Terrorizëm

Përdorim ose kërcënim i dhunës për qëllime politike, veçanërisht për të shkaktuar frikë përtej viktimave të drejtpërdrejta dhe për të ndikuar mbi sjelljen e një publiku, qeverie ose bashkësie. Qeveritë dhe studiuesit nuk kanë arritur një përkufizim të vetëm të pranuar përgjithësisht. Termi përdoret pothuajse gjithmonë me ngarkesë dënuese dhe shpesh përshkruan veprime që rrezikojnë jetën, të kryera nga grupe joshtetërore që i kanë dhënë vetes një mision politik. Përdorimi i tij ndikohet edhe nga gjykimi për kauzën: dhuna e rezistencës franceze të Maquis kundër regjimit të Vichy-së, për shembull, zakonisht përshkruhet me fjalë më miratuese. Thënia se «terroristi i njërit është luftëtari i lirisë i tjetrit» shpreh këtë konflikt etiketimesh, por nuk e zëvendëson shqyrtimin e metodave dhe të objektivave të dhunës.

Termi zbatohet edhe ndaj veprimeve shtetërore. «Terror shtetëror» quhet përdorimi i dhunës dhe i frikës nga aparate zyrtare kundër popullsisë, disidentëve ose pakicave. Veprimet represive të Gestapos, KGB-së dhe Stasit të Gjermanisë Lindore përmenden shpesh në këtë kuptim. «Terrorizëm i sponsorizuar nga shteti» i referohet organizimit të drejtpërdrejtë ose mbështetjes së tërthortë që një qeveri u jep autorëve të veprimeve terroriste jashtë vendit. Disa forma të kësaj veprimtarie ndërthuren me luftën e pashpallur me intensitet të ulët ndërmjet shteteve, megjithëse këto nocione nuk janë plotësisht të njëjta.

Qeveri me orientime të ndryshme ideologjike janë akuzuar se dënojnë praktika që vetë i mbështesin në rrethana të tjera. Gjatë presidencës së Ronald Reagan-it, Shtetet e Bashkuara dënonin veçanërisht Libinë për mbështetjen e terrorizmit, ndërsa ndihmonin forcat kundërrevolucionare të armatosura në Nikaragua, me qeverinë e së cilës mbanin marrëdhënie diplomatike. Kjo krahasohet në debatet kritike me trajtimin heroik të George Washington-it, portreti i të cilit gjendet në kartëmonedha amerikane, megjithëse ai drejtoi një luftë kundër autoritetit shtetëror britanik. Krahasimi është një argument polemik për përzgjedhjen politike të etiketave; pjesëmarrja në kryengritje ose në luftë për pavarësi nuk e bën vetvetiu një person terrorist.

Sulmet e 11 shtatorit 2001 ndaj Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju-Jork dhe Pentagonit në zonën e Uashingtonit e rritën jashtëzakonisht interesin publik për terrorizmin. Ato forcuan tezën e një «terrorizmi të ri», shfaqjet e para të të cilit disa studiues i vendosnin në fillim të viteve 1990. Sipas këtij klasifikimi, «terrorizmi i vjetër» kishte njohur përhapje të veçantë në vitet 1960–1970 dhe shpesh lidhej me pretendime territoriale, çlirimin nga sundimi kolonial ose ndryshimin e kufijve që konsideroheshin të padrejtë.

Në këtë interpretim, dhuna e lëvizjeve antikoloniale në Algjeri dhe në Qipro përmendet si pjesë e proceseve që përfunduan me largimin e sundimit francez dhe britanik. Këto përfundime nuk shpjegohen vetëm me terrorizmin, por edhe me kryengritjen, mobilizimin politik, negociatat dhe rrethanat ndërkombëtare. Në raste të tjera, lëshimet e kompromiset e kufizonin dhunën pa zgjidhur menjëherë konfliktin. Në diskutimet e fundit të shekullit XX, Ushtria Republikane Irlandeze e Përkohshme dhe organizata baske Euskadi Ta Askatasuna, e njohur si ETA, vendoseshin në këtë kategori. Ky është një përshkrim i asaj faze historike të konflikteve të tyre.

