Gjendje ose parim i shkëmbimit ndërkombëtar në të cilin mallrat dhe shërbimet qarkullojnë pa pengesa tregtare, si tarifat doganore, kuotat dhe ndalimet diskriminuese. Në praktikë, shprehja përdoret edhe për marrëveshje që i ulin ose i heqin pjesërisht këto pengesa, ndërsa modeli i tregtisë plotësisht të lirë mbetet një pikë referimi teorike.

Deri në shekullin XIX, rendi merkantilist evropian mbështetej në dy lloje kryesore kufizimesh. Së pari, detyrimet doganore, kuotat dhe ndalimet pengonin hyrjen e mallrave në çdo hapësirë doganore. Së dyti, kompani të privilegjuara, si Kompania Britanike ose ajo Holandeze e Indive Lindore, kontrollonin se kush mund të merrte pjesë në degë të caktuara të tregtisë. Më 1813, Kompania Britanike e Indive Lindore humbi monopolin e tregtisë ndërmjet Britanisë dhe Indisë. Pas një fushate të gjatë publike, shfuqizimi i Ligjeve të Drithit më 1846 i hapi më gjerë tregjet britanike drithit më të lirë nga jashtë.

Këto zhvillime morën rëndësi shembullore sepse dukeshin si zbatim i teorive ekonomike liberale të Adam Smith-it dhe David Ricardo-s. Rritja e shpejtë e tregtisë ndërkombëtare, e shoqëruar me shtim të pasurisë dhe një periudhë relativisht të gjatë paqeje të përgjithshme në Evropë, u interpretua si mbështetje për to. Teoria e përparësisë krahasuese e Ricardo-s shpjegonte se shkëmbimi mund t'u sjellë përfitim të dyja palëve edhe kur njëra prodhon çdo mall me më shumë efikasitet absolut se tjetra. Vendimtare janë kostot relative: secila ekonomi mund të përqendrohet aty ku përparësia e saj është më e madhe ose mangësia e saj më e vogël, duke përdorur burimet më mirë nëpërmjet specializimit dhe shkëmbimit.

Ricardo nuk premtonte, megjithatë, që përfitimet nga tregtia do të shpërndaheshin në mënyrë të barabartë. Kritika nacionaliste, e lidhur me Alexander Hamilton-in në Shtetet e Bashkuara dhe Friedrich List-in në Gjermani, fitoi forcë drejt fundit të shekullit XIX. Ajo theksonte nevojën për zhvillimin e aftësive prodhuese kombëtare dhe për mbrojtjen e industrive të reja. Kjo kritikë gjeti mbështetje edhe ndër biznesmenë britanikë me traditë liberale, të goditur nga ciklet ekonomike dhe konkurrenca e qendrave të reja industriale në Evropën kontinentale e Amerikën e Veriut.

Fushata britanike për reformë tarifore ishte pjesë e një largimi më të gjerë nga tregtia e lirë. Deri në vitet 1930, jo vetëm praktika, por edhe besimi politik në këtë ideal ishte dobësuar shumë. Kundërshtarët argumentonin se përfitimet favorizonin në mënyrë të shpërpjesëtuar ekonomitë tashmë të industrializuara dhe se hapja e tregjeve nuk siguronte vetvetiu mekanizmin përmes të cilit ekonomitë në zhvillim do të realizonin përparësitë e tyre të mundshme. U zgjeruan marrëveshjet dypalëshe dhe shkëmbimet brenda zonave monetare. Preferencat perandorake britanike në zonën e stërlinës ishin një shembull i këtij organizimi.

Kjo periudhë përkoi me një rënie të fortë të tregtisë ndërkombëtare. Zyrtarë me ndikim në administratën e Franklin D. Roosevelt-it e shihnin ndarjen e ekonomisë botërore në blloqe diskriminuese edhe si një faktor që kishte ushqyer tensionet drejt Luftës së Dytë Botërore. Në fund të viteve 1940, fuqitë aleate rindërtuan një formë të kufizuar liberalizimi tregtar në rendin monetar të mbështetur te dollari.

