Shteti i mirëqenies është një sistem në të cilin pushteti publik merr përgjegjësi të rëndësishme për sigurinë ekonomike dhe mirëqenien shoqërore të popullsisë. Ai përfshin pensionet, sigurimet dhe përfitimet shoqërore, ndihmën për njerëzit pa të ardhura të mjaftueshme dhe organizimin ose financimin e shërbimeve si shëndetësia. Përmasat e përgjegjësisë publike dhe kushtet e përfitimit ndryshojnë ndërmjet vendeve. Shërbimi shëndetësor falas në pikën e përdorimit është tipar i disa sistemeve, por nuk është kusht i domosdoshëm për çdo shtet të mirëqenies.

Në Britani, Raporti Beveridge i vitit 1942 u bë baza më e njohur e planeve për rindërtimin shoqëror pas Luftës së Dytë Botërore. Qeveria e koalicionit, e udhëhequr nga konservatorët, nuk e priti me të njëjtin entuziazëm si publiku. Megjithatë, popullariteti i propozimeve dhe pritshmëritë për rendin e pasluftës nxitën masa të rëndësishme para përfundimit të luftës. Dokumenti qeveritar për politikën e punësimit, i vitit 1944, e shpalli ruajtjen e një niveli të lartë dhe të qëndrueshëm të punësimit si objektiv kryesor shtetëror. Ligji i arsimit i po atij viti, i lidhur me emrin e R. A. Butlerit, vendosi bazën për arsimin e mesëm të përgjithshëm të financuar publikisht.

Fitorja laburiste në zgjedhjet e vitit 1945 lidhej pjesërisht me përkushtimin e partisë për zbatimin e programit Beveridge. Ligji i Sigurimit Kombëtar i vitit 1946, ligji për Shërbimin Kombëtar Shëndetësor i vitit 1946 dhe Ligji i Ndihmës Kombëtare i vitit 1948 formuan pjesë qendrore të rendit të ri. Programi përfshinte edhe ambicien për ndërtimin e një milion banesave. Në vitin 1948, gazeta The Times e përshkroi ndryshimin përmes idesë së sigurisë shoqërore nga djepi deri në varr: qytetari duhej të kishte mbrojtje në fazat dhe rreziqet kryesore të jetës.

Në kuptimin e ngushtë, shteti i mirëqenies nënkupton skemat e sigurimit shoqëror dhe të ndihmës publike, të cilat sigurojnë të ardhura për pensionistët, të papunët dhe njerëzit në nevojë. Në kuptimin më të gjerë, ai përfshin edhe angazhimin për punësim të plotë, kujdes shëndetësor, arsim dhe shërbime të tjera bazë. Të dyja kuptimet ndryshojnë marrëdhënien ndërmjet shtetit, individit dhe tregut. Shteti ndërhyn për të kufizuar pasojat më të rënda të tregut, duke pranuar se varfëria, papunësia dhe pasiguria mund të burojnë nga funksionimi i sistemit ekonomik dhe nuk shpjegohen thjesht me dështimet personale të individëve.

Marrëveshja e dukshme politike e viteve të para të pasluftës mbulonte interpretime të ndryshme. Liberalë reformues si Beveridge e shihnin sigurimin shoqëror si mjet për të ruajtur lirinë individuale dhe ekonominë e tregut, duke pranuar një ndërhyrje kolektive të kufizuar. Për ta, zgjidhja e pasluftës mund të përfaqësonte kufirin e dëshirueshëm të kolektivizmit. Për socialistët reformues, të njëjtat institucione mund të ishin vetëm një hap drejt një shoqërie më egalitare dhe drejt planifikimit më të gjerë ekonomik.

Friedrich Hayek dhe kritikë të tjerë liberalë kundërshtonin zgjerimin e planifikimit dhe të kontrollit shtetëror mbi zgjedhjet ekonomike. Megjithatë, pikëpamja e Hayekut nuk përmblidhet saktë si kundërshtim i çdo sigurie shoqërore: ai pranonte mundësinë e garantimit të një minimumi jetese dhe të formave të mbrojtjes kundër rreziqeve të përbashkëta. Mosmarrëveshja kishte të bënte veçanërisht me kufijtë, mënyrën e organizimit dhe pasojat e ndërhyrjes, si dhe me dallimin ndërmjet sigurimit bazë dhe garantimit shtetëror të pozitës ekonomike të secilit.

Në vitet 1970 u bë e zakonshme të flitej për krizën e shtetit të mirëqenies. Vështirësitë ekonomike u shoqëruan me ndryshime shoqërore dhe me dobësimin e marrëveshjes politike mbi institucionet e pasluftës. Ndryshimet në strukturën familjare, shtimi i të moshuarve dhe papunësia rritnin kërkesën për shërbime dhe përfitime. Në të njëjtën kohë, financimi publik vihej nën presion.

