Të drejtat që i takojnë individit si anëtar i një bashkësie politike dhe që zakonisht njihen e mbrohen me ligj. Në një kuptim të gjerë, përfshijnë garanci politike, shoqërore dhe ekonomike; në përdorime më të ngushta, theksi vihet te barazia juridike, liritë personale dhe mbrojtja nga diskriminimi. Termi lidhet veçanërisht me luftën për të drejtat e pakicave etnike në Shtetet e Bashkuara. Në këtë përdorim rëndësi ka si mbrojtja e individit, ashtu edhe pozita e grupit pakicë ku ai bën pjesë. Shumë garanci të quajtura civile u njihen personave pavarësisht nëse kanë shtetësinë e vendit, ndaj fusha e tyre juridike nuk përputhet gjithmonë me kuptimin e ngushtë të fjalës «qytetar».

Koncepti është më i vjetër dhe më i përgjithshëm se Lufta Civile amerikane. Një shtet që u jep qytetarëve garanci kushtetuese ose ligjore njeh të drejta civile, por njohja në tekst nuk siguron vetvetiu zbatim. Kushtetutat mund të shpallin të drejta pa ofruar mjete të mjaftueshme që individi ta detyrojë shtetin t'i respektojë. Deklarata franceze e të Drejtave të Njeriut dhe të Qytetarit e vitit 1789 u frymëzua, ndër të tjera, nga përpjekjet bashkëkohore amerikane për mbrojtjen e lirive individuale. Në Amerikë, këto përpjekje morën formë në Kushtetutën e vitit 1787 dhe në dhjetë amendamentet e para, të ratifikuara më 1791 dhe të njohura së bashku si Deklarata e të Drejtave.

Deklarata franceze e vitit 1789 mbeti pjesë e trashëgimisë kushtetuese, përmes referimeve në hyrjet e kushtetutave të Republikës së Katërt dhe të Republikës së Pestë. Historikisht, mundësitë e individit për t'i mbrojtur drejtpërdrejt disa prej këtyre të drejtave para gjykatave ishin më të kufizuara se në Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, nuk është e saktë të thuhet se ato nuk kanë mjete juridike mbrojtjeje në Francë. Zhvillimi i kontrollit kushtetues dhe, nga viti 2010, procedura e çështjes prioritare të kushtetutshmërisë u japin palëve në gjykim mundësinë të kundërshtojnë dispozita ligjore që cenojnë të drejtat e garantuara kushtetuese.

Traditat franceze dhe amerikane mbrojnë lirinë e shprehjes, të fesë dhe të mbledhjes, si edhe garanci kundër veprimeve arbitrare shtetërore, përfshirë procedurën e rregullt gjyqësore dhe parimet e drejtësisë dhe të ligjshmërisë në vendosjen e tatimeve. Formulimet dhe mjetet juridike përkatëse ndryshojnë. Në Shtetet e Bashkuara, Deklarata e të Drejtave, që hyri në fuqi më 1791, fillimisht kufizonte pushtetin federal, jo përgjithësisht qeveritë e shteteve përbërëse ose organet vendore. Amendamenti i Dhjetë përcakton se kompetencat që Kushtetuta nuk ia delegon federatës dhe nuk ua ndalon shteteve u mbeten shteteve përkatëse ose popullit. Kjo nuk do të thotë se përpara Luftës Civile nuk kishte asnjë kufizim kushtetues mbi shtetet, por mbrojtja federale e të drejtave individuale kundër tyre ishte shumë më e ngushtë.

Pas Luftës Civile, Amendamenti i Trembëdhjetë, më 1865, e ndaloi skllavërinë, përveç përjashtimit të parashikuar për dënimin pas një vendimi penal. Amendamenti i Katërmbëdhjetë, më 1868, vendosi ndër të tjera kërkesat për proces të rregullt dhe mbrojtje të barabartë ndaj shteteve. Mbi bazën e tij, gjykatat shtrinë më vonë, gradualisht, shumë nga garancitë e Deklaratës së të Drejtave edhe ndaj pushtetit shtetëror e vendor; kjo quhet përfshirje ose inkorporim i këtyre garancive. Amendamenti i Pesëmbëdhjetë, më 1870, ndaloi mohimin ose kufizimin e votës për shkak të racës, ngjyrës ose gjendjes së mëparshme të skllavërisë. Zbatimi i premtimeve të këtyre tri amendamenteve të Rindërtimit u bë një kuptim qendror i lëvizjes amerikane për të drejtat civile.

Megjithatë, garancitë u përballën me rezistencë të gjatë dhe, për afro një shekull, premtimet e tyre mbetën të papërmbushura në shumë fusha. Menjëherë pas luftës, disa kategori përkrahësish të ish-Konfederatës u përjashtuan nga pjesëmarrja politike, ndërsa afroamerikanët e sapoliruar fituan të drejtën e votës. Në koalicionet republikane të Jugut morën pjesë edhe të ardhur nga Veriu, të quajtur përçmueshëm «carpetbaggers», sipas çantave të udhëtimit prej pëlhure qilimi. Kundërshtarët i paraqisnin si oportunistë që kishin ardhur për të përfituar dhe që do t'i mbushnin çantat me pasuri për t'u kthyer në Veri. Ky ishte një akuzim politik, jo një përshkrim i paanshëm i të gjithë pjesëmarrësve në Rindërtim.

