Koncept për një formë diktatoriale dhe të centralizuar të sundimit që synon ta shtrijë kontrollin mbi të gjitha fushat e jetës publike dhe private. Ai nënkupton më shumë sesa mungesë zgjedhjesh ose pushtet të fortë ekzekutiv: pretendimi totalitar është që veprimtaria shoqërore, organizimi politik dhe sjellja individuale të nënshtrohen ndaj një qendre të vetme autoriteti.

Termi u përdor për regjimet fashiste dhe komuniste dhe u bë veçanërisht i rëndësishëm në interpretimin e Bashkimit Sovjetik. Teoricienët e totalitarizmit nuk kanë rënë dakord se në cilat periudha ai e përshkruan saktë përvojën sovjetike ose se kur sistemi pushoi së qeni totalitar. Në versionet më të forta të modelit, udhëheqja paraqitej si pothuajse e gjithëpushtetshme dhe pa mbështetje të mirëfilltë legjitimuese.

Për shumë studiues, vdekja e Stalinit dhe braktisja e terrorit masiv shënuan kalimin në një fazë të re. Për të tjerë, vazhdimësia institucionale, përndjekja e disidentëve nga KGB-ja dhe mundësia e rikthimit të pushtetit arbitrar e bënin ende të dobishëm modelin totalitar deri afër fundit të sistemit. Ndryshimet e vitit 1989 dhe shpërbërja e Bashkimit Sovjetik më 1991 ngritën pyetje mbi aftësinë shpjeguese të këtij modeli: nëse pushteti ishte kaq i plotë dhe shoqëria kaq e kontrolluar, si shpjegohej shembja kaq e shpejtë?

Që në vitet 1970, një drejtim tjetër i studimeve sovjetike kishte theksuar prova për mbështetje shoqërore të regjimit dhe për shpërndarjen e pushtetit ndërmjet institucioneve sektoriale e rajonale, sidomos gjatë zbatimit të politikave. Disa përfaqësues të këtij interpretimi pluralist e shihnin këtë si aftësi të sistemit për të përthithur kërkesa të reja dhe për t'u përshtatur. Mbrojtësit e modelit totalitar e interpretuan, përkundrazi, dështimin përfundimtar si dëshmi të paaftësisë për përshtatje dhe të karakterit formal të pjesëmarrjes popullore. Debati, i lidhur edhe me veprën e Hannah Arendtit, ka të bëjë me dallimin midis ambicies për kontroll total dhe kapacitetit real të institucioneve për ta realizuar atë.