Taksë për frymë
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Term me dy kuptime të lidhura, që në anglisht shprehen me «poll tax». Fjala «poll» mund të nënkuptojë kokën e njeriut, pra një person të numëruar, ose procesin e votimit. Kuptimi i parë është fiskal, kurse i dyti lidhet drejtpërdrejt me kushtet për ushtrimin e së drejtës së votës.
Në kuptimin e parë, taksa për frymë është një detyrim me shumë të njëjtë për çdo person që i nënshtrohet taksës në një territor të caktuar, pa e përcaktuar shumën sipas të ardhurave ose vlerës së pronës. Dy shembuj veçanërisht të njohur në Angli lidhen me kryengritjen e vitit 1381 dhe me taksën e vendosur më 1990; në Skoci taksa moderne ishte zbatuar një vit më parë, më 1989.
Taksa mesjetare e miratuar më 1380 dhe e mbledhur më 1381 ishte e treta në një varg që kishte filluar më 1377. Ajo u përshkrua nga kundërshtarët si diçka e padëgjuar më parë. Mbledhja ishte e vështirë dhe ndërhyrëse, ndërsa shmangia e pagesës u përhap në vende ku tagrambledhësit depërtonin me vështirësi, si Cornwall-i. Ajo kontribuoi në trazira të rënda; Pallati Savoy në Londër, në zonën jo larg sheshit të sotëm Trafalgar, u dogj gjatë kryengritjes. Rezistenca popullore çoi në braktisjen e kësaj mënyre tatimi.
Taksa moderne, e quajtur zyrtarisht «Community Charge», shkaktoi vështirësi të ngjashme në identifikimin e personave dhe mbledhjen e pagesave. Shmangia ishte e përhapur edhe në zona urbane ku autoritetet e kishin të vështirë të arrinin çdo banor, për shembull në pjesë të Londrës së brendshme. Kundërshtimi u shoqërua me trazira të rënda, përfshirë përplasjet dhe zjarrvëniet rreth sheshit Trafalgar. Taksa u braktis pas rezistencës së gjerë dhe u zëvendësua nga taksa vendore mbi banesën në vitin 1993.
Është hedhur hipoteza se, megjithë dëmin politik që i shkaktoi qeverisë, taksa mund t'i ketë sjellë një përfitim të tërthortë zgjedhor Partisë Konservatore. Regjistri zgjedhor përdorej si një ndër burimet për identifikimin e personave që duhej të paguanin. Zgjedhës me të ardhura të ulëta mund të shmangnin regjistrimin për t'iu shmangur taksës. Sipas këtij argumenti, mungesa e tyre në regjistër mund t'i ketë ndihmuar konservatorët të fitonin më shumë mandate dhe një epërsi më të madhe në zgjedhjet e vitit 1992. Ky është një shpjegim i mundshëm i një pasoje të tërthortë, jo një lidhje shkakësore që duhet marrë si e provuar vetëm nga rezultati zgjedhor.
Në kuptimin e dytë, taksa për frymë është një pagesë që vendoset si parakusht për regjistrimin ose pjesëmarrjen në zgjedhje. Në shtetet jugore të Shteteve të Bashkuara ajo u përdor, krahas pengesave të tjera, për t'ua mohuar në praktikë votën qytetarëve afrikano-amerikanë. Amendamenti i njëzetekatërt i Kushtetutës, i ratifikuar më 1964, e ndaloi kushtëzimin e votës në zgjedhjet federale me pagimin e një takse të tillë. Më 1966 Gjykata e Lartë e shtriu ndalimin kushtetues edhe ndaj taksave zgjedhore shtetërore. Lidhja ndërmjet regjistrit fiskal dhe atij zgjedhor në rastin britanik mund të krijonte një efekt përjashtues të ngjashëm, edhe pse pagesa e taksës nuk ishte vetë kusht ligjor për të votuar.