Feja dhe tradita fetare e kulturore e popullit hebre. Ndër tiparet e saj themelore janë besimi në një Perëndi të vetëm; besëlidhja e veçantë ndërmjet Perëndisë dhe popullit hebre, e shprehur në nocionin fetar të popullit të zgjedhur; lidhja e identitetit kolektiv me tokën e premtuar; një tërësi ligjesh dhe praktikash të veçanta; si edhe pritshmëritë mesianike, të cilat interpretohen ndryshe nga rryma të ndryshme. Judaizmi nuk është vetëm doktrinë mbi besimin individual, por përfshin kujtesën historike, rregullat e jetës bashkësiore dhe mënyra të përcaktimit të përkatësisë.

Sipas traditës biblike, zanafilla lidhet me besëlidhjen e Abrahamit me Perëndinë dhe me rolin e Moisiut në marrjen e ligjit. Ligjet që tradita ia atribuon Moisiut përfshihen në Torë, pra në pesë librat e parë të Biblës hebraike, të njohur edhe si Pentateuku. Në historinë e organizimit politik, rol të veçantë ka mbreti David, i cili e bëri Jeruzalemin kryeqytet. Tradita ia lidh atij projektin e tempullit, të ndërtuar më pas nga i biri, Solomoni.

Mërgimi babilonas, i lidhur zakonisht me periudhën 586–538 para erës sonë, pati rëndësi të madhe për konsolidimin e jetës fetare dhe të identitetit hebre. Hartimi, mbledhja dhe redaktimi i traditave ligjore nuk ishte një veprim i vetëm, por një proces i gjatë. Periudha e mërgimit dhe ajo pas tij, përfshirë shekullin V para erës sonë, ishin veçanërisht të rëndësishme për autoritetin që mori Tora në jetën e bashkësisë. Datimi historik i formimit të teksteve duhet dalluar nga besimi fetar mbi prejardhjen hyjnore të ligjit.

Në konceptimin tradicional, Perëndia është autoriteti më i lartë dhe urdhërimet e tij përfshijnë si jetën fetare, ashtu edhe marrëdhëniet që në sisteme të tjera quhen civile. Prandaj ndarja ndërmjet ligjit hyjnor dhe ligjit civil nuk përputhet me ndarjen moderne ndërmjet fesë dhe shtetit. Një konceptim i ngjashëm i autoritetit ligjor hyjnor gjendet edhe në rryma të tjera fetare, përfshirë disa interpretime fundamentaliste të Islamit. Kjo afri nuk i bën të njëjta traditat ose institucionet e tyre.

Në judaizmin rabinik, Tora interpretohet dhe zhvillohet nëpërmjet një tradite të gjerë mësimi. Talmudi përmban diskutime mbi ligjet fetare e civile, shpjegimet e tyre dhe çështje të tjera të jetës njerëzore. Dy përbërësit kryesorë janë Mishnah dhe Gemara. Mishnah, e përmbledhur rreth vitit 200 të erës sonë, ruan dhe sistematizon mësime të traditës gojore të transmetuara për shumë breza. Gemara përmban diskutimet dhe shpjegimet e mëvonshme rabinike mbi të. Kështu, Talmudi nuk është thjesht një përsëritje e ligjeve të Torës, por dokumenton interpretimin, debatet dhe zhvillimin e traditës.

Midrashi është mënyrë interpretimi dhe një tërësi veprash që nisen nga teksti biblik për të nxjerrë kuptime ligjore, morale, teologjike ose rrëfimtare. Përmbledhje të rëndësishme midrashike u hartuan gjatë shumë shekujve, përfshirë periudhën nga shekulli II deri në shekullin XII. Dallohet materiali halakhik, i lidhur me normat dhe praktikën ligjore, nga ai agadik, që përfshin rrëfime, parabola dhe shtjellime jolegale. Aggadah nuk kufizohet te një ceremoni e vetme. Ajo duhet dalluar nga Haggadah e Pashkës hebraike, libri i rrëfimeve dhe udhëzimeve që përdoret gjatë Sederit, vaktit ritual të festës. Afërsia e emërtimeve nuk i bën këto dy nocione të njëjta.

