Evaluations, (Cultural Memory in the Present), Stanford, CA: Stanford University Press.
–––, 2008, „New Ways of Thinking about Privacy“, in The Oxford Handbook of Political Theory, John S. Dryzek, Bonnie Honig, and Anne Phillips (eds.), Oxford: Oxford University Press, pp. 694–712. doi:10.1093/oxfordhb/9780199548439.003.0038
–––, 2015, „Should personal data be a tradable good? On the moral limits of markets in privacy“, in Roessler and Mokrosinska 2015: 141–161. doi:10.1017/CBO9781107280557.013
–––, 2017a, „Privacy as a Human Right“, Felix Koch (trans.), Proceedings of the Aristotelian Society, 117(2): 187–206. doi:10.1093/arisoc/aox008
–––, 2017b [2021], Autonomie: ein Versuch über das gelungene Leben, Berlin: Suhrkamp. Përkthyer si Autonomy: An Essay on the Life Well Lived, James C. Wagner (trans.), Cambridge, UK: Polity, 2021.
Roessler, Beate and Dorota Mokrosinska, 2013, „Privacy and Social Interaction“, Philosophy & Social Criticism, 39(8): 771–791. doi:10.1177/0191453713494968
––– (eds.), 2015, Social Dimensions of Privacy: Interdisciplinary Perspectives, New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781107280557
Rosen, Jeffrey, 2000, The Unwanted Gaze: The Destruction of Privacy in America, New York: Random House.
Rotenberg, Marc, Jeramie Scott, and Julia Horwitz (eds), 2015, Privacy in the Modern Age: The Search for Solutions, New York: The New Press.
Rubel, Alan, 2015, „Privacy, Transparency, and Accountability in the Nsa?S Bulk Metadata Program“, in A. Moore 2016a: 183–202 (ch.10).
Rule, James B., 2007, Privacy in Peril: How We Are Sacrificing a Fundamental Right in Exchange for Security and Convenience, Oxford/New York: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780195307832.001.0001
–––, 2019, „Contextual Integrity and Its Discontents: A Critique of Helen Nissenbaum’s Normative Arguments“, Policy & Internet, 11(3): 260–279. doi:10.1002/poi3.215
Sandel, Michael J., 1982, Liberalism and the Limits of Justice, Cambridge/New York: Cambridge University Press. Second edition, 1998. doi:10.1017/CBO9780511810152
Sax, Marijn, 2018, „Privacy from an Ethical Perspective“, in van der Sloot and de Groot 2018: 143–172. doi:10.1515/9789048540136-006
–––, 2021, Between Empowerment and Manipulation: The Ethics and Regulation of for-Profit Health Apps, (Information Law Series 47), Alphen aan den Rijn, The Netherlands: Kluwer Law International B. V.
Scanlon, Thomas, 1975, „Thomson on Privacy“, Philosophy and Public Affairs, 4(4): 315–322.
Schneider, Henrique, 2021, „The Institutions of Privacy: Data Protection Versus Property Rights to Data“, SATS, 22(1): 111–129. doi:10.1515/sats-2020-0004
Schoeman, Ferdinand David (ed.), 1984a, Philosophical Dimensions of Privacy: An Anthology, Cambridge/New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511625138
–––, 1984b, „Privacy: Philosophical Dimensions of Privacy“, in Schoeman 1984a: 1–33 (ch. 1). doi:10.1017/CBO9780511625138.002
–––, 1992, Privacy and Social Freedom, (Cambridge Studies in Philosophy and Public Policy), Cambridge/New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511527401
Schwartz, Paul M., 1999, „Privacy and Democracy in Cyberspace“, Vanderbilt Law Review, 52(6): 1607–1702.
Shaffer, Gwen, 2021, „Applying a Contextual Integrity Framework to Privacy Policies for Smart Technologies“, Journal of Information Policy, 11: 222–265. doi:10.5325/jinfopoli.11.2021.0222
Sharon, Tamar, 2021, „Blind-Sided by Privacy? Digital Contact Tracing, the Apple/Google API and Big Tech’s Newfound Role as Global Health Policy Makers“, Ethics and Information Technology, 23(S1): 45–57. doi:10.1007/s10676-020-09547-x
Shvartzshnaider, Yan, Noah Apthorpe, Nick Feamster, and Helen Nissenbaum, 2019, „Going against the (Appropriate) Flow: A Contextual Integrity Approach to Privacy Policy Analysis“, Proceedings of the AAAI Conference on Human Computation and Crowdsourcing, 7: 162–170. doi:10.1609/hcomp.v7i1.5266
Simitis, Spiros, 1987, „Reviewing Privacy In an Information Society“, University of Pennsylvania Law Review, 135(3): 707–746.
Simko, Lucy, Jack Chang, Maggie Jiang, Ryan Calo, Franziska Roesner, and Tadayoshi Kohno, 2022, „COVID-19 Contact Tracing and Privacy: A Longitudinal Study of Public Opinion“, Digital Threats: Research and Practice, 3(3): article 25. doi:10.1145/3480464
Skinner-Thompson, Scott, 2021, Privacy at the Margins, Cambridge/New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781316850350
Solove, Daniel J., 2002, „Conceptualizing Privacy“, California Law Review, 90(4): 1087–1156.
–––, 2004, The Digital Person: Technology and Privacy in the Information Age, New York: New York University Press.
–––, 2008, Understanding Privacy, Cambridge, MA: Harvard University Press.
–––, 2011, Nothing to Hide: The False Tradeoff between Privacy and Security, New Haven, CT: Yale University Press.
Stahl, Titus, 2016, „Indiscriminate Mass Surveillance and the Public Sphere“, Ethics and Information Technology, 18(1): 33–39. doi:10.1007/s10676-016-9392-2
–––, 2020, „Privacy in Public: A Democratic Defense“, Moral Philosophy and Politics, 7(1): 73–96. doi:10.1515/mopp-2019-0031
Stanley, Jay and Jennifer Stisa Granick, 2020, „The Limits of Location Tracking in an Epidemic“. ACLU White Paper, 8 April 2020, ACLU.
Stigler, George J., 1980, „An Introduction to Privacy in Economics and Politics“, The Journal of Legal Studies, 9(4): 623–644.
