Tocqueville, Alexis de

Mendimtar shoqëror dhe politikan francez, i cili jetoi më 1805–1859. Studimi i tij pionier mbi politikën dhe shoqërinë e Shteteve të Bashkuara u bë një nga veprat me përmbajtje empirike dhe risi teorike të rëndësishme për shkencat shoqërore. Pas një periudhe si magjistrat i ri, udhëtoi në Amerikë me mikun e tij Gustave de Beaumont, zyrtarisht për të studiuar sistemin e burgjeve. Pjesën më të madhe të udhëtimit e përdori për të mbledhur vëzhgime mbi shoqërinë amerikane. Prej tyre lindi Demokracia në Amerikë, pjesa e parë e së cilës u botua më 1835 dhe e dyta më 1840.

Pas kthimit, Tocqueville-i hyri në Dhomën e Deputetëve dhe, pas revolucionit të shkurtit 1848, shërbeu për pak kohë si ministër i Jashtëm nën Louis-Napoléon-in. Pas shpërndarjes së Asamblesë më 1851, iu kushtua një projekti shumëvëllimësh mbi historinë franceze nga shekulli XVIII deri në kohën e tij. Vëllimi i parë, për regjimin përpara Revolucionit Francez, u botua më 1856. Shëndeti i dobët e shoqëroi gjatë jetës dhe vdiq nga tuberkulozi më 1859.

Studimi i Amerikës nisej nga vëzhgimi se epoka moderne po përjetonte një revolucion barazimtar. Përhapja e idealit të barazisë dhe barazimi gradual i kushteve shoqërore kishin dobësuar rendin aristokratik në Europë. Tocqueville-i mendonte se demokracia ishte forma politike më e qëndrueshme për këtë gjendje të re shoqërore dhe e gjeti shembullin e saj te republika amerikane. Libri i drejtohej, pra, edhe një Europe të pasigurt për të ardhmen e vet. Entuziazmi i tij lidhej me bindjen se kishte zbuluar një transformim të madh shoqëror, jo vetëm me admirimin për një vend të huaj.

Një temë qendrore është dimensioni qytetar i demokracisë. Duke u mbështetur te bashkitë e vogla të New England-it, një model që mund të mos ishte përfaqësues për gjithë Amerikën, ai përshkruante një organizim institucional që e bënte praktik sovranitetin popullor. Pushteti decentralizohej për të lehtësuar kontrollin e qytetarëve. Pjesëmarrja nxitej përmes institucioneve si juritë gjyqësore dhe, veçanërisht, zgjedhjet. Këto zhvillonin përgjegjësinë qytetare, një patriotizëm të arsyeshëm dhe kontrollin mbi zyrtarët publikë.

Një nga risitë e tij më të rëndësishme ishte analiza e dobisë demokratike të jetës së pasur shoqëruese. Shoqatat e shumëllojshme ushqenin zakonet qytetare të vetëqeverisjes. Më gjerësisht, gjallëria e demokracisë mbështetej në praktika dhe zakone morale të përbashkëta, ose mores republikane. Feja, për shembull, kishte vlerë politike për aq sa ndihmonte në ruajtjen e virtyteve qytetare. Në këndvështrimin e tij, qëndrueshmëria republikane mund të përfitonte nga një fe që u premtonte besimtarëve shpërblim në botën tjetër dhe e frenonte prirjen për ta shndërruar botën tokësore sipas projekteve fetare gjithëpërfshirëse.

Admirimi për republikanizmin amerikan nuk e pengonte Tocqueville-in të analizonte problemet që krijon jeta demokratike. Demokracia i shërben mirëqenies së shumicës, por mund të shoqërohet me tolerim të mediokritetit, gjë që shqetësonte ndjeshmërinë e tij aristokratike. Zgjedhjet nuk garantojnë që të qeverisin njerëzit më të aftë. Ato gjithashtu mund t'i nxisin politikanët të parapëlqejnë përfitime të menjëhershme, duke mos sakrifikuar të mira të tanishme për përfitime të ardhshme.

Rreziku më i njohur që ai identifikonte ishte tirania e shumicës. Shqetësimi i tij nuk kufizohej te shumica si një fraksion i qëndrueshëm politik, në kuptimin e James Madison-it. Ai theksonte trysninë shtypëse të opinionit popullor dhe përbuzjen që masat mund të ushtronin ndaj një pakice potencialisht më të ndriçuar. Në këtë mënyrë, barazia politike mund të shoqërohej me konformizëm intelektual.

Tocqueville-i shqetësohej edhe për izolimin që mund të pasonte shpërbërjen e institucioneve tradicionale të rendit aristokratik. Individët e tërhequr nga jeta shoqërore mund të bëheshin më të cenueshëm ndaj një pushteti despotik. Prandaj pjesëmarrja qytetare nuk ishte vetëm altruizëm: ajo ishte kusht për mbrojtjen e lirisë individuale. Këtë ai e shprehte me idenë e interesit vetjak të kuptuar drejt, sipas së cilës qytetari e mbron veten duke marrë pjesë në çështjet e përbashkëta.

Vepra e dytë kryesore, Regjimi i Vjetër dhe Revolucioni Francez, më 1856, është njëkohësisht analizë historike, shprehje e bindjeve të tij dhe koment mbi epokën në të cilën jetonte. Ajo shqyrtonte se si Revolucioni e zhvendosi rendin aristokratik dhe krijoi një shoqëri individësh të shkëputur, të cenueshëm ndaj despotizmit bonapartist. Megjithatë, Tocqueville-i gjeti më shumë vazhdimësi sesa këputje ndërmjet rendit të vjetër dhe atij revolucionar.

Ndër vazhdimësitë ishin paternalizmi burokratik, një fshatarësi e gjerë dhe relativisht e pavarur dhe, sidomos, përqendrimi i tepruar administrativ. Këtë temë e kishte trajtuar edhe në Kujtimet, gjatë reflektimit mbi Republikën e Dytë. Shpjegimi i tij për rënien e rendit të vjetër kishte karakter liberal: ai fajësonte një fisnikëri vazhdimisht të korruptuar, një monarki të përfshirë në manovra juridike e fiskale të gjykuara keq dhe një utopizëm të pakontrolluar, të frymëzuar nga ideali i barazisë e të nxitur nga intelektualë që ai i konsideronte të papërgjegjshëm. Sipas tij, revolucioni nuk shpërthen domosdoshmërisht në pikën më të thellë të mjerimit, por kur pritjet politike në rritje pësojnë zhgënjim.

Tocqueville-i është kritikuar për pasaktësi empirike dhe paqartësi terminologjike, sidomos për përdorimin herë pas here të demokracisë si barazi dhe të lirisë si vetëqeverisje. Megjithatë, risitë e tij konceptuale e metodologjike mbeten të rëndësishme. Ai e studionte politikën përmes individëve dhe shoqatave të tyre, jo vetëm përmes kushtetutave. Ky orientim e bëri veprën e tij një pikë referimi në lindjen e sociologjisë moderne dhe të një shkence të re politike.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare