Koncept që shënon një kuptim të shtrembëruar të realitetit ose të marrëdhënies së njeriut me botën ku bën pjesë. Në përdorimin më të gjerë, ai mund të zbatohet për besime që e pengojnë individin ta njohë gjendjen ose interesin e vet. Në këtë lexim, alegoria e shpellës në librin VII të «Republikës» së Platonit mund të trajtohet si një paraqitje e vetëdijes së rreme. Po kështu, pohimi i Rousseau-së në «Kontratën shoqërore», sipas të cilit kundërshtarët e vullnetit të përgjithshëm mund të detyrohen të jenë të lirë, ngre problemin e dallimit ndërmjet dëshirës së shprehur dhe lirisë së supozuar të vërtetë.

Termi lidhet zakonisht me Marksin dhe marksizmin, veçanërisht me disa variante të Shkollës së Frankfurtit, ndonëse vetë Marksi nuk e përdori këtë shprehje. Në mendimin e tij, marrëdhënia ndërmjet vetëdijes dhe realitetit ndërmjetësohet nga mënyra mbizotëruese e prodhimit, sidomos nga marrëdhëniet kapitaliste. Sipas këtij argumenti, shtrembërimi nuk është vetëm gabim individual i arsyetimit; ai buron edhe nga organizimi material i shoqërisë. Prandaj kapërcimi i tij kërkon trajtimin e burimeve ekonomike, jo vetëm korrigjimin e ideve.

Vështirësia themelore është epistemologjike dhe politike: si mund të vërtetohet se vetëdija e dikujt tjetër është e rreme? Koncepti mund t’u shërbejë atyre që kanë pushtet për t’u imponuar të tjerëve një perceptim të shpallur «të drejtë», duke mos marrë seriozisht gjykimin e tyre. Nëse kriteret e së vërtetës dhe së rremes nuk janë të qarta e të justifikueshme, ky rrezik bëhet veçanërisht i fortë.

Një përgjigje është mbështetja te një metodë analize e pretenduar si objektive dhe, për këtë arsye, e çliruar nga ideologjia. Kjo ndihmon të shpjegohet pse marksizmi ka këmbëngulur në karakterin e vet shkencor. Por edhe pretendimi se analiza shkencore është plotësisht e pavarur nga presupozimet dhe kornizat interpretuese është vënë në diskutim; vepra e Thomas Kuhn-it është e rëndësishme në këtë debat. Çështja lidhet gjithashtu me falsifikueshmërinë: çfarë prove do ta detyronte interpretuesin të pranonte se gjykimi i tij për vetëdijen e tjetrit ishte i gabuar?