Emërtim për teori që e interpretojnë konkurrencën ndërmjet njerëzve, grupeve ose shteteve përmes një analogjie me përzgjedhjen natyrore. Në përdorimin kritik, ai shënon sidomos pretendimin se të fortët duhet ose janë të destinuar t'i mënjanojnë të dobëtit dhe se kjo përbën një ligj të natyrshëm të shoqërisë. Termi u përhap në Evropë dhe në Amerikë veçanërisht pas vitit 1880 dhe është përdorur shpesh si etiketë keqësuese, jo si vetëpërshkrim i qëndrueshëm i një shkolle të vetme.

Ide të tilla fituan ndikim në fund të shekullit XIX, sidomos në vitet 1890, dhe u diskredituan rëndë nga përvoja e nazizmit dhe e politikave racore e eugjenike. Megjithatë, lidhja e tyre me biologjinë darviniste nuk është e drejtpërdrejtë. Shprehja «mbijetesa e më të përshtatshmit» tregon në biologji suksesin relativ në përshtatje dhe riprodhim në një mjedis, jo domosdoshmërisht fuqinë fizike, pasurinë ose epërsinë morale. Nga një shpjegim i proceseve natyrore nuk rrjedh vetvetiu një urdhër që të dobëtit të lihen pa ndihmë ose të shtypen.

Disa kritikë kanë parë ringjallje të darvinizmit shoqëror në sociobiologji, e cila studion bazat evolucionare të sjelljes shoqërore. Ky barazim është i debatueshëm. Biologjia dhe gjenetika nuk mbështesin përfundimet raciste që u nxorën gjerësisht nga fundi i shekullit XIX deri në vitet 1930, sikurse pretendimi se një grup i tërë njerëzor është gjenetikisht dhe moralisht superior ndaj një tjetri. Po ashtu, trashëgueshmëria e disa tipareve nuk e përligj projektin eugjenik të prodhimit të njerëzve «më të mirë» sipas një hierarkie shoqërore të paracaktuar. Çfarë quhet «më i mirë» është vetë një gjykim normativ, jo përfundim i përzgjedhjes natyrore.

Vështirësia e përdorimit të termit lidhet edhe me larminë e doktrinave që janë përfshirë në të. Pranimi i evolucionit dhe i konkurrencës biologjike nuk prodhon një metodë të vetme sociologjike ose një program të vetëm politik. Një autor i etiketuar si darvinist shoqëror mund të mbrojë mosndërhyrjen e shtetit në ekonomi, ndërsa një tjetër ndërhyrjen ose socializmin shtetëror. Analogjitë biologjike janë përdorur si për imperializmin jashtë vendit, ashtu edhe për programe eugjenike brenda tij.

Për më tepër, disa mendimtarë të lidhur zakonisht me këtë etiketë i ndërtuan argumentet e tyre pavarësisht nga zbulimet e Darwin-it. Herbert Spencer-i ruante bindje lamarkiste për trashëgiminë e tipareve të fituara, ndërsa William Graham Sumner-i mbështetej fort te Malthus-i. Prandaj etiketa mund t'i fshehë dallimet reale ndërmjet autorëve. Sipas një kritike historiografike, «darvinizmi shoqëror» shërben më shumë si mjet retorik dhe ideologjik sesa si kategori e saktë historike. Edhe kur përdoret, duhet sqaruar se cilat ide, cilët autorë dhe cili kuptim i analogjisë biologjike janë në fjalë.