Në kuptimin e gjerë, qasje që i jep përparësi strukturës së një sistemi ose organizate në shpjegimin e dukurive, kundrejt sjelljes së veçuar të pjesëtarëve. Kërkimi mbi marrëdhëniet strukturore ka rrënjë të hershme në mendimin perëndimor, përfshirë Platonin dhe Aristotelin. Strukturalizmi modern, si lëvizje e larmishme dhe mënyrë e të kuptuarit të njohjes, lidhet veçanërisht me gjuhëtarin zviceran Ferdinand de Saussure, 1857–1913.

Në teorinë shoqërore dhe politike, emërtimi tregon përpjekjet për të zbatuar metoda të ndikuara nga gjuhësia strukturore. Teza karakteristike është se njësitë e një sistemi marrin kuptim nga marrëdhëniet ndërmjet tyre. Saussure-i parapëlqente fjalën sistem dhe jo strukturë. Ai e shqyrtonte gjuhën si një sistem shenjash që mund të analizohet në mënyrë sinkronike, pra në marrëdhëniet e tij në një çast të caktuar, duke e dalluar këtë nga studimi i zhvillimit historik.

Antropologu francez Claude Lévi-Strauss e futi këtë mënyrë arsyetimi në shkencat shoqërore. Sipas tij, studiuesi duhej të ndërtonte modele që zbulonin mekanizmat strukturorë në themel të dukurive të dukshme të jetës shoqërore. Ai kërkonte struktura mendore të pavetëdijshme, të cilat i konsideronte të përbashkëta për institucionet njerëzore. Ky ishte programi i tij shpjegues, jo një përfundim i pranuar pa debat për çdo institucion.

Strukturalizmi ndikoi edhe shkencën politike dhe studimet ndërkombëtare. Një shembull është marksizmi strukturalist. Një tjetër gjendet në filozofitë realiste kritike të shkencës shoqërore, të cilat kërkojnë mekanizma shkakorë që veprojnë nën sipërfaqen e vëzhgimeve. Në këto interpretime, teoria marksiste e shfrytëzimit është trajtuar si shembull i një mekanizmi të tillë themelor.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, termi ka dy përdorime veçanërisht të dallueshme. Strukturalizmi latinoamerikan lidhet me Raúl Prebisch-in dhe Komisionin Ekonomik të OKB-së për Amerikën Latine. Ai mbështeti industrializimin kombëtar për zëvendësimin e importeve, integrimin rajonal dhe bashkëpunimin ndërkombëtar ndërmjet eksportuesve të produkteve parësore. Analiza dhe propozimet e tij fituan peshë të madhe në programet e vendeve në zhvillim, sidomos përmes Konferencës së OKB-së për Tregtinë dhe Zhvillimin, UNCTAD, të krijuar më 1964, me Prebisch-in si sekretar të përgjithshëm të parë. Këto politika reformuese duhen dalluar nga versionet më radikale neomarksiste të shkollës latinoamerikane të varësisë, të cilat kishin një vlerësim më pesimist për mundësinë e përmirësimit brenda rendit ekzistues.

Përdorimi i dytë lidhet me realizmin strukturor të Kenneth Waltz-it. Në këtë teori, paqëndrueshmëria dhe lufta shpjegohen kryesisht nga shpërndarja e fuqisë ndërmjet shteteve në një sistem ndërkombëtar pa autoritet qendror, jo vetëm nga natyra njerëzore e korruptuar ose nga organizimi i keq i shteteve. Shpjegimet që mbështeten vetëm te tiparet e shteteve individuale dhe të drejtuesve të tyre kritikohen si reduktuese. Debati zhvendoset te struktura e sistemit, për shembull nëse një rend dypolar apo shumëpolar ka më shumë gjasa të jetë i qëndrueshëm. Në këtë analizë janë përdorur edhe analogji e modele nga mikroekonomia, veçanërisht nga teoritë e konkurrencës së papërsosur.