Votë e vetme e transferueshme
October 18, 2026 2026-10-18 8:12Vota e vetme e transferueshme është një sistem përfaqësimi përpjesëtimor në të cilin votuesi i rendit kandidatët sipas parapëlqimit dhe vota mund t'u kalojë kandidatëve pasues gjatë numërimit. Ai përdoret në Irlandë, Maltë dhe në disa zgjedhje në Australi, si edhe në shoqata e organizata. Në të njëjtën zonë zgjidhen disa përfaqësues njëkohësisht; një numër i zakonshëm është nga tre deri në shtatë, megjithëse këto nuk janë kufij të domosdoshëm të sistemit.
Fillimisht numërohen parapëlqimet e para. Kandidatët që arrijnë kuotën e përcaktuar shpallen të zgjedhur. Kuota Droop llogaritet duke pjesëtuar numrin V të votave të vlefshme me numrin e mandateve n plus një, duke marrë pjesën e plotë të rezultatit dhe duke i shtuar një: kuota = pjesa e plotë e [V/(n + 1)] + 1. Pra, përdoret numri i plotë menjëherë më i madh se pjesëtimi, edhe kur pjesëtimi del pa mbetje. Me këtë kuotë nuk mund të ketë më shumë kandidatë që e arrijnë sesa vende të disponueshme.
Votat mbi kuotën e një kandidati të zgjedhur përbëjnë tepricën që mund të transferohet sipas parapëlqimeve të mëtejshme. Në variantin e transferimit përpjesëtimor të të gjitha fletëve, nëse kuota është 1 200 dhe kandidati ka marrë 1 400 parapëlqime të para, teprica është 200. Kur të gjitha fletët kanë një parapëlqim pasues të vlefshëm për transferim, secila mund të kalojë me peshë 200/1 400, pra 1/7. Kështu transferohet gjithsej vlera e 200 votave, ndërsa vlera e kuotës mbetet e përdorur për zgjedhjen e kandidatit. Rregullat praktike të përzgjedhjes së fletëve, të peshimit dhe të trajtimit të votave pa parapëlqime të mëtejshme ndryshojnë ndërmjet sistemeve; shembulli nuk është përshkrim i çdo procedure kombëtare.
Kur nuk mund të zgjidhet një kandidat tjetër nëpërmjet shpërndarjes së tepricave, përjashtohet kandidati me numrin ose vlerën më të ulët të votave në atë fazë. Votat e tij kalojnë te kandidatët ende në garë sipas parapëlqimit të ardhshëm të vlefshëm. Fletët me vlerë të plotë kalojnë me peshë një; fletët e marra më parë me peshë të pjesshme ruajnë peshën që u jep procedura përkatëse. Nuk merren parasysh vetëm parapëlqimet fillestare, por gjendja e votave në çastin e përjashtimit. Shpërndarja e tepricave dhe përjashtimi i kandidatëve vazhdojnë derisa të plotësohen vendet, ose derisa numri i kandidatëve të mbetur të jetë i barabartë me numrin e vendeve ende të paplotësuara.
Një përparësi e sistemit është se një grup i bashkuar votuesish mund të sigurojë përfaqësim sipas numrit të kuotave që zotëron. Për ta lidhur këtë me një garanci për një parti ose fraksion, nevojiten kushte mbi renditjen e kandidatëve dhe transferimin e votave, për shembull që mbështetësit t'i renditin kandidatët e grupit të tyre përpara kandidatëve të jashtëm. Vetëm numri i parapëlqimeve të para për një parti, pa ditur transferimet, nuk mjafton për çdo pretendim të pakushtëzuar mbi mandatet.
Sistemi nxit edhe konkurrencën ndërmjet kandidatëve të së njëjtës parti. Në përvojën irlandeze, meqë këta kandidatë zakonisht nuk mund të dallohen shumë nga njëri-tjetri në ideologji, ata konkurrojnë edhe përmes shërbimeve të dukshme ndaj zonës dhe zgjedhësve vendorë. Vota e transferueshme ka pasur mbështetje të fortë te reformuesit e sistemeve zgjedhore, por më shumë kundërshtime te disa teoricienë të zgjedhjes shoqërore. Këta vënë në dyshim qartësinë e nocionit të «votës së humbur», me të cilin përligjen transferimet, si edhe mënyrën e përjashtimit. Procedura mund të japë rezultate jomonotone: në rrethana të caktuara, renditja më lart e një kandidati nga disa votues mund t'ia dëmtojë mundësinë për t'u zgjedhur, për shkak të ndryshimit të radhës së përjashtimeve dhe transferimeve.