Çështja Bakke është vendimi i Gjykatës së Lartë të Shteteve të Bashkuara në çështjen Regents of the University of California v. Bakke, të shpallur më 28 qershor 1978. Ajo u bë një pikë referimi në debatin për barazinë, të drejtat civile dhe politikat e veprimit afirmativ në arsimin e lartë.

Allan Bakke, një kandidat i bardhë, ishte refuzuar nga shkolla e mjekësisë e Universitetit të Kalifornisë në Davis. Programi i veçantë i pranimit rezervonte 16 nga 100 vendet për kandidatë të caktuar nga pakicat. Bakke argumentonte se disa kandidatë të pranuar përmes këtij programi kishin rezultate akademike dhe testimi më të ulëta se të tijat dhe se përjashtimi i tij shkelte të drejtën për mbrojtje të barabartë sipas Amendamentit të Katërmbëdhjetë. Çështja e vuri përballë kërkesën për trajtim individual të barabartë me përpjekjen për të zgjeruar mundësitë e grupeve historikisht të diskriminuara.

Gjykata dha një vendim të ndarë, me bashkime të ndryshme gjyqtarësh për pjesë të ndryshme të përfundimit. Sistemi i vendeve të rezervuara u rrëzua dhe u kërkua pranimi i Bakke-s. Njëkohësisht, Gjykata nuk pranoi një ndalim të përgjithshëm të çdo marrjeje parasysh të racës në procesin e pranimit. Në qëndrimin vendimtar të gjyqtarit Lewis Powell, interesi për shumëllojshmërinë arsimore mund të përligjte vlerësimin e racës si një faktor në shqyrtimin individual të kandidatit. Kjo ndryshonte nga kuota e ngurtë dhe nuk ishte miratim i pakufizuar i çdo programi të paraqitur si korrigjim i diskriminimit të kaluar.

Debati politik vazhdoi përtej çështjes gjyqësore. Mbështetësit e veprimit afirmativ argumentonin se ndalimi formal i diskriminimit nuk mjaftonte për të kapërcyer pasojat e përjashtimit historik dhe se duheshin masa aktive për të zgjeruar pjesëmarrjen. Kundërshtarët theksonin barazinë e mundësive dhe meritën individuale, duke pretenduar se përparësitë sipas kategorive racore mund të krijonin diskriminim të kundërt ndaj kandidatëve të tjerë. Këto janë pozicione normative të debatit dhe jo përshkrime të vetëkuptueshme të çdo programi.

Një çështje e lidhur është se cilat pakica duhet të përfitojnë dhe sipas cilit kriter. Diskutimet për Kaliforninë i krahasonin shpesh pozitat e afroamerikanëve, hispanikëve, amerikanëve indigjenë dhe amerikanëve me prejardhje aziatike. Fakti që një grup është pakicë numerike nuk tregon vetvetiu nëse është i nënpërfaqësuar në një institucion. Kategoritë dhe politikat kanë ndryshuar në kohë, ndaj nuk mund të supozohet se çdo grup ka pasur gjithmonë të njëjtin status përfitues. Kritikë të programeve kanë ngritur edhe shqetësimin se lidhja e përfitimeve me statusin e pafavorshëm mund të krijojë stimuj për ruajtjen e atij statusi; ky është argument i debatueshëm, jo një motiv që mund t'u atribuohet përgjithësisht pakicave.

Rëndësia e vendimit të vitit 1978 duhet vendosur në zhvillimin e mëvonshëm të së drejtës. Më 29 qershor 2023, në çështjet e Students for Fair Admissions kundër Harvard-it dhe Universitetit të Karolinës së Veriut, Gjykata e Lartë i shpalli të paligjshme programet e pranimit që po shqyrtonte. Prandaj lejimi historik i disa formave të shqyrtimit të racës në çështjen Bakke nuk duhet paraqitur si rregull që ka mbetur i pandryshuar. Vendimet për pranimin universitar nuk janë gjithashtu një ndalim i vetëm dhe i përgjithshëm i çdo mase që quhet veprim afirmativ në çdo fushë.