Baruch Spinoza, i njohur edhe si Benedict Spinoza (1632–1677), ishte filozof dhe mendimtar fetar holandez. Lindi në Amsterdam në një familje hebraike me prejardhje spanjolle dhe portugeze, e cila kishte gjetur strehim në Provincat e Bashkuara nga përndjekjet në Gadishullin Iberik. Ishte nxënës me aftësi të spikatura dhe etja për dije e shtyu të studionte edhe me Franciscus van den Endenin, një mendimtar të lirë. Pikëpamjet e tij u larguan aq shumë nga ortodoksia fetare, sa më 1656 u përjashtua nga bashkësia e sinagogës. Kundërshtarët e akuzuan për ateizëm.

Spinoza e siguronte jetesën duke lëmuar lente, punë që e lidhte me zhvillimet e optikës dhe me përparimet matematikore të kohës. Paralelisht vazhdoi reflektimin filozofik dhe shkroi vepra me rëndësi të veçantë për etikën. Për mendimin politik janë themelorë «Traktati teologjiko-politik» i vitit 1670 dhe «Traktati politik», të cilin nuk arriti ta përfundonte.

I sulmuar nga përfaqësues të kalvinizmit, katolicizmit dhe judaizmit, ai mbrojti lirinë e mendimit dhe veçanërisht lirinë e shqyrtimit të çështjeve fetare. Ashtu si Thomas Hobbesi, e shihte krijimin e shtetit si mënyrë për të shmangur anarkinë. Megjithatë, nuk pranonte se zgjidhja duhej të ishte autokracia. Ai i jepte rëndësi demokracisë dhe të drejtës për të kundërshtuar e për të mbajtur mendime të ndryshme, për sa kohë kjo nuk shkatërronte rendin e përbashkët.

Qëllimi i lartë ishte urtësia, të cilën Spinoza e lidhte me gjykimin e arsyetuar dhe sjelljen racionale. Shteti duhej të krijonte kushtet në të cilat njerëzit mund të jetonin në siguri dhe të zhvillonin aftësinë për të menduar lirisht. Në këtë kuptim, ruajtja e rendit dhe liria e mendimit nuk ishin qëllime domosdoshmërisht kundërshtuese: një rend i përshtatshëm politik duhej ta mundësonte përdorimin e arsyes.