Në terminologjinë marksiste, tërësia e institucioneve, formave politike e juridike dhe ideve shoqërore që lidhen me bazën ekonomike të një shoqërie. Baza nënkupton marrëdhëniet ekonomike të prodhimit, ndërsa superstruktura, ose mbindërtimi, përfshin format politike, ligjore dhe ideologjike që përshkruhen si të ngritura mbi të. Kjo metaforë hapësinore ka ndikuar fuqishëm shkencat shoqërore, por ka shkaktuar edhe paqartësi, sidomos në analizën e shtetit kapitalist.

Dallimi u formulua në pjesën e parë të Ideologjisë gjermane, të shkruar nga Marx-i dhe Engels-i më 1845–1846. Ai shprehet veçanërisht qartë në parathënien e vitit 1859 të Kontributit për kritikën e ekonomisë politike. Marx-i argumenton se njerëzit, gjatë prodhimit shoqëror të jetës së tyre, hyjnë në marrëdhënie prodhimi që nuk varen thjesht nga vullneti i tyre dhe që përputhen me një shkallë të caktuar zhvillimi të forcave prodhuese. Tërësia e këtyre marrëdhënieve formon strukturën ekonomike të shoqërisë. Mbi të ngrihet një superstrukturë juridike dhe politike, së cilës i korrespondojnë forma të caktuara të ndërgjegjes shoqërore. Ndryshimet në themelin ekonomik çojnë, herët a vonë, në ndryshime të superstrukturës.

Brenda marksizmit ekzistojnë dy mënyra të gjera interpretimi. Interpretimi i parë, historikisht mbizotërues, e sheh metaforën si shprehje të thelbit të konceptimit materialist të historisë. Ndryshimet në marrëdhëniet e prodhimit trajtohen si shkak i formave të reja të politikës, ligjit dhe ideologjisë. Në leximin e fortë determinist, të ilustruar nga marksizëm-leninizmi sovjetik, baza ekonomike e përcakton superstrukturën politike në atë masë sa analiza e pavarur e politikës rrezikon të bëhet e tepërt.

Engels-i u përpoq ta zbuste këtë lexim duke folur për përcaktimin ekonomik «në instancë të fundit». Megjithatë, shumë marksistë strukturorë dhe deterministë teknologjikë vazhduan t'i jepnin përparësi ekonomisë. Në këtë model, shteti shihet si dukuri e prejardhur nga baza ekonomike, ndërsa ndryshimet e politikave të tij si pasqyrim i marrëdhënieve ekonomike. Për ta korrigjuar këtë reduktim të historisë në një shkak të vetëm, disa marksistë zhvilluan konceptin e autonomisë relative të shtetit dhe të politikës.

Interpretimi i dytë e trajton metaforën si një abstraksion paraprak, të dobishëm vetëm për qëllime të kufizuara analitike. Ky lexim lidhet me rrymat më humaniste, përfshirë Gramsci-n, Shkollën e Frankfurtit dhe shumë variante të marksizmit perëndimor. Përfaqësuesit e tij kundërshtojnë përdorimin e metaforës si teori të plotë dhe mohojnë se Marx-i do ta kishte pranuar leximin e ngurtë strukturor.

Në vend të ekonomizmit me një shkak të vetëm, ata theksojnë se marrëdhëniet shoqërore të prodhimit ekzistojnë përmes formave ekonomike, juridike dhe politike. Nuk bëhet fjalë vetëm që fusha të veçuara ndikojnë njëra-tjetrën: vetë marrëdhëniet antagoniste klasore shfaqen njëkohësisht në trajta shoqërore, politike dhe kulturore. Në këtë kuptim, ekonomia mbështetet te politika dhe ligji po aq sa politika dhe ligji mbështeten te ekonomia.

Sipas këtij interpretimi, deterministët e kuptojnë ekonominë në mënyrë tepër teknike dhe jopolitike dhe nuk i kushtojnë vëmendje të mjaftueshme theksit të Marx-it mbi marrëdhëniet shoqërore të prodhimit. Për shumë marksistë perëndimorë, metafora bazë–superstrukturë është para së gjithash pohim i materializmit të Marx-it përballë idealizmit filozofik, jo udhëzim i mjaftueshëm për kërkimin historik. Veçoria e metodës së tij qëndron te kuptimi i kapitalizmit përmes marrëdhënieve klasore dhe luftës së klasave, jo te një përparësi mekanike e ekonomisë mbi çdo fushë tjetër.