Sendëzim
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Procesi përmes të cilit një abstraksion merret gabimisht si një send konkret ose një marrëdhënie shoqërore trajtohet sikur të ishte veti e pavarur e sendeve. Koncepti është përdorur nga shumë autorë marksistë dhe është shqyrtuar veçanërisht nga Georg Lukács-i, Walter Benjamin-i dhe Theodor Adorno-ja.
Lukács-i e kërkonte prejardhjen e tij te Hegel-i dhe Marx-i. Termi gjerman Verdinglichung lidhet me trajtimin e marrëdhënieve shoqërore si sende; analiza e këtij fenomeni gjendet edhe te vëllimi i tretë i Kapitalit. Ai e lidhi sidomos me analizën e fetishizmit të mallit në kapitullin e parë të Kapitalit. Për Marx-in, fetishizmi shfaqet kur marrëdhëniet shoqërore ndërmjet njerëzve marrin formën e marrëdhënieve ndërmjet sendeve. Duke u mbështetur në këtë ide, Lukács-i analizoi mënyrën se si veprimtaria prodhuese njerëzore merr një formë të huaj ndaj vetë njerëzve brenda mënyrës kapitaliste të prodhimit. Ajo përjetohet si diçka e jashtme, e sendëzuar dhe që u imponohet atyre.
Benjamin-i e zhvendosi vëmendjen te sendëzimi i kulturës që buron nga prodhimi i mallrave. Ai e shihte shoqërinë si prodhuese të një «fantazmagorie»: një bote pamjesh dhe përfytyrimesh që shfaqet në kulturën e saj dhe mbulon marrëdhëniet shoqërore nga të cilat lind.
Adorno-ja theksonte sendëzimin si kategori shoqërore që ndihmon për të kuptuar mënyrën se si formohet ndërgjegjja. Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për një marrëdhënie ndërmjet njerëzve që shfaqet si marrëdhënie ndërmjet sendeve, por për një marrëdhënie ndërmjet njerëzve që duket si veti e një sendi. Ai e lidhte këtë me dallimin marksist ndërmjet vlerës së përdorimit dhe vlerës së shkëmbimit. Në këtë analizë, sendëzimi i përket vlerës së shkëmbimit, sepse ajo është forma përmes së cilës shprehet vlera e mallit dhe një marrëdhënie shoqërore paraqitet si cilësi e vetë tij.