Sundim i shumicës
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Sundimi i shumicës është parimi sipas të cilit vendimet ose qeverisja duhet të mbështeten në vullnetin e shumicës së atyre që kanë të drejtë të marrin pjesë. Në debate të caktuara politike, shprehja është përdorur edhe si emërtim i së drejtës së përgjithshme të votës, sidomos kundër sistemeve ku një pakicë racore kontrollon pushtetin dhe shumica përjashtohet.
Një shembull është parulla «Asnjë pavarësi përpara sundimit të shumicës», e njohur me shkurtimin NIBMAR, në politikën britanike ndaj Rodezisë, Zimbabvesë së mëvonshme. Regjimi i pakicës së bardhë shpalli njëanshmërisht pavarësinë më 1965. Parimi NIBMAR u bë qëndrim i shprehur britanik gjatë krizës që pasoi, veçanërisht më 1966. Në këtë përdorim ishte më e lehtë të dallohej përjashtimi i shumicës nga pushteti sesa të zgjidheshin të gjitha problemet e përcaktimit të vullnetit të saj.
Në kuptimin numerik, shumicë do të thotë më shumë se gjysma e bazës përkatëse të llogaritjes. Kur ka më shumë se dy kandidatë ose alternativa, mund të ndodhë që asnjëri të mos mbështetet nga më shumë se gjysma e votuesve. Kandidati me numrin më të madh të votave ka epërsi relative, por jo domosdoshmërisht shumicë absolute. Atëherë nevojiten rregulla të tjera për krahasimin dhe përzgjedhjen e alternativave.
Kjo çështje është qendrore në teorinë e zgjedhjes shoqërore. Metoda e Borda-s u jep pikë alternativave sipas renditjes së tyre nga votuesit; qasja e Condorcet-së i krahason ato dy e nga dy. Në këto krahasime mund të shfaqen cikle, ku shumica parapëlqen A ndaj B-së, B ndaj C-së dhe C ndaj A-së. Teoremat e pamundësisë tregojnë kufizimet e bashkimit të disa kërkesave të dëshirueshme në një rregull të vetëm vendimmarrjeje. Kështu, parimi i shumicës ka kuptim të qartë në disa raste të thjeshta, por nuk përcakton vetë një zgjidhje të vetme dhe të padiskutueshme për çdo zgjedhje politike.