Vello e padijes
October 18, 2026 2026-10-18 8:12Mjet arsyetimi i përdorur nga John Rawls-i në veprën Teori e drejtësisë, më 1971, për të përfytyruar zgjedhjen e parimeve të drejta pa ndikimin e interesit që vjen nga pozita personale. Në gjendjen hipotetike të quajtur pozita fillestare, njerëzit racionalë duhet të zgjedhin rregullat themelore të shoqërisë pa ditur çfarë vendi do të zënë vetë në të.
Velloja lejon njohjen e fakteve të përgjithshme për shoqërinë njerëzore, jetën politike dhe parimet e ekonomisë, si edhe të njohurive të tjera të përgjithshme që ndikojnë zgjedhjen e parimeve të drejtësisë. Ajo fsheh faktet e veçanta për secilin vendimmarrës: pozitën shoqërore dhe klasore, statusin, aftësitë natyrore, inteligjencën dhe forcën fizike. Personi nuk e njeh as konceptimin e vet të së mirës, prirjen ndaj rrezikut, optimizmin ose pesimizmin e tij.
Rawls-i argumentonte se, në këto kushte, njerëzit do të pranonin parimet e drejtësisë që ai propozonte. Ndër to ishte parimi i dallimit, sipas të cilit pabarazitë shoqërore dhe ekonomike duhet të rregullohen në mënyrë që të jenë në përfitimin më të madh të anëtarëve më pak të favorizuar të shoqërisë, brenda kushteve të tjera të drejtësisë.
Kritikët kanë ngritur dy kundërshtime kryesore. Së pari, ata dyshojnë se zgjedhësit pas vellos do të vendosnin vërtet pikërisht parimet që Rawls-i parashikon. Së dyti, edhe nëse do t'i zgjidhnin, vetë fakti i një zgjedhjeje hipotetike nuk do të ishte provë e pavarur se këto parime janë të drejta. Ky kundërshtim i dytë i ngjan kritikës klasike të David Hume-it ndaj teorive të kontratës shoqërore.