Në kuptimin e gjerë, zhvillimi i institucioneve, qëndrimeve dhe vlerave që përbëjnë sistemin e pushtetit politik të një shoqërie. Termi ka marrë përkufizime të ndryshme sipas problemeve me të cilat janë përballur shoqëritë dhe sipas interesave teorike të studiuesve. Ai nuk shënon një proces të vetëm, të matshëm gjithmonë me të njëjtat kritere.

Një përkufizim e lidh zhvillimin politik me lindjen e sovranitetit kombëtar dhe me forcimin e shtetit si një aktor i aftë të sigurojë respektimin e tij dhe të përmbushë zotimet në sistemin ndërkombëtar. Përkufizime të tjera theksojnë rendin kushtetues dhe qëndrueshmërinë e brendshme: krijimin e një kuadri të vendosur qeverisjeje, procedura të besueshme për kalimin e pushtetit nga një udhëheqje te tjetra dhe shtrirjen territoriale e administrative të institucioneve. Ky këndvështrim u ndikua veçanërisht nga interesi për ndërtimin e kombeve dhe të shteteve të reja të Afrikës e Azisë në vitet 1960. Ai lidhet edhe me studimet më të hershme të autoritetit ligjor-racional, domethënë të pushtetit të mbështetur në rregulla të përgjithshme dhe në një administratë të organizuar, që zotëron mjete shtrënguese dhe mund të sigurojë bindjen e të qeverisurve. Në këtë kuadër, rëndësi ka ngritja e burokracisë me ndarje pune, specializim funksional, hierarki, zinxhir komandimi dhe rekrutim të nëpunësve sipas meritës.

Sipas këtij interpretimi, zhvillimi politik e shton aftësinë e shtetit për të mobilizuar dhe shpërndarë burime, për t'i përpunuar kërkesat dhe informacionet që hyjnë në sistemin politik dhe për t'i kthyer në vendime të zbatueshme. Ai shërben për zgjidhjen e problemeve, përshtatjen ndaj ndryshimeve në mjedisin e qeverisjes dhe të sistemit politik dhe realizimin e qëllimeve kombëtare. Edhe nocioni i qeverisjes së mirë, i përhapur në dialogun ndërmjet Veriut dhe Jugut, përqendrohet në një administratë publike të efektshme, që përdor burimet me kujdes dhe nuk është e korruptuar.

Një përkufizim marksist mund ta shohë zhvillimin politik të shoqërive industriale të përparuara në rritjen e ndërgjegjes klasore dhe të organizimit politik të proletariatit, që përfundimisht çon në përmbysjen e kapitalizmit dhe në afrimin me komunizmin. Në mendimin perëndimor është më i përhapur identifikimi i zhvillimit politik me përparimin drejt demokracisë liberale, megjithëse ky barazim është kritikuar si etnocentrik: merr për model të përgjithshëm përvojën dhe vlerat e një pjese të botës. Në këtë kuptim, zhvillimi kërkon qeverisje llogaridhënëse dhe mundësi pjesëmarrjeje popullore nëpërmjet lirisë së shprehjes dhe të organizimit. Disa studiues, megjithatë, pjesëmarrjen e gjerë e klasifikojnë si tipar të modernizimit dhe jo domosdoshmërisht si kriter më vete të zhvillimit politik.

Marrëdhënia ndërmjet përparimit ekonomik dhe zhvillimit politik është objekt debati. Një prirje e mëhershme e shihte zhvillimin ekonomik si shkak ose si lehtësues të zhvillimit politik, përmes përhapjes së shkrim-leximit, mjeteve moderne të komunikimit dhe grupeve të shumëllojshme të interesit. Përqendrimi i burimeve politike te autoriteti tradicional, personaliteti i udhëheqësit dhe fuqia ushtarake mund të kundërpeshohet nga një shpërndarje më e gjerë e pasurisë, fuqisë financiare dhe burimeve ekonomike në shoqëri. Specializimi dhe diferencimi ekonomik krijojnë edhe ndarje shoqërore që ndërpriten me njëra-tjetrën: njerëzit që kundërshtohen mbi një çështje mund të kenë interesa të përbashkëta mbi një tjetër. Sipas këtij argumenti, kjo e zbut konfliktin dhe pengon ndarjen e shoqërisë në dy blloqe krejtësisht armiqësore.

Pas shembjes së regjimeve njëpartiake socialiste në Evropën Qendrore dhe Lindore, u fuqizua edhe argumenti i kundërt: qeverisja e mirë u paraqit si kusht për një zhvillim ekonomik të qëndrueshëm në vendet në zhvillim. Kjo qeverisje jep llogari para publikut, pranon shtetin e së drejtës dhe respekton të drejtat e njeriut. Ajo mund të mos jetë kusht i domosdoshëm për çdo rast përparimi ekonomik dhe sigurisht nuk është kusht i mjaftueshëm. Megjithatë, përkrahësit e këtij argumenti pohojnë se një qeveri e tillë ka më pak gjasa se regjimet e tjera ta përvetësojë tepricën ekonomike të vendit për qëllime kundër interesit publik. Liritë që ajo garanton vlejnë edhe për njerëzit si veprimtarë ekonomikë dhe sipërmarrës: krijojnë hapësirë për risi dhe ruajnë nxitjen vetjake për të prodhuar pasuri.

Për disa shoqëri të ndara, veçanërisht në vendet e quajtura tradicionalisht Bota e Tretë, problemi i qëndrueshëm është se si të pajtohet stabiliteti politik me pluralizmin që kërkon qeverisja e mirë. Për vende të tjera, problemi është kalimtar: si të mbrohet demokratizimi kur ekonomia po i nënshtrohet ristrukturimit të thellë dhe programeve të përshtatjes strukturore. Ndryshime të tilla mund të shkaktojnë pakënaqësi popullore dhe të ushqejnë ekstremizmin politik. Prandaj zhvillimi politik nuk është vetëm ndryshim institucionesh; ai lidhet edhe me qëndrimet e njerëzve dhe me kulturën politike.

Asnjëri nga këto kuptime nuk e bën zhvillimin politik një proces të pakthyeshëm. Jo të gjitha vendet përparojnë njëkohësisht ose në të njëjtin drejtim. Disa përjetojnë rënie të aftësive shtetërore, dobësim institucional dhe kalbëzim politik; të tjera pësojnë shpërbërje të rendit ekzistues, siç ndodhi me Bashkimin Sovjetik.