Procesi nëpërmjet të cilit një sistem politik bëhet demokratik ose zgjeron e thellon tiparet e tij demokratike. James Bryce e përdori termin më 1888 dhe e lidhi fillimin e procesit modern me Revolucionin Francez. Kuptimi dhe matja e demokratizimit varen nga mënyra si përkufizohet demokracia. Nëse ajo barazohet kryesisht me të drejtën e votës, vala e parë mund të ndiqet nga Franca dhe disa shtete të Shteteve të Bashkuara në vitet 1790 deri te pjesa më e madhe e botës së industrializuar në fillim të shekullit XX dhe në fund të Luftës së Parë Botërore.

Megjithatë, figura e një vale që ecën në një drejtim të vetëm mund të mashtrojë. Si Franca, ashtu edhe Shtetet e Bashkuara njohën periudha kur e drejta e votës u kufizua. Nëse demokracia përfshin më shumë se pjesëmarrjen zgjedhore, bilanci i shekullit XIX bëhet edhe më i ndërlikuar: midis viteve 1789 dhe 1914 disa regjime u bënë më liberale, të tjera më pak, dhe nuk mund të nxirret pa vështirësi një përfundim i vetëm për të gjithë periudhën.

Pas Luftës së Parë dhe pas Luftës së Dytë Botërore pati zgjerime të reja të demokracisë. Pas luftës së parë, mbështetja që Woodrow Wilson-i i dha vetëvendosjes nxiti krijimin e shteteve dhe institucioneve përfaqësuese; pas së dytës, lëvizjet për pavarësi në ish-kolonitë, sidomos në Afrikë e Azi, hapën mundësi të reja. Por ngritja e fashizmit dhe e regjimeve komuniste kufizoi ose përmbysi shumë nga zhvillimet e para. Në ish-kolonitë, konfliktet e brendshme dhe dështimi i transplantimit të modelit parlamentar të Westminster-it penguan që shumë regjime të reja të ruanin qeverisjen demokratike.

E ashtuquajtura valë e tretë filloi në Europën Jugore më 1974, me rënien e diktaturës në Portugali dhe të juntës ushtarake në Greqi. Në Spanjë, tranzicioni pas vdekjes së Francos më 1975 përfshiu reformën politike të vitit 1976 dhe zgjedhjet e lira të vitit 1977. Gjatë viteve 1980 dhe 1990, procesi u shtri në Amerikën Latine e Qendrore, Afrikën nënsahariane, Europën Qendrore e Lindore dhe ish-bllokun sovjetik, si edhe në pjesë të Lindjes së Largët e Azisë Juglindore. Sipas matjes së Freedom House për vitin 2000, 120 shtete, rreth 63 për qind e shteteve të botës, klasifikoheshin si demokraci zgjedhore. Ishte një nivel historikisht i lartë për atë periudhë; klasifikimi si demokraci zgjedhore nuk nënkuptonte domosdoshmërisht përmbushjen e të gjitha standardeve të demokracisë liberale.

Gjatë viteve 1960, një qasje me ndikim e trajtonte demokratizimin në kuptim përmbajtësor: si proces gradual e afatgjatë historik, që ndërthur ndryshime politike, ekonomike dhe shoqërore. Theksi vihej te parakushtet e demokracisë. Një hipotezë themelore ishte se pasuria dhe begatia më e madhe e një vendi rrisnin mundësinë e një demokracie të qëndrueshme. Kjo qasje ndihmonte në studimin e strukturave dhe të zhvillimeve afatgjata, por kritikët vërenin se ajo ishte më pak e pajisur për të shpjeguar kthesat e shpejta politike.

Vala e tretë e bëri të dukshëm këtë kufizim. Regjime demokratike mund të shfaqeshin edhe jashtë bërthamës së vendeve perëndimore të industrializuara dhe ndryshimi institucional mund të ndodhte brenda një periudhe të shkurtër. Përhapja nga Europa Jugore në vitet 1970 drejt Amerikës Latine në vitet 1980 dhe Europës Qendrore e Lindore e pjesëve të Azisë në vitet 1990 kërkonte analizë të koniunkturave, të vendimeve dhe të marrëveshjeve politike, jo vetëm të parakushteve të ndërtuara gjatë shumë dekadave.

Qasja procedurale e zhvendosi vëmendjen nga demokracia si rezultat drejt demokratizimit si proces dinamik. Dankwart A. Rustow theksoi se faktorët që e mbajnë të qëndrueshme një demokraci nuk janë domosdoshmërisht ata që e sjellin në jetë. Prandaj duhen dalluar shpjegimi i funksionimit dhe shpjegimi i zanafillës. Kjo lejon studimin e tranzicioneve të shkurtra: institucionet demokratike mund të krijohen brenda një ose dy vjetësh, edhe pse qëndrueshmëria dhe konsolidimi i tyre mund të kërkojnë shumë më tepër kohë.

Konceptet e tranzicionit dhe të konsolidimit ndihmojnë për të dalluar fazat e procesit. Rustow-i përdori nocionin e mësimit me praktikën demokratike, ose të kthimit të saj në shprehi, për fazën në të cilën pjesëmarrësit fillojnë ta pranojnë dhe ta ushtrojnë rregullisht konkurrencën demokratike. Kjo ide u bë e rëndësishme në debatet e mëvonshme për konsolidimin: vendosja e rregullave demokratike dhe rrënjosja e pranimit të tyre nuk janë e njëjta arritje.

Përqendrimi procedural shoqërohet me një përkufizim relativisht minimalist të demokracisë, të lidhur me konceptin e poliarkisë. Vëmendja u kushtohet institucioneve dhe rregullave të pjesëmarrjes, konkurrencës politike të lirë e të ndershme dhe mbrojtjes së gjerë të të drejtave qytetare. Rezultatet ekonomike e shoqërore nuk përfshihen drejtpërdrejt në përkufizimin e regjimit demokratik. Kjo shpreh idenë e autonomisë relative të politikës: institucionet politike mund të studiohen si procese me dinamikën e tyre, edhe kur ndikohen nga ekonomia dhe shoqëria. Duke bashkuar këtë kriter institucional me vëmendjen ndaj periudhave të shkurtra, studiuesit analizuan shtrirjen pothuajse botërore të demokratizimit nga vitet 1970 deri në fund të shekullit XX.

Nuk është identifikuar një shkak i vetëm i përbashkët për të gjitha këto ndryshime. Demokratizimi dhe liberalizimi ekonomik mund të lidhen statistikisht, por lidhja nuk përcakton vetvetiu drejtimin e shkakësisë. Po ashtu, liberalizimi politik, pra zbutja e kufizimeve dhe zgjerimi i disa lirive, nuk është i njëjtë me vendosjen e konkurrencës demokratike dhe të llogaridhënies zgjedhore. Secili proces mund ta ndihmojë tjetrin, por mund të ndodhë edhe pa e përfunduar atë.

Termi përdoret edhe jashtë shtetit, për ndryshime që u japin punonjësve, anëtarëve ose përdoruesve të shërbimeve më shumë ndikim dhe kontroll mbi organizatat vullnetare, ndërmarrjet ose institucione të tjera.