Trockizëm
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Rrymë dhe lëvizje politike që rrjedh nga idetë e Leon Trotsky-t (1879–1940), veçanërisht nga kundërshtimi i stalinizmit dhe kërkesa për revolucion ndërkombëtar. Një tekst themelor është Agonia e kapitalizmit dhe detyrat e Internacionales së Katërt (1938), i njohur zakonisht si Programi kalimtar. Trotsky argumentonte se një Internacionale e re ishte e nevojshme për shkak të dështimit politik të Internacionales së Dytë dhe të Tretë. Ajo duhej t'i siguronte klasës punëtore udhëheqje revolucionare në kushtet e krizës së kapitalizmit dhe të ofensivës fashiste.
Në zemër të kësaj strategjie qëndronte analiza e Bashkimit Sovjetik si shtet punëtor i degjeneruar, e zhvilluar në Revolucioni i tradhtuar (1936). Sipas Trotsky-t, pushteti politik kishte kaluar nga proletariati te burokracia, e cila kontrollonte shtetin dhe partinë, ndërsa baza ekonomike e krijuar nga revolucioni ruante tipare të pronësisë së shoqërizuar. Shoqëria sovjetike ishte kalimtare: mund të përparonte drejt socializmit ose të kthehej në kapitalizëm. Për ta penguar kthimin, ai kërkonte një revolucion politik kundër burokracisë, që të mbështetej në bazën ekonomike tashmë të shoqërizuar.
Internacionalja e Katërt duhej të drejtonte kundërshtimin ndaj kontrollit stalinist, të krijonte parti dhe sindikata të reja të klasës punëtore dhe të përhapte revolucionin botëror. Në praktikë, shumica e organizatave trockiste nuk arritën të ndërtonin një bazë të gjerë e të qëndrueshme punëtore. Megjithatë, ato ushtruan ndikim në vende të caktuara, veçanërisht në Amerikën Latine, dhe patën periudha dukshmërie politike, si rryma Militant në Britani. Përçarjet fraksioniste dhe sektarizmi kanë qenë tipare të rëndësishme të historisë së tyre. Për këtë arsye, idetë dhe veprimtaria e Trotsky-t duhen dalluar nga lëvizjet e ndryshme që më vonë morën emrin e tij, ashtu si dallohet Marksi nga traditat e larmishme marksiste.