Thomas Jefferson (1743–1826) ishte politikan amerikan, autor politik, diplomat, studiues i shkencave, mbështetës i arsimit, arkitekt, vreshtar dhe njohës i bibliotekave e i katalogimit. Lindi dhe u rrit në Virgjini dhe u arsimua në Kolegjin William and Mary, në Williamsburg, atëherë kryeqytet kolonial. Atje u njoh me politikën para revolucionit amerikan dhe me idetë e Iluminizmit skocez. Si delegat i Virgjinisë mori pjesë në Kongresin Kontinental dhe më 1776 hartoi projektin kryesor të Deklaratës së Pavarësisë.

Deklarata shprehte pretendime për barazinë dhe të drejtat e patjetërsueshme të njerëzve, të lidhura me traditën e John Locke-ut, si edhe për të drejtën e një populli për t'u vetëqeverisur. Universaliteti i formulimit qëndronte në kundërshtim me përjashtimin praktik të njerëzve të skllavëruar dhe të popujve indigjenë nga rendi i të drejtave të barabarta. Jefferson-i nuk e zgjidhi këtë kundërthënie në jetën dhe në politikën e vet. Ai ishte vetë skllavopronar; funksionimi i pronës dhe i shtëpisë së tij në Monticello mbështetej te puna e njerëzve të skllavëruar. Po kështu, qëndrimet e tij ndaj marrëdhënieve ndërmjet kolonëve dhe popujve indigjenë nuk përputheshin pa vështirësi me parimin e barazisë universale.

Jefferson-i u zhgënjye nga përqendrimi i pushtetit në legjislaturën e Virgjinisë pas pavarësisë. Ai argumentonte se bashkimi i të gjitha pushteteve në të njëjtat duar përbënte despotizëm, edhe kur këto duar i përkisnin një asambleje: 173 sundimtarë despotikë, sipas ilustrimit të tij, mund të ishin po aq shtypës sa një i vetëm. Kjo kritikë shprehte nevojën për kufizimin dhe ndarjen e pushtetit, jo vetëm zëvendësimin e monarkut me një organ kolektiv. Idetë e tij për lirinë fetare, të mishëruara në statutin e Virgjinisë për lirinë e fesë, ndikuan në traditën kushtetuese që shprehet edhe në Amendamentin e Parë të Kushtetutës amerikane.

Vdekja e bashkëshortes më 1782 e tronditi thellë. Ai e pranoi me gatishmëri mundësinë e një detyre diplomatike dhe shërbeu si ministër amerikan në Paris gjatë viteve 1785–1789. Atje u bë një lidhje e rëndësishme ndërmjet përvojës amerikane dhe Revolucionit Francez. Këshilloi markezin de Lafayette në punën për Deklaratën e të Drejtave të Njeriut dhe të Qytetarit më 1789. Në vlerësimin e Jefferson-it, përshtatja franceze mbetej më e kufizuar se Deklarata amerikane e vitit 1776, për shkak të mbijetesës së strukturave feudale në Europë. Ky ishte gjykimi i tij krahasues mbi rrethanat e dy revolucioneve.

Në Francë krijoi marrëdhënie të afërt me Condorcet-në. Të dy besonin në aftësinë e njerëzimit për t'u përmirësuar dhe në dobinë e metodave shkencore për zgjidhjen e problemeve politike. Në Shtetet e Bashkuara, disa nga projektet e frymëzuara nga ky mendim patën sukses, ndërsa të tjera dështuan. Ai ndikoi në diskutimet mbi organizimin e territoreve perëndimore dhe paraqiti propozime më 1784. Duhet dalluar urdhëresa tokësore e vitit 1785, e cila rezervonte një pjesë të tokës në njësitë e reja për mbështetjen e shkollave, nga Urdhëresa e Veriperëndimit e vitit 1787, që rregullonte organizimin dhe zhvillimin politik të territorit. Këto masa lidheshin me zgjerimin e vendbanimeve të kolonëve të bardhë dhe me krijimin e institucioneve të reja. Përpjekjet e Jefferson-it për reforma të matjeve, përfshirë planet për një sistem më racional e dhjetor, nuk sollën vendosjen e sistemit metrik në vend.

Jefferson-i u emërua sekretar i shtetit në administratën e George Washington-it më 1789, e mori detyrën më 1790 dhe shërbeu deri më 1793. Ishte president i Shteteve të Bashkuara nga viti 1801 deri më 1809. Emri i tij lidhet edhe me metodën e ndarjes së vendeve të Dhomës së Përfaqësuesve ndërmjet shteteve pas regjistrimit të popullsisë. Metoda e Jefferson-it u përdor për ndarjet që pasuan regjistrimet nga viti 1790 deri në atë të vitit 1830, përfshirë këtë të fundit. Në strukturën matematikore ajo është e barasvlershme me metodën e d'Hondt-it për ndarjen përpjesëtimore të mandateve: përdoret një pjesëtues i përshtatshëm dhe numrat e përftuar rrumbullakohen poshtë deri sa shuma e vendeve të jetë ajo e kërkuara.

Në sistemin e parë partiak amerikan, Jefferson-i udhëhoqi rrymën që njihet si demokratiko-republikane. Ajo mbështeste idealin e pavarësisë së prodhuesve bujqësorë dhe kishte, në krahasim me kundërshtarët, më shumë besim te votuesi i zakonshëm. Kundërshtarët federalistë, ndër të cilët John Adams-i dhe Alexander Hamilton-i, lidhen më fort me zhvillimin urban, tregtinë, financën dhe një qeveri kombëtare më të fuqishme. Ky është një dallim orientimesh politike, jo pohimi se secila parti përfaqësonte vetëm një lloj të vetëm njerëzish ose interesash.

Jefferson-i shihet si një nga themeluesit e traditës politike nga e cila u zhvillua koalicioni demokratik i shekullit XIX. Andrew Jackson-i, president gjatë viteve 1829–1837, përfaqësonte një fazë të mëvonshme të kësaj tradite. Të dy lidhen me një koalicion rural e populist që bashkoi pjesë të Veriut dhe të Jugut deri në përçarjet e vitit 1860; kjo nuk do të thotë se themeluan së bashku, në të njëjtën kohë, një organizatë identike partiake.

Edhe pas largimit nga presidenca, Jefferson-i mbeti jashtëzakonisht aktiv. Puna e tij la gjurmë në arkitekturë, projektimin e kopshteve, arsimin universitar dhe organizimin e bibliotekave. Ai udhëhoqi projektimin dhe ndërtimin e Universitetit të Virgjinisë. Koleksioni i librave që Kongresi bleu prej tij më 1815, bashkë me mënyrën e organizimit të tij, u bë një bazë e rëndësishme për rindërtimin dhe zgjerimin e Bibliotekës së Kongresit. Biblioteka kishte ekzistuar edhe më parë; roli i Jefferson-it lidhej me këtë zhvillim të saj.

Mbishkrimi i varrit, të cilin e zgjodhi vetë, përmend tri arritje: autorësinë e Deklaratës së Pavarësisë amerikane, autorësinë e statutit të Virgjinisë për lirinë fetare dhe themelimin e Universitetit të Virgjinisë. Zgjedhja tregon rëndësinë që ai u jepte vetëqeverisjes, lirisë së ndërgjegjes dhe arsimit në vlerësimin e trashëgimisë së vet.