Rregullim publik
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Vendosje dhe zbatim i rregullave publike për veprimtarinë e ndërmarrjeve ose të sektorëve ekonomikë. Në një kuptim më të ngushtë politik, termi lidhet me kontrollin e monopoleve private përmes rregullave shtetërore, në vend të kalimit të tyre domosdoshmërisht në pronësi publike.
Zhvillimi i hekurudhave britanike në shekullin XIX ishte një fushë e hershme e këtij rregullimi. Legjislacioni i viteve 1840 dhe 1844 vendosi masa për mbikëqyrjen e sektorit. Hekurudha paraqiste tipare monopoli natyror: shërbimi i një përdoruesi shtesë nga një rrjet ekzistues mund të kushtojë më pak se ndërtimi i një rrjeti rival. Parlamenti synoi të kufizonte problemet e çmimeve dhe të sigurisë. Në vlerësimet historike, ndërhyrjet për sigurinë kanë rezultuar më të suksesshme sesa përpjekjet e hershme për kontrollin e çmimeve.
Rregullimi u zhvillua fuqishëm edhe në Shtetet e Bashkuara, sidomos nga fundi i shekullit XIX deri në periudhën progresiste të fillimit të shekullit XX, afërsisht 1880–1920. Përvoja amerikane ndikoi më pas në Britani, kur privatizimi i industrive të shtetëzuara, i nisur pas vitit 1979, e bëri të nevojshme ndërtimin e mekanizmave të rinj mbikëqyrës.
Praktika e rregullimit shpesh u zhvillua më shpejt se qartësimi teorik i qëllimeve të tij. Një kritikë e rëndësishme lidhet me kapjen e rregullatorit: industria e mbikëqyrur mund të fitojë aq ndikim sa rregullat të bëhen të pranueshme për të dhe për organin mbikëqyrës, por të mos mbrojnë publikun sipas synimit të ligjit. Në përdorimin më të gjerë, rregullimi përfshin edhe kërkesa për sigurinë, mjedisin dhe kushte të tjera të veprimtarisë së firmave, pavarësisht nëse ato janë monopole.