Sociolog francez (1858–1917), një nga themeluesit kryesorë të sociologjisë si disiplinë shkencore. Ndikimi i tij në arsimin dhe mendimin shoqëror francez u forcua veçanërisht gjatë veprimtarisë në Sorbonë. Më 1906 u bë titullar i katedrës së shkencës së edukimit, emërtimit të së cilës iu shtua sociologjia më 1913. Kjo pozitë dhe mësimdhënia e tij në formimin e arsimtarëve i dhanë ndikim të gjerë, pa nënkuptuar se ai drejtonte administrativisht të gjithë sistemin arsimor.

Në Rregullat e metodës sociologjike (1895), Durkheim-i kërkoi ta përcaktonte sociologjinë si shkencë me objekt dhe metodë të veçantë. Shoqëria, sipas tij, paraqet një realitet që nuk mund të shpjegohet vetëm duke mbledhur vetitë psikologjike të individëve. Faktet shoqërore, si normat, institucionet dhe zakonet kolektive, ekzistojnë jashtë vetëdijes së një individi të caktuar dhe ushtrojnë trysni mbi sjelljen e tij. Parimi i tij i njohur se faktet shoqërore duhen trajtuar «si sende» kërkonte që ato të hetoheshin si të dhëna objektive, duke lënë mënjanë paragjykimet dhe shpjegimet e zakonshme paraprake. Nuk do të thoshte se shoqëria përbëhet vetëm nga objekte materiale.

Problemi i integrimit shoqëror përshkon veprat e tij kryesore. Te Ndarja e punës shoqërore (1893), ai dalloi solidaritetin mekanik nga ai organik. I pari mbështetet te ngjashmëria ndërmjet njerëzve, te bindjet e përbashkëta dhe te një vetëdije kolektive e fortë; i dyti mbështetet te ndarja e punës dhe varësia e ndërsjellë ndërmjet individëve me funksione të ndryshme e plotësuese. Në skemën e tij, shoqëritë më të thjeshta mbahen kryesisht nga solidariteti mekanik, ndërsa shoqëritë moderne bëhen të mundura nga zhvillimi i solidaritetit organik.

Durkheim-i e lidhte zgjerimin e ndarjes së punës me rritjen e vëllimit dhe të dendësisë së shoqërisë, sidomos me intensifikimin e kontakteve dhe të konkurrencës ndërmjet njerëzve. Ai kritikonte shpjegimet ekonomike që e nxirrnin këtë proces thjesht nga zgjedhja e vetëdijshme e individëve për të rritur dobinë. Sipas tij, një arsyetim i tillë rrezikonte tautologjinë: pasoja e zhvillimit shoqëror merrej njëkohësisht si shkaku i tij. Ndryshimi në organizimin e shoqërisë duhej shpjeguar me kushte shoqërore që i paraprinin vetëdijes individuale për të.

Te Vetëvrasja (1897), ku ndikimi i Auguste Comte-it ishte më pak i drejtpërdrejtë sesa në punimet e mëparshme, Durkheim-i kërkoi shpjegime shoqërore për një veprim që duket skajshmërisht individual. Ai analizoi veçanërisht ndryshimet e qëndrueshme të shkallëve të vetëvrasjes ndërmjet grupeve. Tri forma trajtohen gjerësisht: egoistja, e lidhur me integrimin e dobët shoqëror; altruistja, me nënshtrimin e tepruar të individit ndaj grupit; dhe anomikja, me dobësimin e rregullimit moral të dëshirave e pritshmërive. Ai përmend edhe formën fataliste, të lidhur me rregullim tepër shtypës, por i kushton shumë më pak hapësirë.

Anomia nuk është thjesht çdo këputje e lidhjeve me shoqërinë. Ajo tregon veçanërisht mungesën ose çrregullimin e normave që u vendosin kufij pritshmërive. Industrializimi i shpejtë dhe ndryshimet e menjëhershme ekonomike mund ta tronditin rendin moral para se të krijohen norma të reja. Durkheim-i kundërshtonte shpjegimet që i lidhnin ndryshimet shoqërore të vetëvrasjes drejtpërdrejt me klimën ose stinët. Parimi i tij metodologjik ishte se shkaku përcaktues i një fakti shoqëror duhet kërkuar në fakte të tjera shoqërore. Ky është një program i caktuar sociologjik shpjegimi, jo mohim i çdo faktori individual në jetën e një personi.

Në Format elementare të jetës fetare (1912), Durkheim-i përdori studimin e besimeve të popujve autoktonë australianë për të hetuar çfarë e bën fenë një dukuri shoqërore. Ai e përshkroi fenë si një sistem bindjesh dhe praktikash kolektive që dallojnë të shenjtën nga profania dhe bashkojnë besimtarët në një bashkësi morale. Në interpretimin e tij, forca që njerëzit përjetojnë te e shenjta shpreh fuqinë e vetë shoqërisë mbi individët. Kështu, përmes simboleve dhe riteve fetare, bashkësia ripohon ekzistencën dhe detyrimet e saj. Ky përfundim është pjesë e teorisë së tij, jo një përkufizim i pranuar pa kundërshtim nga çdo traditë fetare ose shkollë sociologjike.

Durkheim-i synonte një studim shkencor të moralit dhe besonte se sociologjia duhej të ndihmonte për përmirësimin e shoqërisë. Arsimi kishte rol qendror, sepse përmes tij individi mëson disiplinën, përgjegjësinë dhe lidhjen me të tjerët. Në këtë pikë ai ishte pranë projektit laik arsimor të Republikës së Tretë franceze. Politikisht ishte liberal, por nuk pranonte individualizmin e ngushtë utilitar të lidhur me Bentham-in: liria individuale, sipas tij, ka nevojë për institucione dhe rregulla shoqërore.

Në diskutimet mbi socializmin, të pranishme në veprimtarinë e tij që në vitet 1890 dhe në shqyrtimet e lidhura me veprën e vitit 1893, ai e njihte protestën socialiste si reagim ndaj vuajtjeve të shoqërisë industriale. Megjithatë, nuk mendonte se zgjidhjet thjesht ekonomike ose ndryshimi i pronësisë do t'i shëronin vetvetiu çrregullimet morale e shoqërore. Mendimi i tij lidhej me solidarizmin, doktrinë që theksonte varësinë e ndërsjellë dhe detyrimet shoqërore. Një përkrahës e përshkruante më 1907 solidarizmin si një lloj filozofie zyrtare të Republikës së Tretë. Ai u bë pjesë e rëndësishme e klimës ideologjike të Partisë Radikale e Radikale-Socialiste, të themeluar më 1901, e cila luajti rol qendror në jetën politike të republikës.