Gjykatë që qëndron në krye të një sistemi gjyqësor dhe, në kuptimin e përgjithshëm të termit, vendos përfundimisht mbi ankimet që hyjnë në juridiksionin e saj. Kompetencat dhe emërtimet ndryshojnë sipas rendit kushtetues. Shembull i njohur është Gjykata e Lartë e Shteteve të Bashkuara; edhe shtetet përbërëse të federatës kanë gjykata përfundimtare apeli, ndonëse jo të gjitha mbajnë të njëjtin emër.

Neni III i Kushtetutës amerikane parashikon një Gjykatë të Lartë në krye të gjyqësorit federal dhe ia lë Kongresit krijimin e gjykatave federale më të ulëta. Numri i vendeve të parashikuara ligjërisht për gjyqtarët ka ndryshuar nga pesë në dhjetë, ndërsa ligji i vitit 1869 e vendosi në nëntë. Gjyqtarët emërohen nga presidenti me këshillën dhe pëlqimin e Senatit. Detyra nuk ka afat të caktuar dhe kushtëzohet nga standardi kushtetues i sjelljes së mirë. Rasti historik i procedurës së akuzimit kushtetues kundër një anëtari të kësaj gjykate ishte ai i Samuel Chase-it: Dhoma e Përfaqësuesve e akuzoi më 1804 dhe Senati e shpalli të pafajshëm më 1805.

Juridiksioni fillestar i Gjykatës, pra rastet që ajo i shqyrton drejtpërdrejt pa kaluar më parë në një gjykatë tjetër, është i kufizuar. Veprimtaria e saj është kryesisht ajo e një gjykate apeli. Nëpërmjet kontrollit gjyqësor, sidomos shqyrtimit të përputhjes së veprimeve dhe ligjeve me Kushtetutën, ajo ka ushtruar herë pas here ndikim të madh në politikat publike. Ky ndikim mund ta bëjë të duket si një institucion që merr pjesë në formimin e politikës, përtej zgjidhjes së mosmarrëveshjeve individuale.

Megjithatë, Gjykata vepron brenda sistemit kushtetues të kontrollit dhe ekuilibrit të pushteteve. Kongresi përcakton me ligj strukturën e gjyqësorit federal dhe numrin e gjyqtarëve, si edhe rregullime e përjashtime të juridiksionit të apelit brenda kufijve kushtetues. Gjykata nuk ka një pushtet ekzekutiv të vetin për t'i vënë vendimet në jetë. Alexander Hamilton-i, në shkrimin nr. 78 të Federalistit, e përshkruante gjyqësorin si degën më pak të rrezikshme: ai ka gjykimin, por nuk zotëron forcën dhe vullnetin veprues të degëve të tjera, ndaj zbatimi efektiv i vendimeve varet nga ndihma e pushtetit ekzekutiv.

Në historinë britanike, përdorimi i emërtimit krijonte një dallim që mund të ishte ngatërrues. Përpara vitit 2009, Dhoma e Lordëve, në cilësinë e saj gjyqësore, ishte gjykata përfundimtare e apelit në fushat përkatëse të juridiksionit të saj. Ndërkaq, organizimi i quajtur Gjykata Supreme e Drejtësisë, sipas ligjit të vitit 1873, përfshinte Gjykatën e Lartë dhe Gjykatën e Apelit; pra emri nuk tregonte të njëjtin institucion me autoritetin përfundimtar të Lordëve.

Ligji për Reformën Kushtetuese i vitit 2005 parashikoi krijimin e një Gjykate të Lartë të veçantë të Mbretërisë së Bashkuar, për ta ndarë më qartë funksionin gjyqësor nga Dhoma e Lordëve si organ ligjvënës. Gjykata e re filloi punën më 1 tetor 2009. Ajo mori funksionet e Komitetit të Apelimeve të Dhomës së Lordëve dhe juridiksionin mbi çështjet e kalimit të kompetencave te institucionet e vendeve përbërëse të Mbretërisë së Bashkuar, që më parë ushtrohej nga Komiteti Gjyqësor i Këshillit Privat të Kurorës. Për këtë arsye, përdorimi historik britanik i emërtimit duhet dalluar nga institucioni i krijuar më 2009.