Drejtësi shpërndarëse
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Parimi ose tërësia e parimeve që përcaktojnë çfarë kërkon drejtësia kur të mira, përfitime, barra ose dëme shpërndahen ndërmjet njerëzve. Formula e përgjithshme është «secilit ajo që i takon», por ajo nuk tregon vetvetiu si përcaktohet pjesa që i takon secilit. Kriteret e përdorura më shpesh janë nevoja, të drejtat ose pretendimet e ligjshme të fituara dhe merita. Sipas kriterit të zgjedhur, pjesa e një personi varet nga niveli i nevojës së tij, nga të drejtat që tashmë zotëron ose nga ajo që vlerësohet se ka merituar. Të tri nocionet kërkojnë shtjellim të mëtejshëm; veçanërisht merita mund të interpretohet në mënyra të ndryshme.
Mosmarrëveshjet lindin në tri drejtime kryesore. I pari lidhet me fushën e zbatimit: a duhet drejtësia shpërndarëse të rregullojë çdo përfitim dhe barrë që njerëzit përjetojnë, apo vetëm disa lloje të tyre? Për shembull, është e diskutueshme nëse marrëdhëniet e miqësisë mund ose duhet të trajtohen si një e mirë që shpërndahet sipas parimeve të drejtësisë.
Drejtimi i dytë lidhet me matjen. Edhe njerëzit që bien dakord se shpërndarja duhet t'i përgjigjet nevojës, meritës ose një të drejte të caktuar mund të mos pajtohen mbi mënyrën e vlerësimit të tyre. Pranimi i një kriteri të përgjithshëm nuk garanton një vendim të njëjtë në raste konkrete.
Drejtimi i tretë lidhet me numrin dhe marrëdhënien e parimeve. Mund të kërkohet një parim i vetëm për të gjitha fushat ose të pranohen disa parime, duke përdorur kritere të ndryshme sipas llojit të së mirës dhe marrëdhënies shoqërore. Atëherë lind pyetja si zgjidhen konfliktet kur, për shembull, nevoja kërkon një shpërndarje dhe të drejtat e fituara ose merita kërkojnë një tjetër. Teoritë e drejtësisë shpërndarëse ndryshojnë pikërisht në përgjigjet që japin për këto probleme.