Mosmarrëveshja për zgjedhjet presidenciale të vitit 1876 përfundoi me njohjen e fitores së republikanit Rutherford B. Hayes dhe me kompromisin e vitit 1877, të lidhur me tërheqjen e trupave federale që mbështetnin qeveritë republikane të mbetura në Jug. Ky zhvillim shënoi fundin e Rindërtimit dhe dobësoi rëndë mbrojtjen e afroamerikanëve. Ligje e praktika diskriminuese u vendosën në shtetet jugore dhe shpesh u lanë në fuqi nga gjykatat, pavarësisht kundërshtisë së tyre me premtimin e barazisë kushtetuese.

Në «Plessy kundër Ferguson-it» (1896), Gjykata e Lartë e mbështeti një ligj të Luizianës që kërkonte ndarje racore. Shumica arsyetonte se ndarja nuk u vendoste vetvetiu njerëzve me ngjyrë një shenjë inferioriteti, përveçse nëse ata e interpretonin kështu. Ky arsyetim legjitimonte doktrinën «të ndarë por të barabartë». Në «Brown kundër Bordit të Arsimit të Topeka-s» (1954), Gjykata vendosi se shkollimi publik i ndarë sipas racës ishte në vetvete i pabarabartë. «Baker kundër Carr-it» (1962) hapi rrugën për shqyrtimin gjyqësor të pabarazive në ndarjen e mandateve zgjedhore; vendime të mëvonshme, sidomos «Reynolds kundër Sims-it» (1964), zbatuan kërkesën për përfaqësim kryesisht të barabartë sipas popullsisë. Këto zhvillime, së bashku me jurisprudencën e inkorporimit, e forcuan mbrojtjen e të drejtave ndaj shteteve dhe pushtetit vendor.

Gjykata e Lartë nuk zotëron mjetet e veta për zbatimin ushtarak të vendimeve. Mbrojtja reale e të drejtave kërkonte mbështetjen e ekzekutivit dhe të legjislativit. Ekzekutivi dërgoi forca federale në Jug për të zbatuar desegregimin, ndërsa Kongresi miratoi sidomos Ligjin për të Drejtat Civile të vitit 1964 dhe Ligjin për të Drejtën e Votës të vitit 1965. Pjesëmarrja e afroamerikanëve në zgjedhje e ndryshoi llogaritjen politike: politikanët duhej t'i merrnin parasysh votat e tyre, krahas atyre të përkrahësve të epërsisë së bardhë. Kjo krijoi një mekanizëm politik për ruajtjen e të drejtave, por nuk garantonte se ato ishin të sigurta përgjithmonë ose se të gjitha format e diskriminimit kishin marrë fund. Për shembull, më 1994 autoritetet federale ende përpiqeshin pa sukses të siguronin vendosjen e familjeve afroamerikane në banesat publike të Vidor-it në Teksas.

Një problem tjetër është marrëdhënia ndërmjet mbrojtjes së barabartë dhe masave që synojnë të ndreqin pabarazitë historike. Në çështjen «Regjentët e Universitetit të Kalifornisë kundër Bakke-s» (1978), Allan Bakke kundërshtoi refuzimin e pranimit në shkollën e mjekësisë, ndërsa kandidatë nga pakicat me rezultate më të ulëta në kriteret përkatëse pranoheshin në vende të rezervuara. Gjykata e ndarë urdhëroi pranimin e tij dhe rrëzoi sistemin e kuotave, por nuk e ndaloi në atë vendim çdo marrje parasysh të racës. Arsyetimi përcaktues lejonte vlerësimin e saj si një faktor brenda një shqyrtimi individual për diversitetin arsimor, jo një autorizim të pakufizuar për çdo program korrigjues.

Në periudhën që pasoi Bakke-n, veprimi pohues vazhdoi në arsimin e lartë, por me kujdes më të madh ndaj formës juridike. Debati ilustrohej nga programet kaliforniane që favorizonin afroamerikanë, hispanikë dhe amerikanë autoktonë, ndërsa aziatiko-amerikanët, megjithëse gjithashtu pakicë, nuk merrnin të njëjtin përfitim, pasi përfaqësimi i tyre në arsimin e lartë ishte relativisht i lartë. Kritikët ngrinin shqetësimin se politika të tilla mund të krijonin nxitje për ruajtjen e statusit të grupit të disavantazhuar. Ky është një argument i diskutueshëm për efektet e politikës, jo provë se pakicat dëshirojnë varfërinë ose diskriminimin. Përshkrimi i këtyre programeve i përket debatit historik të asaj periudhe, jo rregullave të pandryshuara të pranimit universitar.

Në Mbretërinë e Bashkuar, përhapja e termit lidhet veçanërisht me Shoqatën e të Drejtave Civile të Irlandës së Veriut, e cila përdori metoda të frymëzuara nga lëvizja amerikane në protestat kundër diskriminimit fetar gjatë viteve 1960. Sistemi britanik nuk kishte një kushtetutë të vetme të kodifikuar me një katalog të zbatueshëm në të njëjtën mënyrë si ai amerikan; megjithatë, kjo nuk nënkupton mungesë të çdo të drejte kushtetuese ose ligjore. Legjislacioni kundër diskriminimit sipas racës e gjinisë dhe, në Irlandën e Veriut, sipas fesë, krijoi mjete konkrete mbrojtjeje. Në vitet 1990, forcat e armatosura britanike u detyruan të paguanin dëmshpërblime të mëdha për gratë e larguara në mënyrë të paligjshme nga shërbimi për shkak të shtatzënisë. Një rrugë tjetër ishte ankimi në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Ligji britanik për të Drejtat e Njeriut i vitit 1998, i hyrë përgjithësisht në fuqi më 2000, mundësoi edhe mbrojtjen në gjykatat vendase të të drejtave përkatëse të Konventës Evropiane.