Kritika vinte nga drejtime të ndryshme. E djathta argumentonte se përfitimet dhe shërbimet tepër të gjera dobësonin përgjegjësinë personale, nismën dhe gatishmërinë për punë. Kritika nga e majta theksonte karakterin kontrollues ose shtypës të disa institucioneve të mirëqenies dhe paaftësinë e tyre për të hequr rrënjët e pabarazive klasore, gjinore dhe racore. Lëvizjet shoqërore të viteve 1960 e kishin zgjeruar debatin përtej çështjeve të të ardhurave dhe të administrimit të përfitimeve. Kështu, kontestimi i viteve 1970 ishte më i gjerë dhe në disa drejtime më radikal se debati reformues i viteve 1940 dhe 1950.

Qeveria laburiste britanike e viteve 1974–1979 filloi kufizime dhe riorganizime, sidomos pas krizës së shpenzimeve publike të vitit 1976. Në këto zhvillime shihej një përgjigje më e madhe ndaj kritikës së djathtë sesa ndaj kërkesave radikale të së majtës. Qeveritë konservatore nga viti 1979 e përshpejtuan ndryshimin. Kushtet për marrjen e disa përfitimeve u shtrënguan, drejtimi i shërbimeve u decentralizua në nivel menaxherial, ndërsa kontrolli financiar qendror u forcua. Ndryshimi nuk mori kudo formën e heqjes së shërbimit. Në vlerësimet për fundin e viteve 1980, strehimi publik dallohej si fusha ku tërheqja e drejtpërdrejtë e shtetit kishte qenë veçanërisht e dukshme; në shumë fusha të tjera mbizotëronte ristrukturimi. Reformat shëndetësore të miratuara më 1990, me tregun e brendshëm që filloi të funksiononte më 1991, nxitën kundërshtim të fortë.

Një ndryshim themelor ishte zhvendosja e përparësisë nga punësimi i plotë te kontrolli i inflacionit. Rishpërndarja relativisht modeste e të ardhurave që ishte arritur deri në vitet 1970 u dobësua ose u përmbys në drejtime të rëndësishme. Ulja e disa tatimeve të drejtpërdrejta dhe mbështetja më e madhe te tatimi mbi vlerën e shtuar ndikuan në shpërndarjen e barrës tatimore, sepse tatimet mbi konsumin mund të rëndojnë proporcionalisht më shumë mbi të ardhurat e ulëta. Shteti i mirëqenies i viteve 1980 u riformua, por nuk u zhduk. Koncepti i pluralizmit të mirëqenies përshkruante një përzierje më të theksuar të ofrimit publik, privat dhe vullnetar.

Në vitet 1990 debati mbi krizën vazhdoi. Një pjesë e së djathtës kërkonte një shtet që të siguronte kryesisht një rrjet minimal mbrojtjeje për njerëzit në nevojë. Globalizimi ekonomik shtoi pyetjet mbi autonominë e qeverive: kapitali dhe investimet më të lëvizshme mund t'i shtynin shtetet të kufizonin kostot e punës dhe kontributet shoqërore për të mbetur konkurruese. Këto presione nuk përcaktonin automatikisht një rezultat të vetëm, por e vështirësonin ruajtjen e angazhimeve të mëparshme pa ndryshime institucionale ose fiskale.

Krahasimi ndërkombëtar tregon se nuk ekziston vetëm një model. Gøsta Esping-Andersen, në librin Tri botët e kapitalizmit të mirëqenies të vitit 1990, dalloi tri lloje të mëdha regjimesh. Modeli konservator ose korporatist, i ilustruar nga Gjermania, mund të sigurojë mbrojtje të gjerë duke ruajtur dallime të statusit dhe hierarki shoqërore. Modeli socialdemokrat, i ilustruar nga Suedia, synon mbulim të gjerë dhe më shumë barazi. Modeli liberal mbështetet më shumë te tregu dhe te mbrojtja publike e kufizuar; Britania, sidomos në zhvillimet e saj të mëvonshme, u afrua më shumë me këtë tip.

Megjithatë, pozita e një vendi nuk është e pandryshueshme. Britania e vitit 1948 shihej si udhëheqëse në disa reforma, ndërsa deri në vitet 1970 shumë shtete të modeleve konservatore dhe socialdemokrate kishin ndërtuar sisteme më të gjera. Edhe brenda modelit britanik, institucionet e mirëqenies kishin kufizuar pabarazinë deri në vitet 1970. Të gjitha regjimet u përballën me presione në vitet 1980 dhe 1990, por ndryshimi drejt zgjidhjeve më liberale e më të orientuara nga tregu ishte veçanërisht i fortë në Britani dhe në Shtetet e Bashkuara.