Tërësia e strukturave, rregullave dhe marrëdhënieve që i mundësojnë një partie të bashkërendojë veprimtarinë, të mobilizojë përkrahës dhe, në sistemet konkurruese, të kërkojë votën e zgjedhësve. Në shtetet njëpartiake dhe në sistemet e mbizotëruara nga një parti e vetme, organizimi partiak shërben gjithashtu për mobilizimin e mbështetjes për politikat e pushtetit. Partitë komuniste që sunduan Bashkimin Sovjetik dhe Europën Lindore u organizuan sipas parimit leninist të centralizmit demokratik, që ndërthurte format e diskutimit të brendshëm me detyrimin për t'iu bindur vendimeve të drejtimit.

Në sistemet konkurruese dallohen dy modele ideale. Modeli i partisë racionale dhe të efektshme, ose partisë së kuadrove, nis nga një përfytyrim pluralist i shoqërisë, ku partia është vetëm një ndër organizatat e shumta. Ajo vepron si ndërmjetëse ndërmjet grupeve të ndryshme dhe përqendrohet te maksimizimi i votës. Çështjet e demokracisë së brendshme, të ideologjisë dhe madje të programit mund të mbeten në plan të dytë. Në formën më të pastër të këtij modeli, fitimi i zgjedhjeve është kriteri vendimtar i suksesit.

Modeli i demokracisë partiake, ose i partisë me anëtarësi masive, mbështetet më shumë te ideja e krijimit të një shumice rreth një programi të përcaktuar. Partia shpreh dhe bashkon interesa e parime, i përmbledh në program dhe kërkon mbështetjen zgjedhore për të. Fitorja mbetet e rëndësishme, por suksesi matet edhe me pjesëmarrjen demokratike të anëtarëve dhe me shkallën në të cilën partia, pasi hyn në qeveri, e zbaton programin e vet.

Partia racionale dhe e efektshme kryen relativisht pak funksione përtej konkurrimit zgjedhor dhe mund të mbështetet te organizatorët profesionistë. Ajo mund të ketë një kuptim të lirshëm të anëtarësisë dhe të funksionojë përmes rretheve joformale ose kuadrove, pa i kushtuar shumë vëmendje kontrollit demokratik të brendshëm. Partia e demokracisë partiake zhvillon një gamë më të gjerë veprimtarish, synon përfshirjen aktive të anëtarëve dhe ka një anëtarësi më të organizuar. Në modelin e saj normativ, pjesëmarrja dhe përgjegjshmëria e brendshme janë vlera më vete. Këto janë pole krahasimi; partitë reale mund të përziejnë tipare të të dyjave.

Tradicionalisht, Partia Republikane amerikane dhe Partia Konservatore britanike janë vendosur pranë polit të efektshmërisë zgjedhore. Megjithatë, konservatorët britanikë zhvilluan anëtarësi masive që nga vitet 1880, fillimisht edhe përmes organizatës së veçantë Primrose League. Në zhvillimet e fundit të shekullit XX, të dyja partitë morën tipare më të theksuara ideologjike dhe programore, çka i bëri më të dukshme çështjet e organizimit dhe të përgjegjshmërisë së brendshme. Partitë socialdemokrate kanë qenë përgjithësisht më afër modelit të demokracisë partiake, ndonëse edhe ato udhëhiqen nga llogaritjet pragmatike të suksesit zgjedhor.

Partitë kristiandemokrate të Europës Perëndimore dhe partia goliste franceze janë përshkruar si raste të ndërmjetme. Ato i kanë dhënë peshë të madhe aftësisë për të qeverisur, ndonjëherë në dëm të një programi të ngurtë, por kanë zhvilluar një kuptim më të fortë të anëtarësisë dhe të demokracisë së brendshme sesa modeli tradicional republikan ose konservator. Në çdo rast, forma e organizimit ndikohet edhe nga mjedisi ku vepron partia: sistemi politik, rregullat e konkurrimit dhe sidomos natyra e sistemit partiak.