Isidore-Auguste-Marie-François-Xavier Comte (1798–1857), sociolog dhe filozof politik francez, themelues i pozitivizmit. Më 1838 ai futi në përdorimin shkencor termin «sociologji», megjithëse kishte rezerva për përzierjen e rrënjëve latine dhe greke në këtë fjalë. Pozitivizmi ishte fillimisht një teori e njohjes, në zhvillimin e së cilës Comte-i luajti rol të madh; më pas emri iu dha edhe tërësisë së teorive të tij mbi shoqërinë dhe politikën. Ai u ndikua nga studimet në École Polytechnique, një nga shkollat e larta elitare franceze, dhe nga Saint-Simon-i, për të cilin punoi si sekretar gjatë viteve 1817–1824.

Në periudhën e parë të karrierës, të lidhur me «Kursin e filozofisë pozitive», botuar në gjashtë vëllime më 1830–1842, Comte-i u përqendrua te filozofia si bazë e nevojshme e shkencave të tjera. Në periudhën e dytë vëmendja e tij kaloi te riorganizimi politik. Vepra kryesore e kësaj periudhe është «Sistemi i politikës pozitive», në katër vëllime, 1851–1854. Megjithatë, bazat e pothuajse gjithë punës së mëvonshme shfaqen në katër sprova të viteve 1820. Comte-i ndërtoi një sistem të gjerë dhe i qëndroi besnik skemës themelore që kishte formuluar në moshën njëzetekatërvjeçare.

Si teori e njohjes, pozitivizmi i tij pranonte njohuri shkencore për ligjet që lidhin dukuritë, të përftuara nga zbatimi i arsyes mbi vrojtimin empirik. Ai kundërshtonte pretendimin se mund të njiheshin shkaqe përfundimtare ose qenie përtej përvojës. Sipas ligjit të tij të tri fazave, mendimi njerëzor kishte kaluar nga faza teologjike në fazën metafizike dhe po hynte në fazën pozitive. Kjo skemë përbënte edhe filozofinë e tij të historisë, pra një shpjegim të zhvillimit historik përmes një rendi të përgjithshëm fazash.

Në fazën teologjike, sipas Comte-it, njerëzit shpjegonin botën përmes qenieve të imagjinuara mbinatyrore. Brenda kësaj faze ai dallonte kalimin nga fetishizmi te politeizmi e më pas te monoteizmi. Në periodizimin e tij, faza shtrihej nga zanafilla e shoqërisë deri në shekullin XIII, për më shumë se tremijë vjet. Këto janë përbërës të skemës së tij teorike, jo një kronologji historike e pranuar pa kundërshtim.

Faza metafizike, e vendosur prej tij nga shekulli XIV në shekullin XVIII, ishte më e shkurtër dhe kryente kryesisht funksion kritik ndaj fazës teologjike. Ajo vazhdonte të pyeste «Përse?», por në vend të qenieve mbinatyrore përdorte abstraksione si natyra. Për Comte-in, kjo nuk krijonte një bazë të qëndrueshme alternative dhe ishte një fazë kalimtare. Faza pozitive, që ai e shihte duke u vendosur në kohën e vet, e zëvendësonte këtë kërkim me pyetjen «Si?»: cilat janë marrëdhëniet dhe ligjet e vrojtueshme të dukurive? Ligji i tri fazave ndikoi gjerësisht. John Stuart Mill-i, për shembull, pranonte trajtën e tij të përgjithshme, ndërsa kundërshtonte shumë prej pikëpamjeve të tjera të Comte-it.

Comte-i propozoi edhe një hierarki të shkencave sipas kalimit nga më e thjeshta dhe më e përgjithshmja te më e ndërlikuara dhe më e veçanta. Rendi ishte: matematika, astronomia, fizika, kimia, biologjia dhe sociologjia. Sipas tij, ky rend logjik përkonte me rendin historik në të cilin shkencat arrinin fazën pozitive. Çdo shkencë siguronte një themel të nevojshëm për tjetrën, por nuk e përcaktonte tërësisht. Shkenca më e ndërlikuar mund të zhvillonte kontributin e vet të pavarur vetëm pasi të ishin vendosur themelet përkatëse.

Në vëllimin e dytë të «Sistemit të politikës pozitive», më 1852, Comte-i shtoi etikën si shkencën e shtatë themelore dhe si kulm të hierarkisë. Sociologjia megjithatë mbeti, në këtë klasifikim, e vetmja shkencë mirëfilli shoqërore: biologjia para saj dhe etika pas saj kishin si objekt individin. Argumenti lidhej me idenë se njerëzimi, të cilin ai e quante Qenia e Madhe, mund të veprojë vetëm përmes individëve. Kështu shkenca përfundimtare, për nga ndërlikimi dhe rëndësia, bëhej shkenca e njeriut individual.

Njëkohësisht ai i bashkonte biologjinë, sociologjinë dhe etikën nën emrin antropologji, si filozofi e plotë e jetës njerëzore. Marrëdhënia ndërmjet këtyre formulimeve është interpretuar edhe si shembull i prirjes së tij për t’i përshtatur dukuritë me strukturën abstrakte të sistemit, në vend që ta ndryshonte vetë strukturën kur lindnin vështirësi.

Sociologjinë e ndante në statikë shoqërore dhe dinamikë shoqërore. Statika trajtonte kushtet e rendit shoqëror dhe analizën e natyrës njerëzore; dinamika përmbante filozofinë e historisë dhe shpjegimin e ndryshimit. Ai i quante përkatësisht shkenca e rendit dhe shkenca e përparimit, duke i konsideruar të dyja të domosdoshme për shoqërinë.

Për Comte-in, çdo ndryshim i rendit shoqëror i kryer nga njerëzit varej nga sistemi intelektual mbizotërues. Ai mendonte se Revolucioni Francez, meqë ishte mbështetur te mendimi metafizik, kishte mundur ta shkatërronte regjimin e vjetër, por nuk kishte krijuar një zëvendësim të qëndrueshëm për të. Riorganizimi i shoqërisë kërkonte, për këtë arsye, fillimisht një riorganizim të ideve.

Përparësia e teorisë ndaj veprimit çonte në ndarjen e pushtetit shpirtëror nga pushteti laik, me nënrenditjen morale të të dytit ndaj të parit. Pushteti laik do të ushtrohej nga industrialistët dhe bankierët, të cilët, përmes njohurive praktike, do të siguronin zhvillimin më të madh ekonomik. Comte-i kundërshtonte përbërësit demokratikë të këtij organizimi, sepse mendonte se demokracia do ta lejonte padijen të mbizotëronte mbi dijen.

Megjithatë, efektshmëria dhe mirëqenia materiale nuk mjaftonin si themel moral i shoqërisë industriale. Këtë themel do ta siguronte pushteti shpirtëror, i ushtruar nga intelektualë të shquar përmes fesë së njerëzimit. Këtu «shpirtëror» dhe «laik» emërtojnë dy lloje autoriteti; nuk nënkuptojnë përkatësisht pushtet të përjetshëm dhe pushtet kalimtar.

Feja e njerëzimit u prit shpesh me tallje, por pati edhe pasues dhe ndikim të konsiderueshëm, për shembull në Brazil. Ndikimi më i gjerë i Comte-it përfshiu Spencer-in, Renan-in, Taine-in, Durkheim-in, Lévy-Bruhl-in dhe John Stuart Mill-in. Jehona të mendimit të tij janë dalluar në pozitivizmin logjik, filozofinë analitike dhe sidomos në qasjen bihevioraliste, një nga rrymat më të përhapura të shkencës politike amerikane gjatë shekullit XX.