Qytet-shtet i Greqisë së lashtë, në Lakoni, në pjesën juglindore të Peloponezit. Sparta, e njohur edhe si Lakedemon, u zhvillua nga bashkimi i disa vendbanimeve dhe ishte bërë një shtet i fuqishëm që në shekullin VIII p.e.s. Kushtetuta e saj ishte jashtëzakonisht e veçantë: ajo është interpretuar si kodifikim i zakoneve të bashkësive luftarake dhe tradicionalisht i është atribuar ligjvënësit Likurg, për jetën dhe rolin historik të të cilit dihet shumë pak me siguri.

Sparta ishte një nga fuqitë kryesore greke gjatë luftërave kundër Persisë, të cilat zakonisht përfshihen në periudhën rreth viteve 500–449 p.e.s. Ajo e mundi Athinën në Luftën e Peloponezit, më 431–404 p.e.s., dhe u bë fuqia mbizotëruese e botës greke. Lufta u analizua nga historiani Tukidid. Humbja përballë Tebës në Leuktra më 371 p.e.s. i dha fund epërsisë spartane. Më vonë, ngritja e Filipit II të Maqedonisë e kufizoi më tej fuqinë dhe territorin e saj; kjo nuk duhet barazuar me një nënshtrim të plotë vullnetar ndaj sistemit të tij të aleancave. Rënia e pozitës së Spartës vazhdoi gjatë shekullit III p.e.s.

Rendi politik dhe shoqëror ishte i organizuar në funksion të jetës ushtarake. Dy mbretër të trashëgueshëm bashkëjetonin me institucione oligarkike dhe me organe qytetare. Eforët ishin magjistratë me kompetenca të rëndësishme mbikëqyrëse. Gerusia përbëhej nga njëzet e tetë pleq mbi gjashtëdhjetë vjeç, të zgjedhur për jetë, dhe nga dy mbretërit. Kuvendi i qytetarëve meshkuj me të drejta të plota, mbi tridhjetë vjeç, miratonte ose rrëzonte propozime të paraqitura nga autoritetet, përfshirë vendime për luftën, dhe merrte pjesë në zgjedhjen e funksionarëve; kompetencat e tij nuk kufizoheshin vetëm te ratifikimi i luftës. Pjesa tjetër e popullsisë përfshinte perioikët, banorë të lirë me njëfarë autonomie vendore por pa të drejta të plota politike spartane, dhe helotët, një popullsi e nënshtruar që siguronte pjesën kryesore të punës bujqësore.

Ideali ekonomik spartan theksonte barazinë ndërmjet qytetarëve, thjeshtësinë e jetesës dhe kufizimin e pasurisë monetare. Këto parime lidhen me synimin e «eunomisë», rendit të mirë. Megjithatë, ideali nuk duhet ngatërruar me barazinë reale të të gjithë banorëve ose me mungesën faktike të pasurisë: Aristoteli kritikonte pikërisht përqendrimin e pronës dhe pabarazitë ndërmjet spartanëve.

Qytetarët meshkuj i nënshtroheshin detyrimit ushtarak dhe djemtë hynin rreth moshës shtatëvjeçare në sistemin e edukimit të quajtur «agoge». Ai synonte disiplinën, qëndrueshmërinë dhe aftësinë për luftë; në traditën e mëvonshme spartane theksohej shpërfillja e dhimbjes dhe e vdekjes. Disa interpretime kanë parë ndikimin e këtij modeli në shkollat e njohura private angleze të shekullit XIX dhe në formimin e njerëzve që do të shërbenin si drejtues e administratorë të Perandorisë Britanike.