Grupi Baader–Meinhof, i lidhur me Fraksionin e Ushtrisë së Kuqe në Gjermaninë Perëndimore, dhe Brigadat e Kuqe në Itali përmenden si organizata që nuk i arritën qëllimet dhe ranë gradualisht. Motivimi i tyre ishte kryesisht ideologjik, jo një kërkesë për vetëvendosje etnike ose kulturore; sipas një shpjegimi të dështimit, ato e mbivlerësuan mbështetjen popullore. Përkrahësit e dallimit ndërmjet terrorizmit «të vjetër» dhe «të ri» argumentonin se organizatat e kategorisë së parë vepronin kryesisht në hapësira të kufizuara dhe duhej të merrnin parasysh publikun që pretendonin se përfaqësonin. Megjithëse mizore, ato nuk synonin gjithmonë numrin maksimal të viktimave: kërkonin më shumë vëmendje publike sesa vrasje pa kufi. Në këtë interpretim, objektivat e tyre mund të kuptoheshin në terma racionalë dhe veprimet ruanin njëfarë lidhjeje ndërmjet mjeteve dhe qëllimeve. Kjo është një tezë krahasuese, jo justifikim moral ose tipar i vlefshëm për çdo organizatë të periudhës.

Në anën tjetër të këtij klasifikimi, «terrorizmi i ri» përshkruhej si nihilist, i frymëzuar nga fanatizmi fetar dhe i gatshëm ta trajtonte vetëvrasjen si martirizim. Përkrahësit e tezës theksonin synime vështirësisht të realizueshme, mungesën e paralajmërimit, refuzimin e negociatave e të kompromisit dhe gatishmërinë për vrasje masive të civilëve. Mosmarrja publike e përgjegjësisë për disa sulme shpjegohej me bindjen e autorëve se i jepnin llogari vetëm një autoriteti hyjnor. Megjithatë, studiues të tjerë kanë kundërshtuar prerjen e fortë ndërmjet dy periudhave: jo çdo organizatë e re është fetare ose pa objektiva politikë, ndërsa terrorizmi i mëparshëm ka përfshirë gjithashtu masakra dhe absolutizëm ideologjik. Vazhdimësitë dhe ndryshimet duhen shqyrtuar për secilin rast.

Sulmi i vitit 1993 në Qendrën Botërore të Tregtisë përdoret shpesh si shembull i hershëm i prirjes drejt vrasjeve masive. Autorët synonin rrëzimin e kullave dhe vrasjen e një numri shumë të madh njerëzish; shpërthimi i vendosur në pjesën nëntokësore të ndërtesës nuk pati fuqi të mjaftueshme për ta rrëzuar kullën, por vrau gjashtë persona dhe plagosi mbi një mijë. Hetimet dhe gjykimet identifikuan autorë të lidhur me ekstremizmin islamist. Përkatësia e tyre nuk mund të përgjithësohet te myslimanët si bashkësi fetare.

Në Oklahoma City, më 1995, sulmi ndaj një ndërtese federale vrau 168 njerëz. Timothy McVeigh u dënua për sulmin dhe më pas u ekzekutua. Motivimi i tij qendror ishte ekstremizmi kundërqeveritar i së djathtës amerikane, i ushqyer ndër të tjera nga zemërimi për veprimet federale në Waco. Paraqitja e sulmit thjesht si shprehje e fundamentalizmit të krishterë nuk mbështetet nga këto fakte. Rasti tregon se synimi për viktima masive nuk kufizohet te terrorizmi me frymëzim fetar.

Një shqetësim tjetër ishte përpjekja e sektit japonez Aum Shinrikyo për të përdorur agjentë biologjikë dhe kimikë gjatë fillimit dhe mesit të viteve 1990. Përpjekjet për të përhapur botulizëm dhe antraks dështuan, ndërsa sulmi me gaz sarin në metronë e Tokios më 1995 shkaktoi vdekje dhe dëmtime të shumta. Raportimet fillestare për atë sulm jepnin dymbëdhjetë të vdekur. Ky numër nuk duhet ngatërruar me bilancin e të gjitha veprimeve të sektit ose me vlerësimet e mëvonshme. Synimi për të vrarë në masë ishte i qartë, por dështimet teknike penguan realizimin e disa prej planeve. Organizata ndërthurte doktrina fetare me bindje apokaliptike dhe autoritarizëm ekstrem.

Sulmet e 11 shtatorit u interpretuan nga shumë mbështetës të tezës si vërtetim i terrorizmit «të ri», pa e mbyllur debatin shkencor mbi këtë klasifikim. Qeveria amerikane fajësoi menjëherë rrjetin ekstremist islamist al-Kaeda, përgjegjësia e të cilit u konfirmua nga hetimet. Nën emërtimin «luftë kundër terrorizmit», Shtetet e Bashkuara kërkuan krijimin e një koalicioni ndërkombëtar dhe udhëhoqën ndërhyrjen ushtarake në Afganistan më 2001. Regjimi i talebanëve kishte strehuar pjesë të rrjetit të al-Kaedës dhe udhëheqësin e tij, Osama bin Laden. Shtrirja e gjerë e kësaj formule politike hapi njëkohësisht debate për marrëdhënien ndërmjet terrorizmit, luftës, sigurisë dhe përgjegjësisë shtetërore.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare