Devolucion

Kalimi i kompetencave nga një nivel më i lartë qeverisjeje te një nivel më i ulët, veçanërisht nga institucionet qendrore te institucione territoriale të vetëqeverisjes. Ndryshe nga federalizmi, ku nivelet përbërëse kanë fusha pushteti të mbrojtura kushtetueshmërisht, institucionet e devoluara e marrin autoritetin nga rendi qendror dhe, në parim juridik, mbeten të varura nga kuadri që ai ka krijuar. Mundësia formale për t'i ndryshuar ose tërhequr kompetencat nuk do të thotë se kjo është politikisht e lehtë: legjitimiteti demokratik, marrëveshjet dhe konventat mund ta kufizojnë shumë veprimin e njëanshëm.

Përvoja britanike përfshin përpjekje të hershme për vetëqeverisjen irlandeze, duke ruajtur sovranitetin e parlamentit në Westminster. Projektligjet për qeverisjen e brendshme të viteve 1886 dhe 1893 dështuan. Projektligji i tretë, i paraqitur më 1912, u miratua më 1914, por zbatimi u pezullua me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore dhe nuk u realizua në trajtën e parashikuar. Këto përpjekje ngritën, krahas konflikteve të tjera politike, problemin e përfaqësimit të një territori të devoluar në parlamentin e përbashkët.

Problemi u bë i njohur si Çështja e Lothian-it Perëndimor, sepse deputeti laburist Tam Dalyell, përfaqësues i asaj zone, e ngrinte vazhdimisht gjatë viteve 1970. Ai vazhdonte një dilemë që ishte shfaqur edhe në përpjekjet e William Gladstone-it për zgjidhjen e çështjes irlandeze. Në formë të përgjithshme, pyetja është: sa deputetë duhet të ketë territori i devoluar në Westminster dhe për cilat çështje duhet të votojnë ata? Vështirësia lind kur këta deputetë vendosin për çështje të brendshme të pjesëve të tjera të vendit, ndërsa çështjet përkatëse në territorin e tyre vendosen nga institucioni vendor.

Nëse numri dhe të drejtat e deputetëve në Westminster mbeten të pandryshuara, siç parashikonin ligjet e vitit 1978 për Skocinë dhe Uellsin, kritikët shohin një përparësi të territorit të devoluar ndaj pjesës tjetër të vendit. Nëse përfaqësimi hiqet, si në një propozim të vitit 1886 për Irlandën, territori mund t'u nënshtrohet tatimeve të përbashkëta pa marrë pjesë në vendimin parlamentar për to. Nëse deputetët lejohen të votojnë vetëm për çështjet që nuk janë devoluar, një mundësi e shqyrtuar gjithashtu më 1886, mund të krijohen dy shumica të ndryshme: njëra për punët e përbashkëta dhe tjetra për çështjet territoriale që mbeten në Westminster. Kjo e ndërlikon mbështetjen parlamentare të qeverisë.

Një zgjidhje e propozuar është pakësimi i numrit të deputetëve të territorit të devoluar dhe kufizimi i ndërhyrjes së Westminster-it në fushat e transferuara. Një rregullim i tillë u përdor për Irlandën e Veriut sipas Ligjit të vitit 1920 për Qeverisjen e Irlandës. Ai u ndërpre më 1972, kur kriza dhe dhuna e bënë të pamundur që qeveria britanike të vazhdonte të qëndronte jashtë çështjeve të brendshme të territorit dhe u vendos qeverisja e drejtpërdrejtë.

Vështirësitë e këtij problemi nxitën propozime për vetëqeverisje territoriale në të gjithë vendin, ndër të tjera nga liberalët më 1912 dhe nga laburistët më 1991–1992. Por një asamble e vetme për gjithë Anglinë do të kishte peshë shumë më të madhe se institucionet e Skocisë, Uellsit dhe Irlandës së Veriut dhe do ta ndryshonte rrënjësisht funksionin e Westminster-it. Ndarja e Anglisë në rajone me asamble të veçanta shmang këtë çekuilibër, por ngre çështje të identitetit, kërkesës politike dhe mbështetjes publike. Kritikët e propozimit të vitit 1991 e quanin të qëndrueshëm në logjikë, por të dobët në mbështetje politike. Propozimi për një asamble të zgjedhur në verilindje të Anglisë u refuzua me shumicë të madhe në referendumin e vitit 2004.

Një fazë e re u hap me referendumet dhe ligjet e fundit të viteve 1990. Referendumet e vitit 1997 në Skoci dhe Uells miratuan krijimin e institucioneve të reja, me epërsi shumë të ngushtë në Uells dhe më të gjerë në Skoci. Marrëveshja e Belfastit e vitit 1998 u miratua në referendum në Irlandën e Veriut. Një referendum i njëkohshëm në Republikën e Irlandës miratoi ndryshimin e dispozitave kushtetuese mbi territorin dhe mbështeti parimin se bashkimi kërkon pëlqim demokratik. Institucionet e reja të devolucionit në Skoci, Uells dhe Irlandën e Veriut morën kompetenca gjatë vitit 1999.

Ky legjitimim me referendum i dha procesit një bazë më të fortë se përpjekjet e viteve 1886, 1893, 1912 dhe 1978. Megjithatë, ai nuk i zhduku mosmarrëveshjet për përfaqësimin, financimin ose qëndrueshmërinë institucionale. Përvoja britanike tregon vështirësitë e devolucionit asimetrik, ku territore të ndryshme marrin kompetenca të ndryshme. Vende të tjera, ndër to Italia dhe Finlanda, kanë zbatuar autonomi më të gjera për disa territore pa riprodhuar në të njëjtën formë të gjitha dilemat britanike. Zgjidhja varet nga struktura kushtetuese dhe historia politike e secilit vend.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare