Teoria e shkëmbimit është traditë sociologjike që e shpjegon një pjesë të madhe të ndërveprimit shoqëror si shkëmbim nga i cili palët kërkojnë të përfitojnë. Përfitimi mund të jetë material ose shoqëror; rëndësi ka që marrëdhënia të vlerësohet nga pjesëmarrësit si e dobishme në raport me atë që japin ose me kostot që marrin përsipër.

Ideja lidhet me studimet antropologjike të shkëmbimit dhe ka afërsi me konceptin ekonomik të përmirësimit sipas Paretos: një ndryshim mund të sjellë përfitim për të paktën një palë pa e keqësuar gjendjen e të tjerave. Theksimi i përfitimeve, kostove dhe zgjedhjeve e ka afruar këtë traditë me analizën e zgjedhjes racionale në disiplina të tjera. Për disa analiza dhe zbatime praktike, dallimi ndërmjet tyre bëhet shumë i vogël; kjo afërsi nuk do të thotë se çdo teori sociologjike e shkëmbimit është e njëjtë me çdo model të zgjedhjes racionale.