Deklarata e Pavarësisë amerikane është dokumenti që Kongresi Kontinental miratoi më 4 korrik 1776, duke shpallur lirinë dhe pavarësinë e trembëdhjetë kolonive britanike në Amerikën e Veriut dhe duke shpallur formimin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Thomas Jefferson-i ishte hartuesi kryesor, ndërsa teksti përfundimtar ishte rezultat edhe i shqyrtimit dhe i ndryshimeve nga organet përkatëse të Kongresit. Vendimi i Kongresit në favor të pavarësisë ishte marrë më 2 korrik; data 4 korrik lidhet me miratimin e Deklaratës që shpjegonte dhe përligjte atë vendim.

Dokumenti mund të ndahet në katër pjesë. Hyrja shpjegon përse një popull që ndërpret lidhjet politike me një tjetër duhet t'i paraqesë botës arsyet e ndarjes. Pjesa e dytë shtjellon parimet për të drejtat e njerëzve dhe qëllimin e qeverisjes. Ajo pohon të drejtën e popullit për të ndryshuar ose përmbysur një qeveri që i shkatërron këto qëllime. Nuk e paraqet çdo pakënaqësi si arsye të mjaftueshme për revolucion: dallon shkaqet kalimtare nga një varg i gjatë abuzimesh që synojnë nënshtrimin ndaj despotizmit. Në rrethana të tilla, shkëputja paraqitet jo vetëm si e drejtë, por edhe si detyrë.

Pjesa e tretë rendit ankesat kundër mbretit George III. Përfundimi deklaron se kolonitë janë shtete të lira e të pavarura, të çliruara nga besnikëria ndaj Kurorës Britanike, dhe se lidhja politike me Britaninë e Madhe është ndërprerë. Ky përfundim i jep formë politike dhe juridike argumentit të mëparshëm: parimet e përgjithshme përdoren për të përligjur një veprim të caktuar historik.

Në kulturën politike amerikane, Deklarata ka një status themelues dhe simbolik, të krahasueshëm vetëm me Kushtetutën. Rëndësia e saj nuk përjashton vlerësimin kritik të argumenteve. Sipas një interpretimi kritik, disa ankesa janë të debatueshme dhe, edhe kur pranohen, nuk mjaftojnë për të provuar të gjitha akuzat e gjera për tirani absolute, mizori dhe pabesi të jashtëzakonshme. Nga ky këndvështrim, mbreti dhe ministrat mund të gjykohen si të pandjeshëm, dritëshkurtër ose të paaftë pa u barazuar domosdoshmërisht me tiranë. Ky është një vlerësim i retorikës revolucionare, jo një përfundim i pakundërshtueshëm për natyrën e konfliktit.

Një kritikë tjetër lidhet me përqendrimin e akuzave te personi i mbretit, ndërkohë që Parlamenti dhe ministrat kishin rol qendror në mosmarrëveshjet me kolonitë. Ata nuk emërtohen në tekst si palë kryesore me të njëjtën drejtpërdrejtësi. Deklarata përfshin edhe akuzën se mbreti nxiste popullsitë indigjene kundër kolonëve, duke përdorur për to një emërtim përçmues. Kjo gjuhë i përket retorikës dhe paragjykimeve të dokumentit historik dhe nuk është një përshkrim asnjanës i popujve indigjenë.

Pjesa me ndikimin më të qëndrueshëm ndërkombëtar është pohimi se të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë dhe kanë të drejta të patjetërsueshme, ndër të cilat jeta, liria dhe kërkimi i lumturisë. Qeveritë krijohen për t'i siguruar këto të drejta dhe pushtetin e tyre të ligjshëm e marrin nga pëlqimi i të qeverisurve. Kur një formë qeverisjeje bëhet shkatërruese për këto qëllime, populli ka të drejtë ta ndryshojë ose ta heqë dhe të krijojë një qeveri të re që siguron më mirë sigurinë e lumturinë e tij. Në vazhdim, dokumenti e paraqet historinë e mbretit britanik si një varg dëmtimesh dhe uzurpimesh me synim vendosjen e tiranisë mbi kolonitë.

Këto pohime përmbledhin disa parime që u bënë qendrore për demokracinë liberale: barazinë morale, të drejtat natyrore, qeverisjen me pëlqim dhe kufizimin e pushtetit. Ndikimi i John Locke-ut mbi Jefferson-in dhe bashkëpunëtorët e tij është një pikë e rëndësishme e interpretimit të dokumentit. Deklarata shpreh në formë të përmbledhur tema që Locke-u i trajton më gjatë në Traktatin e dytë mbi qeverisjen, sidomos prejardhjen e autoritetit politik nga pëlqimi dhe të drejtën e rezistencës ndaj pushtetit që shkel qëllimin për të cilin është krijuar.