Sindikatat janë organizata kolektive të punëmarrësve që synojnë ta zëvendësojnë negocimin e veçuar të secilit me marrëveshje kolektive, për të mbrojtur dhe përmirësuar pagat, kushtet e punës dhe nivelin e jetesës. Ato lindin si përgjigje ndaj dobësisë ekonomike të individit që jeton nga paga dhe ka pak mundësi të negociojë i vetëm me punëdhënësin. Organizimi i përbashkët e ndryshon raportin e fuqive ndërmjet palëve.

Nuk ka prova të mjaftueshme për ta paraqitur sindikalizmin modern thjesht si vazhdim të esnafeve mesjetare. Organizimet e para të përhershme të punëmarrësve përfshinin bashkimet e zejtarëve të shekullit XVIII, por përhapja e industrisë së fabrikës në fillim të shekullit XIX krijoi kushtet e sindikalizmit modern. Përvoja britanike, si ajo e vendit të parë industrial, ka rëndësi të veçantë për kuptimin e rolit të tij politik.

Shfuqizimi më 1824 i ligjeve që ndalonin bashkimet e punëtorëve ua bëri më të lehtë shoqatave vendore të zejtarëve të dilnin nga fshehtësia. Me kalimin e kohës ato u bashkuan në organizata kombëtare. Shoqata e Bashkuar e Punëtorëve të Mekanikës, e krijuar më 1851, u bë modeli më i njohur i këtij organizimi. Sindikatat e «modelit të ri» kishin shtrirje kombëtare, por orientim relativisht konservator: përfaqësonin kryesisht punëtorë të kualifikuar që kërkonin të ruanin pozitën e tyre më të favorshme në tregun e punës. Ligji i Sindikatave i vitit 1871 ua njohu statusin ligjor dhe legjislacioni i mëvonshëm i shekullit XIX e forcoi bazën juridike të veprimit e negocimit kolektiv.

Në dekadat e fundit të atij shekulli u zhvilluan sindikata të përgjithshme të punës, ndër to organizatat e detarëve, punëtorëve të porteve dhe punëtorëve të shërbimeve të përgjithshme e bashkiake. Ato u drejtoheshin masave të punëtorëve me paga të ulëta dhe pa kualifikim të veçantë, të lënë shpesh jashtë organizatave të zejtarëve. «Sindikalizmi i ri» e zhvendosi theksin nga kontrolli i hyrjes në zanat dhe këshillat e përbashkët të negocimit drejt anëtarësimit të gjerë dhe grevës si armë kryesore. Marrëdhënia shpesh e vështirë ndërmjet organizatave të punëtorëve të kualifikuar dhe atyre të pakualifikuar mbeti një trashëgimi e rëndësishme e kësaj historie.

Roli politik i sindikatave mund të shihet nga tri këndvështrime të gjera. Në njërin, të lidhur me disa pluralistë konservatorë, sindikatat janë kryesisht organizata ekonomike që duhet të merren me pagat dhe kushtet e punës. Programi i tyre mund të përfshijë mirëqenien dhe formimin profesional, por nuk u njihet domosdoshmërisht një rol i pavarur në riorganizimin politik të shoqërisë. Edhe Lenini dallonte ndërmjet ndërgjegjes sindikale të lindur nga lufta ekonomike dhe ndërgjegjes revolucionare politike. Kjo afri në dallim nuk nënkupton se ai ndante qëllimet politike të pluralistëve konservatorë.

Një traditë tjetër, socialdemokrate dhe e lidhur me analizën veberiane, e sheh sindikalizmin si pjesëmarrje demokratike në rregullimin e punës. Vendi i punës mbetet qendra e veprimtarisë, por sindikata, si organizatë përfaqësuese, mund të ketë rol më të gjerë në reformimin e shoqërisë. Ky këndvështrim pati ndikim të fortë në Britani, ku Partia Laburiste u zhvillua në rrethana të veçanta nga një lëvizje sindikale që ekzistonte më parë.

Qasjet marksiste janë më të ndërlikuara. Ato shqyrtojnë si sindikatat mund ta bëjnë të mundur veprimin kolektiv dhe ndërgjegjësimin, por edhe si kufijtë e profesionit, organizatës ose negocimit mund ta ndajnë klasën punëtore dhe t'ia ngushtojnë synimet. Marksi argumentonte se pa organizim punëtorët do të degradonin në një masë njerëzish të pafuqishëm. Megjithatë, te «Paga, çmimi dhe fitimi», ai kërkonte që lufta të mos kufizohej në një pagë të drejtë për një ditë pune të drejtë, por të drejtohej përfundimisht kundër vetë sistemit të punës me pagë.

Sindikalizmi evropian ka pasur dallime të mëdha kombëtare në strukturë, ideologji dhe organizim. Në Gjermani marrëdhëniet industriale u zhvilluan me shkallë të lartë përqendrimi, rregullimi juridik dhe bashkëpunimi institucional. Në Itali, ndikimi i socializmit dhe sindikalizmit revolucionar nxiti tradita më luftarake e të mbështetura te organizimi vendor në ndërmarrje. Këto janë prirje historike krahasuese, jo tipare të pandryshueshme të çdo sindikate.

Nga sindikatat amerikane të përqendruara në negocimin e interesave ekonomike në vitet 1930, te sindikatat japoneze të ndërmarrjeve dhe marrëveshjet e pasluftës me një sindikatë të vetme për një vend pune, organizatat janë përballur me strategji të ndryshme menaxheriale për ndryshimin e marrëdhënies punë–kapital. Në prag të viteve 1990, bashkimet e mëdha sindikale dhe mundësitë e organizimit ndërkombëtar pas Aktit Unik Evropian ushqyen pritje për një fazë të re të fuqishme të sindikalizmit evropian. Kjo pritje historike lidhej me mundësinë e përshtatjes së organizimit të punëtorëve me ekonominë që po integrohej përtej kufijve kombëtarë.