Sartre, Jean-Paul
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Jean-Paul Sartre (1905–1980) ishte shkrimtar, filozof dhe veprimtar politik francez, një nga përfaqësuesit më të njohur të ekzistencializmit në shekullin XX. Këtë filozofi e shtjelloi veçanërisht në Qenia dhe hiçgjëja, të vitit 1943, dhe në Ekzistencializmi është humanizëm, një ligjëratë e vitit 1945 e botuar më 1946 dhe e përkthyer për herë të parë në anglisht më 1948, me ribotime të mëvonshme, ndër to ai i vitit 1980.
Pohimi i tij se «njeriu është i dënuar të jetë i lirë» shpreh peshën e zgjedhjes dhe të përgjegjësisë njerëzore në mungesë të një autoriteti që t'i përcaktojë paraprakisht të gjitha vlerat. Ky ankth i ekzistencës shpjegohet më qartë në veprat e tij filozofike e letrare sesa në disa shkrime politike. Një shembull i rëndësishëm është drama Me dyer të mbyllura, Huis clos, e shkruar në vitet 1943–1944 dhe e shfaqur më 1944.
Pas Luftës së Dytë Botërore, Sartre-i kërkoi ta lidhte ekzistencializmin me një marksizëm intelektualisht të angazhuar dhe veprues, i cili nuk e përjashtonte në parim dhunën revolucionare. Mohimi i rregullave morale objektive të paracaktuara ishte një pjesë e këtij arsyetimi, por nuk e bën marksizmin ose dhunën përfundim të domosdoshëm të çdo filozofie ekzistencialiste. Vepra e tij e mëvonshme, veçanërisht Kritika e arsyes dialektike, është interpretuar në dy mënyra: nga disa si përpjekje për të pajtuar ekzistencializmin me marksizmin, nga të tjerë si braktisje e të parit në favor të të dytit. Vëllimet e saj u bënë të njohura edhe përmes botimeve anglisht, ndër to botimi i vëllimit të parë më 1978 dhe ai i vëllimit të dytë më 1991.