Parimi sipas të cilit një individ ose një bashkësi duhet të mund të përcaktojë vetë drejtimin e jetës dhe statusin e vet politik. Ideja filozofike u zhvillua nga shqetësimi i shekullit XVIII për lirinë dhe përparësinë e vullnetit individual. Ajo u shtri te grupe të cilave mund t'u atribuohej një vullnet kolektiv dhe, në shekullin XX, u lidh sidomos me popujt dhe kombet.

Vetëvendosja kombëtare ishte ndër parimet e lidhura me Katërmbëdhjetë Pikat e presidentit amerikan Woodrow Wilson dhe me riorganizimin territorial pas Luftës së Parë Botërore, në kushtet e shpërbërjes ose humbjes së territoreve të perandorive austro-hungareze, gjermane dhe osmane. Zbatimi i saj ishte i përzgjedhur dhe nuk e zgjidhi automatikisht çështjen e çdo popullsie. Parimi i vetëvendosjes së popujve u përfshi më pas në Kartën e Kombeve të Bashkuara, në Deklaratën e vitit 1960 për Dhënien e Pavarësisë Vendeve dhe Popujve Kolonialë dhe në Deklaratën e vitit 1970 për Parimet e së Drejtës Ndërkombëtare mbi Marrëdhëniet Miqësore dhe Bashkëpunimin ndërmjet Shteteve.

Përkrahja e gjerë e parimit shoqërohet me vështirësi të mëdha interpretimi. Kritikët pyesin kush e përbën bashkësinë që vendos, si identifikohet vullneti i saj dhe kush ka të drejtë të flasë në emër të saj. Ata kundërshtojnë përdorimin e pavarësisë kombëtare për të justifikuar një regjim shtypës vetëm sepse sundimtarët i përkasin të njëjtit komb me të sunduarit. Nga këndvështrimi i lirisë individuale, një sundim kombëtar represiv nuk bëhet i dëshirueshëm vetëm nga kundërvënia me një perandori më liberale.

Vështirësia thellohet sepse popullsitë nuk janë të ndara në kombe të përkufizuara qartë, secili mbi territorin e vet homogjen. Njerëz me identitete të ndryshme jetojnë në të njëjtat hapësira dhe mund të kenë pretendime territoriale të mbivendosura. Sipas kritikës ndaj nacionalizmit përjashtues, përpjekja për t'i bërë kufijtë etnikë e politikë të përputhen me çdo kusht mund ta shtrembërojë vetëvendosjen në justifikim për dëbime dhe dhunë. Spastrimi etnik i kryer nga forca serbe në konfliktet e viteve 1990 jep një shembull të skajshëm të kësaj logjike. Kjo kritikë kundërshton përdorimin shtypës të parimit, pa e barazuar vetë të drejtën e popujve për vetëvendosje me dhunën.