Zgjedhje paraprake

Zgjedhje brendapartiake nëpërmjet të cilave votuesit marrin pjesë në përzgjedhjen e kandidatëve për poste publike. Në përvojën amerikane dallohen dy forma kryesore: zgjedhjet paraprake presidenciale dhe zgjedhjet paraprake të drejtpërdrejta për kandidaturat e tjera.

Zgjedhjet paraprake presidenciale lidhen me caktimin e delegatëve në kuvendet kombëtare të partive, ku emërohen kandidatët për president. Zakonisht votuesit e një shteti zgjedhin midis personave që kërkojnë kandidimin e partisë dhe delegatët ndahen sipas rezultateve, në mënyrë proporcionale ose sipas një rregulli që ia jep fituesit të gjithë delegatët përkatës. Në disa procedura, votuesit zgjedhin drejtpërdrejt delegatë që kanë deklaruar mbështetje për një kandidat. Kur nuk përdoren zgjedhje paraprake presidenciale, delegatët mund të përzgjidhen përmes një procesi që fillon me mbledhje partiake vendore. Ekzistojnë edhe votime paraprake këshilluese, që shprehin popullaritetin e kandidatëve pa e përcaktuar detyrimisht ndarjen e delegatëve; këto mund të mbahen krahas një procedure tjetër përzgjedhjeje.

Zgjedhjet paraprake të drejtpërdrejta u mundësojnë pjesëmarrësve të përzgjedhin kandidatin e një partie për një post publik. Klasifikimi tradicional dallon zgjedhje të mbyllura, të hapura dhe gjithëpërfshirëse. Në zgjedhjet e mbyllura kërkohet që votuesi të ketë deklaruar ose regjistruar përkatësinë e tij partiake sipas rregullave përkatëse, çka i jep të drejtën të votojë në procesin e asaj partie. Në zgjedhjet e hapura, votuesi mund të zgjedhë se në cilën garë partiake do të marrë pjesë, por voton vetëm në njërën prej tyre.

Forma gjithëpërfshirëse, e njohur historikisht si votim paraprak me fletë të përbashkët, paraqiste kandidatët e të gjitha partive në një fletë dhe nuk kërkonte deklarim të përkatësisë partiake. Votuesi mund të zgjidhte ndërmjet partive për poste të ndryshme: për shembull, të merrte pjesë në përzgjedhjen republikane për Senatin dhe në përzgjedhjen demokratike për kryetar bashkie. Në përshkrimet historike të kësaj familjeje procedurash përmenden Alaska, Uashingtoni dhe Luiziana, por sistemet e tyre nuk kanë qenë identike dhe kanë ndryshuar me kohën. Sidomos proceset ku të gjithë kandidatët konkurrojnë së bashku dhe më të votuarit kalojnë në një raund tjetër nuk duhen ngatërruar automatikisht me përzgjedhjen e veçantë të kandidatit të secilës parti.

Të dyja format kryesore u përhapën gjerësisht në fillim të shekullit XX. Reformatorët progresistë synonin të pastronin politikën amerikane, të dobësonin bosët partiakë dhe makineritë e tyre organizative dhe t'ua kthenin votuesve kontrollin mbi kandidaturat. Përkrahësit i shohin zgjedhjet paraprake si zgjerim të pjesëmarrjes dhe të llogaridhënies. Kritikët argumentojnë se dobësimi i kontrollit të partive mbi kandidatët ka shkuar tepër larg, duke dëmtuar organizata që, pavarësisht mangësive të tyre, kryejnë funksione të domosdoshme në një demokraci përfaqësuese.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare