Teori e ndërmarrjes
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Teoria e ndërmarrjes shpjegon përse ekzistojnë ndërmarrjet dhe përse disa veprimtari ekonomike organizohen brenda tyre, në vend që të realizohen vetëm përmes shkëmbimeve të veçanta në treg. Ekonomistët për një kohë të gjatë e trajtuan ekzistencën e ndërmarrjes si të vetëkuptueshme. Ronald Coase, në teorinë e formuluar më 1937, e shpjegoi atë me kostot e transaksionit.
Një marrëveshje tregu ndërmjet individëve të pavarur kërkon kohë, kërkim informacioni dhe negocim, prandaj ka kosto përtej çmimit të vetë mallit ose shërbimit. Ndërmarrja, si organizim hierarkik që përdor autoritet për të bashkërenduar veprimet, mund të zëvendësojë një pjesë të këtyre marrëveshjeve me vendime të brendshme. Aty ku e organizon prodhimin dhe shkëmbimin me kosto më të ulët sesa tregu, konkurrenca i jep përparësi kësaj mënyre organizimi. Kufiri ndërmjet ndërmarrjes dhe tregut varet kështu nga krahasimi i kostove të koordinimit.
Një argument plotësues lidhet me informacionin. Në ekonomitë komplekse, rëndësia në rritje e informacionit mund ta shtojë përparësinë e organizimit brenda ndërmarrjes dhe, në disa sektorë, të favorizojë ndërmarrje më të mëdha. Informacioni, pasi krijohet, mund t'u shpërndahet shumë përdoruesve pa iu pakësuar dobia secilit prej tyre. Në këtë drejtim ai ka një tipar të së mirës publike. Por nëse merret lehtë dhe nuk mbrohet, përdoruesit mund të mos kenë nxitje të tregojnë vlerën që ka për ta ose të paguajnë për të. Kur të gjithë përpiqen të përfitojnë pa paguar, dobësohet nxitja për prodhimin e informacionit.
Ndërmarrja mund ta zbusë këtë problem duke përdorur autoritetin dhe rregullat e brendshme për t'u siguruar kthim atyre që kontrollojnë ose kanë të drejta mbi informacionin. Ai mund të lidhet me vendndodhjen e një malli, me teknikën e përpunimit të tij ose me një sistem të ri e të efektshëm administrimi për ta çuar në treg. Ky shpjegim tregon një burim të mundshëm të përparësisë së ndërmarrjes; nuk nënkupton se hierarkia është gjithmonë më e efektshme se tregu ose se rritja e madhësisë është e pashmangshme.