Marrëveshja e Përgjithshme për Tarifat dhe Tregtinë, GATT, e vitit 1947, vendosi bazën për raunde të njëpasnjëshme negociatash shumëpalëshe. Ajo përmbante një ndalim të përgjithshëm, me përjashtime, të kufizimeve sasiore si kuotat. Negociatat ulën ndjeshëm tarifat për kategori të rëndësishme mallrash industriale të tregtuara ndërmjet ekonomive kryesore të industrializuara. Ky proces kontribuoi në zgjerimin e shkëmbimeve dhe të mirëqenies gjatë viteve 1950–1960, por nuk e zhduku mbrojtjen e prodhuesve vendas.

U bë gjithnjë e më e dukshme rëndësia e pengesave jotarifore. Procedurat administrative të ndërlikuara, rregullat shëndetësore ose të sigurisë të projektuara për të favorizuar prodhimin vendas dhe politikat e prokurimit publik që përjashtonin furnizuesit e huaj mund ta kufizonin konkurrencën edhe kur tarifat uleshin. Vetë ekzistenca e një standardi shëndetësor nuk e bën atë proteksionist; çështja është nëse kufizimi shërben për mbrojtjen e ligjshme të interesit publik apo përdoret në mënyrë diskriminuese për të penguar tregtinë.

Sistemi i GATT-it lejonte përjashtime dhe zbatonte disiplina të pabarabarta ndërmjet sektorëve. Bujqësia nuk ishte krejtësisht jashtë marrëveshjes, por përjashtimet, subvencionet dhe kufizimet e lejuara ose të toleruara e dobësonin shumë liberalizimin e saj. Tekstilet dhe veshjet u trajtuan për një periudhë të gjatë përmes regjimeve të posaçme kufizuese. Shtetet e Bashkuara, Japonia dhe Komuniteti Evropian mbronin sektorë të ndjeshëm të prodhimit të tyre. Reforma e këtyre fushave u bë pjesë e Raundit të Uruguait dhe e sistemit të Organizatës Botërore të Tregtisë, të krijuar më 1995.

GATT-i lejonte gjithashtu, nën kushte të caktuara, trajtim preferencial ndërmjet vendeve që formonin një zonë tregtie të lirë ose bashkim doganor, si Komuniteti Evropian. Kështu, liberalizimi ndërmjet anëtarëve mund të bashkëjetonte me kufij të përbashkët ose trajtim të ndryshëm për vendet e treta. Kjo e bën të nevojshëm dallimin ndërmjet hapjes rajonale dhe tregtisë së lirë pa diskriminim në shkallë botërore.

Vlerësimi i efekteve ndërlikohet edhe nga shkëmbimet brenda korporatave shumëkombëshe. Komponentët e automjeteve, nafta ose alumini mund të kalojnë kufijtë me çmime transferimi të përcaktuara brenda ndërmarrjes, jo thjesht nga një treg i hapur ndërmjet palëve të pavarura. Krahas tyre, kontrabanda, për shembull e metaleve të çmuara ose e drogave të paligjshme, krijon qarkullime që nuk pasqyrojnë zbatimin normal të rregullave tregtare. Për këtë arsye është e vështirë të nxirret një marrëdhënie e vetme dhe e pastër shkakësore ndërmjet mirëqenies dhe një sistemi që në praktikë e zbaton vetëm pjesërisht modelin liberal.

Në gjysmën e dytë të shekullit XX, rritja e shpejtë e ekonomive të orientuara drejt eksportit, si Japonia, Tajvani dhe Koreja e Jugut, u përdor si argument i fuqishëm në favor të aksesit në tregjet ndërkombëtare. Këto vende përfituan nga një rend liberalizimi të administruar, megjithëse politikat e tyre përfshinin edhe ndërhyrje shtetërore dhe mbrojtje selektive. Suksesi i tyre e forcoi tregtinë e lirë si ideal me ndikim të madh në organizimin e tregtisë ndërkombëtare, pa e mbyllur debatin mbi shpërndarjen e përfitimeve, zhvillimin industrial dhe kushtet e hapjes.