Dante Alighieri (1265–1321) ishte poet dhe mendimtar italian, i lindur në Firence. Shumë hollësi të jetës së tij mbeten të pasigurta. Nga viti 1295 mori pjesë aktivisht në politikën e qytetit, përfshirje që përfundoi me mërgimin e tij. Pas një periudhe lëvizjesh, gjatë së cilës qëndroi edhe në Verona, u vendos përfundimisht në Ravenë, ku vdiq.

Pas vdekjes së Beatrice Portinari-t, figurës së dashurisë së tij dhe të veprës poetike, rreth vitit 1290 iu kushtua më intensivisht filozofisë. Mendimi i tij u ndikua nga tradita tomiste, por në çështjen e pushtetit papnor mbrojti një qëndrim të dallueshëm: autoriteti laik dhe ai kishtar duhet të kenë fusha të ndara dhe të pavarura, pa u nënshtruar njëri tjetrit në ushtrimin e funksioneve të veta.

Ky qëndrim mund të duket i papritur për dikë të lidhur fillimisht me guelfët, të njohur si përkrahës të papatit, në dallim nga gibelinët, që mbështetnin perandorin. Por Dantja e konsideronte paqen të mirën kryesore të një rendi të qytetëruar dhe mendonte se ajo mund të sigurohej nga një monarki universale, sipas modelit të Perandorisë Romake, të cilën e shihte si të lidhur me providencën hyjnore.

Këtë teori e zhvilloi te «Monarchia», e njohur edhe si «De Monarchia». Datimi i veprës mbetet i diskutuar: ajo është lidhur me ardhjen e perandorit Henrik VII në Itali më 1310–1313, por janë propozuar edhe vite më të vona. Teoria zhvillohet në dialog me mendimin e krishterë për rendin tokësor dhe hyjnor, përfshirë problemet e trajtuara nga Augustini te «Qyteti i Zotit», pa qenë thjesht një përsëritje e qëndrimit të tij.

Sipas Dantes, një monark universal mund të krijonte një bashkësi njerëzore që t'i bashkonte popujt pavarësisht besimit, gjë që papati, me autoritetin e tij fetar të veçantë, nuk mund ta realizonte në të njëjtën mënyrë. Vetë ky bashkim do të zvogëlonte konfliktin. Për më tepër, sundimtari universal nuk do të kishte një territor fqinj për ta lakmuar, sepse juridiksioni i tij do të shtrihej deri në kufijtë e botës së banuar. Ndryshe nga princat e veçantë, ai nuk do të kërkonte përfitim nga zgjerimi në dëm të një rivali.

Për të njëjtën arsye, Dantja e përfytyronte si një instancë ideale ankimi: nëse nuk ka çfarë të fitojë nga njëra palë, sundimtari mund të gjykojë me paanshmëri dhe të mishërojë drejtësinë në shkallën më të lartë njerëzore. Ky është një argument normativ për monarkinë universale, jo një përshkrim i garantuar i sjelljes reale të monarkëve.

Vepra hasi kundërshtim nga mbrojtësit e epërsisë papnore. U dogj publikisht në Bolonjë më 1329, gjatë pontifikatit të Gjonit XXII, dhe mbeti në Indeksin e Librave të Ndaluar deri në shekullin XIX. Përmbajtja e saj mbi pavarësinë e pushtetit laik ishte thelbësore në konflikt. Armiqësia e Dantes ndaj disa papëve, veçanërisht dënimi poetik që i paracakton Bonifacit VIII në «Komedinë Hyjnore», e bën të kuptueshëm kontekstin e polemikës, por nuk provon vetvetiu shkakun e çdo mase kundër librit.