Organ publik jashtë ministrive
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Organizatë që kryen funksione publike dhe zakonisht krijohet, mbështetet ose financohet nga qeveria, por ka një shkallë pavarësie në drejtimin e përditshëm. Në përdorimin britanik njihet shpesh me termin «quango». Ajo nuk është një ministri ose degë e zakonshme ministrore, por as një organizatë joqeveritare e pavarur në kuptimin e zakonshëm. Për përdorimin e fondeve publike dhe ushtrimin e kompetencave duhet të ekzistojnë mekanizma llogaridhënieje.
Shprehja fillestare «organizatë pothuajse joqeveritare» lidhet me Alan Pifer-in, drejtues i Carnegie Corporation, i cili analizonte organe të tilla në Shtetet e Bashkuara. Shkurtimi «quango» u përhap në diskutimet anglo-amerikane dhe lidhet me studiuesin Anthony Barker. Meqë disa prej këtyre organeve qëndronin shumë pranë qeverisë, studiuesit kanë parapëlqyer ndonjëherë kuptimin «pothuajse qeveritare», duke theksuar varësinë publike krahas autonomisë operative.
Në Britani, emërtimi është përdorur gjerësisht për institucione me qëllime dhe statuse të ndryshme. Ndër shembujt historikë janë BBC-ja, Agjencia e Zhvillimit të Uellsit dhe Komisioni për Barazinë Racore. Këta shembuj ilustrojnë larminë e përdorimit dhe nuk nënkuptojnë se të gjitha institucionet kanë të njëjtën formë ligjore ose vazhdojnë të ekzistojnë në të njëjtën trajtë.
Debati kryesor lidhet me raportin ndërmjet ekspertizës, pavarësisë dhe kontrollit demokratik. Kalimi i kompetencave nga organe të zgjedhura te institucione të drejtuara nga persona të emëruar mund ta dobësojë lidhjen e drejtpërdrejtë me votuesin. Kritikët e kanë quajtur këtë prirje «quangokraci». Nga ana tjetër, autonomia mund të synojë vazhdimësi profesionale dhe mbrojtje nga ndërhyrja e përditshme partiake. Vlerësimi varet nga kompetencat konkrete dhe nga mënyra si organi jep llogari.