Susskind, Jamie, 2018, Future Politics: Living Together in a World Transformed by Tech, Oxford: Oxford University Press.
Tavani, Herman T. and James H. Moor, 2001, „Privacy Protection, Control of Information, and Privacy-Enhancing Technologies“, ACM SIGCAS Computers and Society, 31(1): 6–11. doi:10.1145/572277.572278
Taylor, Linnet, 2017, „Safety in Numbers? Group Privacy and Big Data Analytics in the Developing World“, in Taylor, Floridi, and van der Sloot 2017a: 13–36. doi:10.1007/978-3-319-46608-8_2
Taylor, Linnet, Luciano Floridi, and Bart van der Sloot (eds.), 2017a, Group Privacy: New Challenges of Data Technologies, Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-319-46608-8
–––, 2017b, „Introduction: A New Perspective on Privacy“, in their 2017a: 1–12. doi:10.1007/978-3-319-46608-8_1
Thatcher, Jim, David O’Sullivan, and Dillon Mahmoudi, 2016, „Data Colonialism through Accumulation by Dispossession: New Metaphors for Daily Data“, Environment and Planning D: Society and Space, 34(6): 990–1006. doi:10.1177/0263775816633195
Thomson, Judith Jarvis, 1975, „The Right to Privacy“, Philosophy & Public Affairs, 4(4): 295–314.
Tran, Cong Duc and Tin Trung Nguyen, 2021, „Health vs. Privacy? The Risk-Risk Tradeoff in Using COVID-19 Contact-Tracing Apps“, Technology in Society, 67: article 101755. doi:10.1016/j.techsoc.2021.101755
Tribe, Laurence H., 1990, Abortion: The Clash of Absolutes, New York: Norton.
–––, 2022, „Deconstructing Dobbs | Laurence H. Tribe“, New York Review of Books, 22 September 2022.
Tufekci, Zeynep, 2015, „What ‘Free’ Really Costs“, New York Times, New York edition, 4 June 2015, page A25. U botua në botimin online si „Mark Zuckerberg, Let Me Pay for Facebook“.
Turkington, Richard C. and Anita L. Allen, 1999, Privacy Law: Cases and Materials, (American Casebook Series), St. Paul, MN: West Group.
Veliz, Carissa, 2021, Privacy is Power: Why and How You Should Take Back Control of Your Data, London: Bantam Press.
van de Poel, Ibo, 2020, „Core Values and Value Conflicts in Cybersecurity: Beyond Privacy Versus Security“, in The Ethics of Cybersecurity, Markus Christen, Bert Gordijn, and Michele Loi (eds.), (The International Library of Ethics, Law and Technology 21), Cham: Springer International Publishing, pp. 45–71. doi:10.1007/978-3-030-29053-5_3
van der Sloot, Bart, 2017, „Do Groups Have a Right to Protect Their Group Interest in Privacy and Should They? Peeling the Onion of Rights and Interests Protected Under Article 8 ECHR“, in Taylor, Floridi, and van der Sloot 2017a: 197–224. doi:10.1007/978-3-319-46608-8_11
van der Sloot, Bart and Aviva De Groot (eds.), 2018, The Handbook of Privacy Studies: An Interdisciplinary Introduction, Amsterdam: Amsterdam University Press. doi:10.1515/9789048540136
Vincent, David, 2016, Privacy: A Short History, Cambridge/Malden, MA: Polity Press.
Volio, Fernando, 1981, „Legal Personality, Privacy and the Family“ in The International Bill of Rights: The Covenant on Civil and Political Rights, Louis Henkin, New York: Columbia University Press, pp. 185–208.
Wachter, Sandra, 2018, „The GDPR and the Internet of Things: A Three-Step Transparency Model“, Law, Innovation and Technology, 10(2): 266–294. doi:10.1080/17579961.2018.1527479
Wacks, Raymond, 2010, Privacy: A Very Short Introduction, (Very Short Introductions), Oxford/New York: Oxford University Press. Second edition 2015.
Wang, Hao, 2022, Algorithmic Colonization. Automating Love and Trust in the Age of Big Data, PhD Dissertation, University of Amsterdam.
Warren, Samuel D. and Louis D. Brandeis, 1890, „The Right to Privacy“, Harvard Law Review, 4(5): 193–220.
Wasserstrom, Richard A., 1984, „Privacy: Some Arguments and Assumptions“, in Schoeman 1984a: 317–332 (ch. 14).
Weil, Gordon L., 1963, „The Evolution of the European Convention on Human Rights“, American Journal of International Law, 57(4): 804–827.
Weinstein, W.L., 1971, „The Private and the Free: A Conceptual Inquiry“, in Privacy: Nomos XIII, Roland Pennock and John W. Chapman (eds.), New York: Atherton Press, pp. 624–692.
Weintraub, Jeff Alan and Krishan Kumar (eds.), 1997, Public and Private in Thought and Practice: Perspectives on a Grand Dichotomy, (Morality and Society), Chicago, IL: University of Chicago Press.
Westin, Alan F., 1967, Privacy and Freedom, New York: Atheneum.
Whitman, Christina B., 1985, „Privacy in Confucian and Taoist Thought“, in Individualism and Holism: Studies in Confucian and Taoist Values, Donald J. Munro (ed.), Ann Arbor, MI: University of Michigan, Center for Chinese Studies, pp. 85–100.
Winter, Jenifer Sunrise and Elizabeth Davidson, 2019, „Big Data Governance of Personal Health Information and Challenges to Contextual Integrity“, The Information Society, 35(1): 36–51. doi:10.1080/01972243.2018.1542648
Woolf, Virginia, 1929, A Room of One’s Own, Richmond: Hogarth Press.
Wu, Tim, 2015, „Facebook Should Pay All of Us“, The New Yorker web site, 14 August 2015.
Young, Iris Marion, 1990, Justice and the Politics of Difference, Princeton, NJ: Princeton University Press.
–––, 2004, „A Room of One’s Own: Old Age, Extended Care and Privacy“, in Rössler 2004: 168–186.
Zuboff, Shoshana, 2019, The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for the Future at the New Frontier of Power, New York: PublicAffairs.

