Dorëzim i jashtëzakonshëm
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Transferim i një personi nga një shtet në një tjetër jashtë procedurave të zakonshme të ekstradimit dhe të garancive gjyqësore që i shoqërojnë ato. Termi përdoret sidomos për operacione të fshehta të kapjes, transportimit dhe ndalimit të personave të dyshuar për terrorizëm. Personi i transferuar mund të jetë i dyshuar ose i akuzuar; përdorimi i termit nuk nënkupton se fajësia e tij është provuar.
Në kontekstin amerikan, praktika lidhet me veprimtari të CIA-s që nga vitet 1980, kur disa të dyshuar u dërguan përpara sistemit gjyqësor amerikan pa kaluar nëpër një proces të rregullt ekstradimi. Gjatë administratës së Bill Clintonit, shqetësimi për terrorizmin ndërkombëtar çoi në autorizime për kapje dhe transferime që mund të shmangnin edhe paraqitjen e personit përpara gjykatave amerikane. Pas sulmeve të 11 shtatorit 2001, nën administratën e George W. Bushit, dorëzimi i jashtëzakonshëm u bë pjesë e rëndësishme e kundërpërgjigjes ndaj terrorizmit.
Programet e lidhura me të përfshinë transferime drejt qendrave të ndalimit jashtë territorit amerikan, mbajtje të fshehtë në vende të tjera dhe, në disa raste, dërgim në Guantanamo. Hetimet e Këshillit të Europës trajtuan qendra të fshehta ndalimi të CIA-s në Poloni dhe Rumani, si dhe bashkëpunimin e shteteve të tjera në transportimin ose mbajtjen e personave. Këto ishin qendra ndalimi, jo thjesht zyra administrative të shërbimit të inteligjencës.
Administrata amerikane i përligjte masa të tilla si të jashtëzakonshme dhe të drejtuara ndaj personave me rëndësi të lartë për inteligjencën. Kritikët theksuan se fshehtësia dhe shmangia e kontrollit gjyqësor krijonin kushte për ndalim arbitrar, torturë dhe trajtim çnjerëzor. Në çështje konkrete kundër Polonisë dhe Rumanisë, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut konstatoi shkelje të Konventës Europiane të lidhura me bashkëpunimin në ndalimin e fshehtë, keqtrajtimin dhe transferimin e të ndaluarve. Dallimi themelor nga ekstradimi i rregullt qëndron te mungesa ose shmangia e procedurës ligjore dhe e mundësisë efektive për ta kundërshtuar transferimin.