Teoria politike është reflektim kritik dhe sistematik mbi pushtetin në format e tij publike dhe private, sidomos mbi pretendimin e qeverisjes për legjitimitet dhe autoritet, si dhe mbi vendin e politikës në jetën shoqërore. Ajo përpiqet të shpjegojë fushën politike, të qartësojë çfarë vihet në lojë gjatë veprimit politik dhe të shqyrtojë vlerat që e motivojnë atë ose që preken prej tij.

Nuk ka një dallim të gjithëpranuar ndërmjet teorisë politike dhe filozofisë politike, por mund të dallohen dy prirje. Filozofët politikë shpesh ndërtojnë dhe mbrojnë një konceptim të natyrës njerëzore, pastaj nxjerrin pasojat e tij për jetën politike. Teoria politike mund të ketë një synim më të kufizuar: të shqyrtojë çfarë rrjedh nëse pranohen disa supozime për njeriun, pa pretenduar se ka zgjidhur përfundimisht çështjen e natyrës së tij. Së dyti, teoria politike është eklektike në burimet e saj. Ajo përdor jo vetëm filozofinë, por edhe punën e juristëve, sociologëve, ekonomistëve, psikologëve dhe studiuesve të shkencës politike.

Një rrugë pune është kërkimi konceptual. Ai sqaron kuptimin dhe përmbajtjen vlerësuese të idealeve që udhëheqin vepruesit politikë, si liria, barazia dhe vëllazëria, ose të koncepteve që përdoren në debat dhe analizë, si pushteti dhe autoriteti. Qëllimi nuk është vetëm të përcaktohen fjalët, por të kuptohet çfarë pretendimesh, marrëdhëniesh dhe kriteresh vlerësimi përmbajnë ato.

Një rrugë tjetër është ndërtimi i modeleve të sjelljes mbi një numër të kufizuar supozimesh dhe krahasimi i pasojave të tyre me përvojën. Kjo qasje është ndikuar nga mënyra e modelimit në ekonomi dhe shpesh merr si pikënisje individë që ndjekin interesin e tyre. Për shembull, demokracia mund të modelohet si treg ku partitë veprojnë si prodhuese të ofertave politike dhe votuesit si konsumatorë që zgjedhin ndërmjet tyre. Në një kuptim më të gjerë, teoria e lojërave përdoret për të shqyrtuar çfarë do të bënin aktorët racionalë në rrethana politike ku rezultati i secilit varet edhe nga veprimet e të tjerëve.

Një funksion i tretë është bashkimi i njohurive nga disiplinat e ndryshme. Teoria politike e pronës, për shembull, përpiqet të përfshijë dimensionet filozofike, psikologjike, sociologjike, juridike dhe ekonomike të rëndësisë së saj shoqërore. Prona nuk analizohet vetëm si titull ligjor ose burim të ardhurash, por si institucion me pasoja të shumanshme për jetën dhe pushtetin.

Një funksion i katërt është vlerësimi kritik i përfundimeve të shkencës politike. Këtu hyjnë pyetjet për metodën e kërkimit, cilësinë e shpjegimit, llojin e provave dhe supozimet që qëndrojnë pas tyre. Ky shqyrtim ushqehet nga filozofia e shkencave shoqërore.

Së pesti, analiza e kushteve konkrete mund të çojë në rekomandime politike. Argumentet për pjesëmarrje më të madhe të qytetarëve, për shembull, lidhen me një diagnozë të caktuar të dobësive të demokracisë. Rekomandimi varet nga mënyra si shpjegohet problemi dhe nga vlerat që synohen të mbrohen.

Së fundi, teoria politike studion ideologjitë, veçanërisht socializmin, konservatorizmin dhe liberalizmin. Meqë kuptimi i tyre kërkon rindërtimin e zhvillimit historik dhe të argumenteve filozofike, teoria dhe filozofia politike afrohen shumë. Për këtë arsye, shumë studiues mendojnë se një vijë e prerë ndarëse ndërmjet tyre nuk është as e mundshme dhe as veçanërisht e dobishme.