Të drejta / Rregullore / Vendime

United Nations General Assembly, International Covenant on Civil and Political Rights, 16.12.1966, United Nations, Treaty Series, vol. 999, p. 171, Art. 12.
Universal Declaration of Human Rights, General Assembly resolution 217A, 10.12.1948, Art. 12.
Council of Europe [CETS No. 108] Convention for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of Personal Data, ETS 108, Strasbourg, 28/01/1981.
[ECHR] European Convention on Human Rights, signed 1950, effective 1953, In particular, Article 8: Right to respect for private and family life.
European Union, Directive 95/46/EC of the European Parliament and of the Council of 24 October 1995: on the protection of individuals with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data.
[GDPR] Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 on the protection of natural persons with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data, and repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection Regulation) [2016] OJ L 119/1.
„Charter of Fundamental Rights of the European Union“, Official Journal of the European Union, 2010, 53(C83): 389–403.
BVerfG, Order of the First Senate of 15 December 1983 – 1 BvR 209/83 -, paras. 1–214.
Vendime ligjore të Shteteve të Bashkuara:
- Bowers v. Hardwick, 478 U.S. 186 (1986).
- Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization, No. 19–1392, 597 U.S. (2022).
- Griswold v. Connecticut, 381 U.S. 479 (1965).
- Lawrence v. Texas, 539 U.S. 558 (2003).
- Planned Parenthood of Southeastern Pennsylvania v. Casey, 505 U.S. 833 (1992).
- Roe v. Wade, 410 U.S. 113 (1973).
US House of Representatives, „H.R.8152 American Data Privacy and Protection Act“, proposed 2022.
[CCPA] California Consumer Privacy Act of 2018.

Mjetet akademike

(Academic Tools)

Burime të tjera në internet

(Other Internet Resources)

Zëra të ndërlidhur

(Related Entries)

Blog

Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet – Sami Frashëri

Martin Heidegger

Zonja Sekretare – Madeleine Albright

About

Links

Support