Sandinizëm
Sandinizëm
Rrymë politike dhe ideologjike e lidhur me Frontin Sandinist të Çlirimit Kombëtar të Nikaraguas, të njohur me shkurtesën FSLN. Fronti u krijua më 1961 nga nikaraguanë të frymëzuar prej Revolucionit Kuban të vitit 1959. Emri nderonte heroin nacionalist, gjeneralin Augusto César Sandino, i cili kishte zhvilluar luftë guerile kundër forcave amerikane të pushtimit në fund të viteve 1920.
Përpjekjet fillestare për të ndjekur këshillat strategjike kubane sollën humbje për gueriljen. FSLN-ja e përshtati gradualisht strategjinë dhe, në luftën kundër diktaturës së Anastasio Somoza Debayle-s gjatë viteve 1970, u mbështet gjithnjë e më shumë te kryengritja popullore urbane, krahas luftës guerile rurale. Mosmarrëveshjet e brendshme strategjike dhe taktike krijuan tri fraksione, por nuk i penguan sandinistët të bashkoheshin për rrëzimin e Somoza-s më 1979. Për të bashkuar rrymat u ngrit një udhëheqje kolektive prej nëntë anëtarësh, Drejtoria Kombëtare. Ajo ruajti fuqi të madhe edhe pas zgjedhjes së Daniel Ortega-s si president më 1984.
Sandinizmi u zhvillua si një ndërthurje ideologjike e marksizmit, nacionalizmit, teorisë së varësisë dhe teologjisë katolike të çlirimit. Gjatë qeverisjes së viteve 1979–1990, parimet e shpallura përfshinin pluralizmin politik, ekonominë e përzier, mosangazhimin ndërkombëtar dhe reformën shoqërore. Në fillim të viteve 1980 u zbatua reforma agrare dhe u arritën përmirësime të rëndësishme në kujdesin shëndetësor, në arsim dhe në programet e mirëqenies shoqërore.
Politikat radikale sandiniste e vunë qeverinë në konflikt me Shtetet e Bashkuara, të cilat mbështetën kryengritësit e njohur si «kontra» dhe ushtruan presion ekonomik e embargo ndaj Nikaraguas. Shërbimi i detyrueshëm ushtarak, hiperinflacioni dhe mungesat e mallrave e dobësuan përkrahjen popullore të sandinistëve. Pas fitores zgjedhore të vitit 1984, FSLN-ja humbi zgjedhjet e vitit 1990. Në fazën pas kësaj humbjeje, ajo u orientua drejt pozicioneve socialdemokrate. Ky përshkrim lidhet me evolucionin historik të sandinizmit deri në vitet 1990 dhe nuk e barazon atë periudhë me të gjitha zhvillimet e mëvonshme të FSLN-së.