Marie-Jean-Antoine-Nicolas de Caritat, markezi de Condorcet (1743–1794), ishte matematikan, shkencëtar, revolucionar dhe teoricien politik francez. Ai lindi në një familje aristokrate, e cila fillimisht e orientonte drejt karrierës kishtare ose ushtarake. Condorcet-ja zgjodhi matematikën dhe fitoi përkrahjen e personaliteteve me ndikim që lidheshin me Akademinë e Shkencave në Paris dhe me rrethin e Enciklopedisë. Karriera e tij profesionale u zhvillua kryesisht në Akademi, ku u bë sekretar i përhershëm. Në vitet 1760, puna mbi njehsimin integral e vendosi ndër matematikanët e shquar të kohës.

Bashkë me Voltaire-in dhe figura të tjera të Iluminizmit francez, ai mori pjesë në fushatat kundër një sistemi juridik që lejonte përndjekjen e disidentëve fetarë dhe dënimin e tyre të padrejtë me vdekje. Interesi për gabimin gjyqësor e çoi drejt projektit të zbatimit të teorisë së probabilitetit në shkencat shoqërore. Një nga rezultatet më të njohura ishte teorema e jurisë, e cila shqyrton kushtet në të cilat vendimi i një shumice mund të jetë më i besueshëm se vendimi i një individi.

Për Condorcet-në, shoqëria duhej studiuar me mjete racionale e matematikore, ashtu si problemet e inxhinierisë ose të biologjisë. Probabiliteti kishte rol themelor, sepse vendimmarrja nuk mund të mbështetej gjithmonë në siguri absolute. Një inxhinier anijesh, për shembull, nuk mund të garantojë një anije që nuk mbytet në asnjë rrethanë, por mund ta projektojë për t'u përballuar me pothuajse çdo stuhi, përveç një ngjarjeje jashtëzakonisht të rrallë, fjala vjen një stuhie që pritet një herë në 400 vjet. Në mënyrë të ngjashme, një sistem gjyqësor nuk mund ta përjashtojë përfundimisht dënimin e një të pafajshmi, por mund të organizohet për ta ulur probabilitetin e një gabimi të tillë.

Në trajtimin e jurisë, besueshmëria e një betari nënkupton probabilitetin që ai ta gjykojë drejt fajësinë ose pafajësinë. Në modelin klasik të teoremës, kur votat janë të pavarura dhe secili betar ka të njëjtin probabilitet, më të madh se gjysma, për të dhënë përgjigjen e saktë, probabiliteti që shumica të gjykojë drejt i afrohet njëshit me rritjen e numrit të betarëve. Zgjedhja e numrit të anëtarëve dhe e shumicës së nevojshme mund të lidhet kështu me një nivel të pranueshëm rreziku. Përfundimi nuk vlen pa kushte: paragjykimi i përbashkët, varësia ndërmjet votave ose aftësia e pamjaftueshme mund ta prishin atë. Condorcet-ja ishte një nga pionierët e përdorimit në çështje shoqërore të përparimeve të probabilitetit të lidhura me Thomas Bayes-in, Richard Price-in dhe familjen Bernoulli.

Marrëdhënia ndërmjet teorisë së tij të probabilitetit dhe teorisë së votimit mbeti e ndërlikuar. Vepra kryesore, Ese mbi zbatimin e analizës në probabilitetin e vendimeve të marra me shumicë votash (1785), përpiqej të përcaktonte procedurën që kishte më shumë gjasa të prodhonte vendimin e drejtë. Teksti ishte teknikisht i vështirë dhe për një kohë të gjatë u kuptua pjesërisht. Puna e Duncan Black-ut, sidomos më 1958, pati rol të madh në rikthimin e tij në vëmendjen e teorisë politike, ndërsa studimet e mëvonshme, përfshirë ato të viteve 1980, e sqaruan më tej. Kjo histori e rizbulimit nuk do të thotë se askush para këtyre datave nuk i kishte kuptuar idetë e tij.

Përpjekja për të gjetur një rezultat objektivisht të drejtë ngre një vështirësi kur kalon nga gjykimi i fakteve te zgjedhja politike. Në një proces penal, pyetja nëse i pandehuri e ka kryer veprën ka një përgjigje faktike që juria përpiqet ta zbulojë. Kur pyetet se cila parti duhet ta qeverisë Britaninë gjatë pesë viteve të ardhshme, përgjigjja përfshin interesa, vlera dhe gjykime që nuk reduktohen në të njëjtën mënyrë në zbulimin e një fakti. Kritikët e përdorin këtë dallim për të kundërshtuar shtrirjen pa kufizime të modelit të jurisë në politikë.

Megjithatë, shqyrtimi matematikor i votimit e çoi Condorcet-në te zbulimi i cikleve të shumicës, një nga themelet e teorisë së mëvonshme të zgjedhjes shoqërore. Me të paktën tre votues dhe tri alternativa mund të ndodhë që shumica të parapëlqejë A-në ndaj B-së, B-në ndaj C-së dhe C-në ndaj A-së. Për shembull, një votues mund t'i renditë alternativat A–B–C, një i dytë B–C–A dhe një i tretë C–A–B. Në krahasimet dyshe, A mund B me dy vota kundrejt njërës, B mund C po me dy kundrejt njërës dhe C mund A me të njëjtin rezultat. Secili individ ka renditje të qëndrueshme, por shumica nuk prodhon një renditje të vetme pa cikël.

