Spastrimi etnik është emërtim politik dhe përshkrues për përpjekjen për ta bërë një territor etnikisht homogjen duke larguar me detyrim një grup popullsie. Mjetet mund të përfshijnë vrasje masive, dëbim, transferim të detyruar, përdhunim, internim dhe frikësim. Termi është i diskutueshëm, sepse kufijtë e tij nuk janë përcaktuar njësoj nga studiuesit, politikanët dhe institucionet ndërkombëtare. Ai nuk është emërtim i një vepre penale të pavarur në të drejtën ndërkombëtare, megjithëse veprimet që përshkruan mund të përbëjnë krime lufte, krime kundër njerëzimit ose gjenocid.

Nga maji 1992 termi u përdor gjerësisht nga mediat ndërkombëtare, politikanët dhe diplomatët perëndimorë për luftën në Bosnjë-Hercegovinë. Ai përshkruante politika të dhunshme të forcave rivale për t'i kthyer zonat me popullsi të përzier në territore të kontrolluara nga një grup, duke krijuar kështu një pretendim faktik për sovranitet mbi bazë etnike. U zbatua kryesisht, megjithëse jo vetëm, ndaj veprimeve të forcave dhe grupeve paramilitare serbe të Bosnjës, të mbështetura nga elemente të Ushtrisë Popullore Jugosllave. Përgjegjësia për këto veprime lidhet me autorët, organizatat dhe drejtuesit përkatës, jo me fajësimin kolektiv të një populli.

Më pas termi u përdor për raste të tjera përndjekjeje të pakicave në botë. Historianët e zbatuan në mënyrë retrospektive edhe ndaj dëbimit të grekëve nga Azia e Vogël në vitet 1920 dhe të gjermanëve nga Evropa Lindore në vitet 1940. Ky përdorim mund të ndihmojë krahasimin e proceseve, por është anakronik në kuptimin që përdor një emërtim të mëvonshëm për ngjarje më të hershme.

Ideja e «pastrimit» të një bashkësie nga njerëz të konsideruar të padëshirueshëm nuk është as vetëm ballkanike, as e re. Ajo shfaqet në ideologjitë e eugjenikës dhe të nacional-socializmit. Në Evropën e pushtuar nga nazistët, disa zona shpalleshin të «pastruara nga hebrenjtë» pasi popullsia hebraike ishte dëbuar ose shfarosur. Edhe emërtimi rus i spastrimeve staliniste të viteve 1930, chistki, ka kuptimin e pastrimeve, megjithëse objektivat e tyre nuk përcaktoheshin gjithmonë etnikisht. Prejardhja e saktë e shprehjes moderne mbetet e diskutuar. Ajo lidhet zakonisht me përkthimin fjalë për fjalë të shprehjes serbokroate etničko čišćenje, të përdorur edhe në diskutime për Kosovën në fillim të viteve 1980. Përhapja e saj ndërkombëtare lidhet me zhargonin ushtarak gjatë luftës kroate të vitit 1991 dhe me përdorimin nga gazetarët perëndimorë.

Që në fillim, kritikët e politikës perëndimore në Bosnjë e kundërshtuan termin si eufemizëm. Sipas tyre, ai mund ta mbulonte gjenocidin dhe t'i lejonte bashkësisë ndërkombëtare të shmangte detyrimet për parandalim e ndëshkim që rridhnin nga Konventa e vitit 1948. Një tjetër kritikë ishte se marrja e gjuhës së autorëve të dhunës e paraqiste largimin e njerëzve si një proces rregullues ose higjienik, duke e zbutur perceptimin moral të krimit. Gjykatat ndërkombëtare më pas e njohën gjenocidin në Srebrenicë; kjo nuk do të thotë se çdo veprim i kryer gjatë luftës në Bosnjë mori automatikisht të njëjtin cilësim juridik.

Pavarësisht këtyre kundërshtimeve, përdorimi i përhapur dhe fuqia përshkruese i dhanë termit një peshë morale të vetën. Ai mund të shërbente tashmë për të kërkuar veprim ndërkombëtar dhe për të përligjur ndërhyrje. Fushata e NATO-s kundër Republikës Federale të Jugosllavisë për Kosovën më 1999 është një shembull i përdorimit të këtij argumenti. Debati mbi termin përfshin kështu si rrezikun e fshehjes së krimeve, ashtu edhe rolin e tij në mobilizimin e reagimit ndaj tyre.

Përpjekjet teorike për ta dalluar nga gjenocidi ndjekin dy drejtime kryesore. Njëri përqendrohet te synimi për largimin e një grupi nga një territor. Në këtë qasje, spastrimi etnik shihet si një spektër, nga masa administrative diskriminuese që e nxisin largimin deri te shkatërrimi gjenocidal. Mbështetësit argumentojnë se termi shpjegon forma skajore të ndërtimit të shtetit modern dhe e shpreh më qartë dhunën e procesit sesa formulime të zbutura si transferim popullsie ose migrim i detyruar. Në këtë model, gjenocidi mund të përfaqësojë skajin më të rëndë, por jo çdo dëbim është gjenocid. Ky është një klasifikim teorik dhe jo një përkufizim juridik universal.

Drejtimi tjetër përqendrohet te mënyra e realizimit. Ai e vendos spastrimin etnik afër gjenocidit në një vazhdimësi dhune, por e dallon synimin për dëbim nga qëllimi i posaçëm për shkatërrimin, tërësisht ose pjesërisht, të një grupi kombëtar, etnik, racor ose fetar si të tillë. Përkufizimi juridik i gjenocidit nuk kufizohet vetëm te qëllimi për të vrarë: ai përfshin edhe veprime të tjera të përcaktuara nga Konventa, kur shoqërohen me qëllimin e kërkuar shkatërrues. Dëbimi dhe gjenocidi mund të përputhen në një rast konkret, por kjo duhet vërtetuar dhe nuk rrjedh vetëm nga përdorimi i emërtimit.

Të dyja qasjet kanë vështirësi. Nëse nuk kërkohet dhunë e hapur, termi mund të zgjerohet deri te shkelje relativisht të vogla të të drejtave të pakicave. Vendosja e tyre në të njëjtin spektër me gjenocidin rrezikon relativizimin e dallimeve të rëndësishme. Nga ana tjetër, edhe kur synimi i shpallur është vetëm largimi, mënyrat e përdorura mund të kenë pasoja shkatërruese dhe të ngrejnë pyetjen e qëllimit real. Pasojat, provat e qëllimit dhe cilësimi juridik duhen dalluar, pa e minimizuar rëndësinë e asnjërës.

Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe Departamenti amerikan i Shtetit kanë përdorur përkufizime pune. Megjithatë, në gjykimin penal ndërkombëtar akuzat formulohen sipas kategorive juridike ekzistuese. Edhe në procedurat e Tribunalit për ish-Jugosllavinë në Hagë, veprimet e përshkruara si spastrim etnik u ndoqën për krime kundër njerëzimit, krime lufte dhe gjenocid. Vetë shprehja është shfaqur në dokumente e aktakuza si përshkrim faktik; ajo nuk përbënte një akuzë penale më vete. Ky dallim ruan saktësinë juridike pa e mohuar realitetin dhe rëndësinë e krimeve që termi përshkruan.