Traditë filozofike dhe teologjike e mbështetur në mendimin e Shën Tomë Akuinit, i cili jetoi rreth viteve 1225–1274. Ajo ndërthur filozofinë aristoteliane me teologjinë e krishterë dhe ka luajtur një rol të rëndësishëm në mendimin katolik. Në politikë, temat qendrore janë natyra e bashkësisë, e mira e përbashkët, ligji, prejardhja e autoritetit dhe marrëdhënia ndërmjet pushtetit laik e Kishës.

Idetë politike të Akuinit gjenden në komentin e tij mbi Politikën e Aristotelit, në Mbi qeverisjen e sunduesve, të shkruar gjatë qëndrimit në oborrin papnor në Itali më 1259–1268 dhe të plotësuar më pas nga autorë të tjerë, si dhe në Summa Theologiae, veçanërisht në trajtimin e ligjit te pjesa e parë e pjesës së dytë, pyetjet 90–97.

Duke ndjekur Aristotelin, tomizmi e trajton bashkësinë politike si natyrore dhe jo thjesht si produkt të një marrëveshjeje të rastësishme, siç mund të jetë një shoqatë ose kompani. Njerëzit janë qenie shoqërore dhe kanë nevojë për bashkëpunim për mbijetesë, begati dhe zhvillim kulturor. Ndryshe nga kafshët që bashkohen kryesisht përmes instinktit, njerëzit e organizojnë jetën e përbashkët përmes arsyes.

Bashkësia politike përshkruhet si bashkësi e përkryer, në kuptimin se zotëron mjetet për përmbushjen e qëllimeve të jetës së përbashkët tokësore dhe nuk varet për to nga një bashkësi politike më e lartë. Familja është gjithashtu bashkësi natyrore, por nuk është e mjaftueshme për të gjitha nevojat materiale dhe kulturore. Përkryerja këtu nuk do të thotë se çdo shtet konkret është moralisht i përsosur.

Në kuadrin teologjik të Akuinit, autoriteti e ka burimin përfundimtar te Zoti. Këtu përfshihet argumenti se pushteti mbi jetën dhe vdekjen mbështetet në një prerogativë që, sipas doktrinës kishtare, i takon përfundimisht Zotit. Megjithatë, pushteti politik realizohet përmes bashkësisë së të qeverisurve. Qeverisja është e nevojshme sepse, pa një autoritet që merr vendime detyruese për të mirën e përbashkët, jeta shoqërore rrezikon të shpërbëhet në konflikt. Forma e saj mund të ndryshojë, por sunduesi duhet të veprojë për bashkësinë dhe jo vetëm për veten. Edhe zakonet e popullit mund të fitojnë fuqi juridike, duke shprehur pranimin përmes të cilit një rend ligjor mbahet në fuqi.

Shteti dhe Kisha kanë qëllime dhe role të dallueshme. Bashkësia politike kujdeset për jetën e përbashkët tokësore, ndërsa Kisha për qëllimin shpirtëror e mbinatyror. Akuini nuk e shkrin administrimin laik me atë kishtar, por i jep qëllimit shpirtëror epërsi përfundimtare. Sipas kësaj pikëpamjeje, shteti duhet t'i marrë parasysh interesat shpirtërore të qytetarit dhe nuk mund ta nënshtrojë Kishën si një organ të zakonshëm administrativ. Marrëdhënia krahasohet me atë të trupit dhe shpirtit: secili ka funksion të vetin, por qëllimi i shpirtit vlerësohet më i lartë.

Individi është pjesë e bashkësisë politike dhe i detyrohet së mirës së përbashkët. Megjithatë, kjo nuk i jep shtetit pushtet të pakufizuar. Një urdhër në kundërshtim me ligjin hyjnor nuk duhet zbatuar. Edhe ligjet civile që bien ndesh me ligjin natyror, domethënë me kërkesat morale të arsyes, humbin pretendimin e tyre të plotë për detyrim moral. Ligji kuptohet si rregullim i arsyes për të mirën e përbashkët, jo si shprehje e thjeshtë e vullnetit të më të fortit.

Pushteti i sunduesit trajtohet si përgjegjësi e besuar për të mirën e të qeverisurve. Abuzimi tiranik mund ta përligjë kufizimin ose largimin e sunduesit. Kjo nuk është një leje e pakushtëzuar për dhunë private: Akuini merr parasysh rrezikun që një ndërhyrje e çrregullt ta përkeqësojë gjendjen e popullit. Kundërshtimi i tiranisë vlerësohet sipas së mirës së përbashkët dhe pasojave të tij.

Tomizmi u formua në një mjedis përplasjesh ndërmjet pushtetit kishtar dhe atij laik. Ndërthurja e aristotelizmit me krishterimin i dha një ndikim të qëndrueshëm në debatet mbi sovranitetin, detyrimet e qytetarit, kufijtë e autoritetit dhe marrëdhënien ndërmjet ligjit e moralit.