Degë kryesore e Islamit, ndjekësit e së cilës njihen si myslimanë shiitë. Ajo është pakicë në raport me tërësinë e myslimanëve, por ka qenë mbizotëruese në Iran dhe ka bashkësi të mëdha në Irak, në veri të Jemenit dhe në Liban, krahas bashkësive më të vogla në shumë vende të tjera myslimane. Në përshkrimet demografike të fundit të shekullit XX, shiitët përbënin pjesën më të madhe të popullsisë së Irakut dhe vlerësoheshin si një nga bashkësitë më të mëdha, shpesh si më e madhja, në Liban. Vlerësimet e përkatësisë fetare, sidomos në Liban, nuk duhen ngatërruar me numërime të padiskutueshme.

Në qendër të shiizmit qëndron bindja se Aliu ishte pasardhësi i ligjshëm i profetit Muhamed, i cili vdiq më 632. Aliu ishte kushëri i Muhamedit, bashkëshort i vajzës së tij Fatime dhe babai i Hasan-it e Hysen-it, dy nipërve me rëndësi qendrore në traditën shiite. Ai ishte ndër besimtarët e hershëm dhe, në rendin historik të kalifëve, u bë kalifi i katërt, duke sunduar më 656–661. Përkrahësit e tij quheshin «Shiat Ali», domethënë partia ose pala e Aliut. Një përkatësi që fillimisht lidhej me konfliktet politike të bashkësisë u zhvillua më pas në një doktrinë fetare dhe teologjike më vete.

Lufta e parë civile brenda bashkësisë myslimane përfshiu konfliktin ndërmjet Aliut dhe Muavijes, udhëheqësit të omejadëve. Pas përfundimit të sundimit të Aliut, omejadët vendosën dinastinë dhe kalifatin e tyre. Hyseni, biri i dytë i Aliut dhe imami i tretë në traditën kryesore shiite, u vra në Qerbela të Irakut nga forcat e Jezidit, birit dhe pasardhësit të Muavijes. Martirizimi i Hysenit u bë një ngjarje qendrore e kujtesës fetare shiite, e përkujtuar çdo vit, ndërsa vendi i vdekjes dhe varri i tij në Qerbela u shndërruan në qendër pelegrinazhi. Këto ngjarje përbëjnë sfondin politik dhe historik të zhvillimit të mëvonshëm teologjik të shiizmit.

Sipas shiizmit, Aliu ishte imami i parë pas Muhamedit: udhëheqësi i ligjshëm, i udhëzuar hyjnisht, i bashkësisë së besimtarëve. Vazhdimësia e drejtimit duhej të kalonte nga Muhamedi te Aliu dhe pastaj te pasardhësit e tij. Autoriteti i imamit lidhej me cilësi të veçanta shpirtërore e morale dhe me aftësinë për të udhëhequr bashkësinë; në përfytyrimin e udhëheqësit të besimtarëve ndërthureshin prestigji, përvoja, karizma dhe përgjegjësia politike. Shiitët besojnë se Muhamedi e kishte caktuar Aliun si pasardhës dhe se përmes kësaj vazhdimësie përcillej një cilësi e posaçme e autoritetit fetar.

Mosmarrëveshjet mbi pasardhjen e imamëve krijuan ndarje të rëndësishme. Imamizmi dymbëdhjetësh, dega më e madhe, njeh një varg prej dymbëdhjetë imamësh, duke filluar me Aliun dhe duke vijuar me pasardhësit e tij. Dy degë të tjera të mëdha janë ismailizmi dhe zejditizmi, të cilat e përcaktojnë ndryshe vijën ose kriteret e pasardhjes. Për këtë arsye, doktrinat e një dege nuk mund t'i atribuohen pa dallim gjithë shiizmit.

Në traditën dymbëdhjetëshe, imami është autoriteti përfundimtar në interpretimin e ligjit fetar. Sipas doktrinës së fshehjes, imami i dymbëdhjetë, i quajtur imami i fshehur, hyri në gjendjen e fshehjes në vitin 260 të hixhretit, që përkon me vitin 874 të erës sonë. Në mungesë të pranisë së tij të drejtpërdrejtë, çështja se kush mund ta interpretojë ligjin merr rëndësi të veçantë. Muxhtehidi, dijetar i kualifikuar i jurisprudencës islame, mund të ushtrojë interpretimin juridik brenda traditave që e njohin këtë autoritet.

Shiitët kanë traditat dhe përmbledhjet e tyre të transmetimeve mbi shembullin, thëniet dhe veprimet e Profetit, të lidhura me sunetin dhe hadithet. Degët e ndryshme zhvilluan shkolla të veçanta jurisprudence dhe interpretimi, brenda të cilave ekzistojnë edhe dallime mendimi. Në shkollën xhaferite të imamizmit, sidomos gjatë shekullit XVII, u dalluan dy rryma: akhbaritët, që i jepnin përparësi traditës së transmetuar dhe mbanin qëndrim kufizues ndaj ixhtihadit, dhe usulitët, që theksonin parimet e interpretimit dhe aftësinë e muxhtehidit për t'i interpretuar në mënyrë të pavarur burimet e shenjta.

Sipas usulitëve, dijetari i kualifikuar mund të shërbejë si udhërrëfyes i bashkësisë gjatë fshehjes së imamit. Kjo e lejon interpretimin juridik të marrë parasysh ndryshimin e rrethanave dhe të kohëve. Rryma usulite fitoi epërsi në Iran gjatë shekullit XVIII. Edhe ajatollah Khomeini i përkiste kësaj tradite. Dallimi ndërmjet shiizmit dhe sunizmit lidhet kështu jo vetëm me një konflikt fillestar për pasardhjen politike, por edhe me zhvillime të veçanta të autoritetit fetar, të kujtesës historike dhe të interpretimit të ligjit.