Në disa periudha të historisë së Judesë, kryeprifti ushtronte edhe autoritet të gjerë politik dhe juridik. Në dinastinë hasmoneane, të lidhur me Makabejtë, pati edhe sundues mbretërorë. Rabinët shërbenin si interpretues të ligjit dhe si gjykatës të çështjeve bashkësiore, ndërsa skribët ruanin tekstet dhe regjistronin traditat e interpretimet. Farisenjtë theksonin respektimin e ligjit të shkruar dhe të traditës gojore. Këto role ndryshuan sipas periudhës; nuk përbënin një organizim të vetëm shtetëror të pandryshueshëm.

Diaspora hebraike kishte filluar përpara epokës romake, por sundimi romak në Palestinë, konfliktet e periudhës herodiane dhe sidomos shkatërrimi i Tempullit të Jeruzalemit më 70 të erës sonë e ndryshuan thellësisht jetën hebraike. Shpërndarja shoqërohej me shumëllojshmëri traditash dhe interpretimesh. Karaitët, për shembull, kundërshtonin autoritetin e traditës rabinike dhe mbështeteshin te Shkrimi. Në drejtime të tjera u zhvilluan përkushtimi ndaj ligjit rabinik, ortodoksia dhe forma të racionalizmit, nga argumentimi filozofik te ndërthurja e filozofisë me Talmudin dhe traditën rabinike.

Në shekullin VII, Palestina kaloi nën sundim mysliman. Gjatë Mesjetës, bashkësitë hebraike u shtrinë në Evropën Perëndimore dhe Lindore. Ato jetonin shpesh në lagje të dallueshme dhe përballeshin me kufizime e përndjekje, ndërsa në periudha të tjera toleroheshin ose mbroheshin nga autoritetet. Getoja e detyruar, në kuptimin e saj institucional të mëvonshëm, duhet dalluar nga çdo lagje hebraike mesjetare.

Një moment i rëndësishëm i antisemitizmit politik modern ishte çështja Dreyfus më 1894: oficeri hebre francez Alfred Dreyfus u dënua padrejtësisht për spiunazh në favor të Gjermanisë dhe u dërgua në Ishullin e Djallit. Antisemitizmi nuk lindi në atë vit, por çështja e bëri veçanërisht të dukshëm në politikën evropiane. Më 1896, Theodor Herzl-i botoi Shteti i hebrenjve, duke mbrojtur krijimin e një vatre kombëtare hebraike, dhe më 1897 organizoi Kongresin e parë Sionist. Sionizmi u bë një përgjigje politike ndaj çështjes së sigurisë dhe vetëvendosjes hebraike, por nuk përfaqësonte çdo qëndrim fetar ose politik brenda judaizmit.

Deklarata Balfour e 2 nëntorit 1917 ishte një letër e ministrit të Jashtëm britanik Arthur Balfour drejtuar Lordit Rothschild për t'ia përcjellë Federatës Sioniste. Ajo shprehte mbështetje për krijimin në Palestinë të një vatre kombëtare për popullin hebre, me kusht që të mos cenoheshin të drejtat civile dhe fetare të bashkësive johebraike atje dhe të drejtat e pozita politike e hebrenjve në vende të tjera. Administrimi civil britanik nisi më 1920; mandati i Lidhjes së Kombeve u miratua më 1922, hyri në fuqi më 1923 dhe përfundoi më 1948.

Gjatë administrimit britanik u shtua emigrimi hebre në Palestinë, megjithëse ai përballej edhe me kufizime britanike dhe kundërshtim arab. Përndjekja naziste dhe Holokausti e shtuan nevojën për strehim dhe trysninë për emigrim, si gjatë luftës, ashtu edhe pas saj. Më 1947, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së rekomandoi ndarjen e Palestinës në një shtet hebre dhe një shtet arab. Izraeli shpalli pavarësinë më 1948, në rrethana lufte dhe konflikti mbi ndarjen. Për lëvizjen sioniste, krijimi i shtetit përfaqësonte rikthimin e sovranitetit hebre në një pjesë të atdheut historik. Ai nuk u organizua si teokraci e drejtuar nga rabinët, ndonëse feja ruajti rol në jetën publike dhe në disa fusha juridike. Jeruzalemi mbeti i ndarë ndërmjet kontrollit izraelit dhe atij jordanez nga lufta e vitit 1948 deri më 1967. Judaizmi, sionizmi dhe institucionet e shtetit të Izraelit janë të lidhura historikisht, por mbeten nocione të dallueshme.