Condorcet-ja kërkoi mënyra për të identifikuar fituesin që duhej konsideruar shprehja më e mirë e shumicës, edhe kur krahasimet krijonin vështirësi. Në terminologjinë e mëvonshme, fituesi i Condorcet-së është alternativa që mund secilën alternativë tjetër në krahasim të drejtpërdrejtë. Një fitues i tillë nuk ekziston gjithmonë; kur mungon, nevojitet një rregull tjetër zgjedhjeje dhe procedura të ndryshme mund të japin rezultate të ndryshme. Kjo vështirësi cenonte projektin e një procedure që zbulon gjithmonë një shumicë të vetme «të vërtetë», por hapi një fushë të re kërkimi që u zhvillua fuqishëm në shekullin XX, afro dy shekuj pas punës së tij.

Condorcet-ja njihet edhe për Skicë e një tabloje historike të përparimit të mendjes njerëzore, botuar pas vdekjes më 1795. Ai e shkroi ndërsa fshihej gjatë Terrorit revolucionar. Vepra përshkruan me besim mundësinë e përparimit të njerëzimit nga bestytnia, sundimi fetar dhe barbaria drejt arsyes, shkencës, matematikës dhe Iluminizmit. Kontrasti ndërmjet optimizmit të saj dhe rrezikut vdekjeprurës që i kanosej autorit ka bërë që disa komentues ta shohin si një shprehje tragjikomike të besimit iluminist. Studiues të tjerë kanë theksuar lidhjen e saj me kërkimet e tij shkencore dhe me një program konkret për zgjerimin e njohurive e të të drejtave. Ajo ishte një pararendëse, jo gjithmonë e pranuar si e tillë, e skemave të mëvonshme të përparimit te Auguste Comte-i. Condorcet-ja ishte gjithashtu ndër autorët e hershëm politikë që mbrojtën barazinë dhe të drejtat e grave.

Përvoja e tij e parë e drejtpërdrejtë në politikë lidhej me shërbimin si bashkëpunëtor i besuar i Turgot-së gjatë ministrisë së shkurtër të këtij të fundit. Ai u angazhua përsëri me zhvillimin e Revolucionit Francez dhe pati ndikim të veçantë në Asamblenë Ligjvënëse dhe në Konventën Kombëtare gjatë viteve 1792–1793. Raporti i tij për arsimin publik u la mënjanë për shkak të luftës dhe trazirave, por ndikoi në zhvillimin e mëvonshëm të arsimit francez. Ai propozonte një sistem të organizuar publik të mësimdhënies dhe mbështeste pavarësinë e dijes nga imponimi politik e fetar. Ndikimi i tij mbi ndërtimin e një sistemi të njësuar nuk duhet ngatërruar me pretendimin se shkollat franceze të periudhave të mëvonshme zbatuan pa ndryshim projektin e tij.

Condorcet-ja hartoi edhe një projektkushtetutë për Francën, ku përfshiu procedurat e veta të votimit; ajo u debatua në fillim të vitit 1793. Përpjekjet për përdorimin e procedurave të ndikuara prej tij në Gjenevën fqinje u shoqëruan me vështirësi dhe rezultate të përshkruara si kaotike. Në qershor 1793, deputetët zhirondinë u përjashtuan nga Konventa nën trysninë e kryengritësve dhe të Komunës së Parisit. Condorcet-ja ruante pavarësi politike, megjithëse lidhej me disa qëndrime dhe personalitete zhirondine. Ai kundërshtoi hedhjen poshtë të projektit të tij në favor të kushtetutës së re të përkrahur nga montanjarët dhe jakobinët, ku bënte pjesë Robespierre-i, duke kritikuar sidomos mënyrën e trajtimit të votimit.

Ky kundërshtim e bëri objekt përndjekjeje. Ai u fsheh në shtëpinë e një gruaje në Paris, pastaj u largua nga frika se strehuesja mund të ndëshkohej për mbrojtjen e tij. Pas ditësh endjeje dhe urie, u pikas në një han fshati; në rrëfimet për arrestimin përmenden dyshimet e pronarit dhe njoftimi i autoriteteve. U arrestua në fund të marsit 1794 dhe u gjet i vdekur në burg më 29 mars, pak më vonë. Shkaku i vdekjes nuk është përcaktuar me siguri.

Ndikimi i ideve të Condorcet-së u shtri përtej njohjes që mori gjatë jetës. Nëpërmjet miqësisë me Thomas Jefferson-in, ai u përpoq të ndikonte edhe në debatet kushtetuese amerikane. Teoria e votimit, përdorimi i probabilitetit në vendimmarrje, arsimi publik dhe mbrojtja e të drejtave të grave janë fusha ku rëndësia e tij është vlerësuar gjithnjë e më shumë nga studimet e mëvonshme.