Rrymë mendimi dhe ndjeshmërie e lidhur me shprehjen e lirë e idealiste të pasioneve, të individualitetit dhe të krijimtarisë. Romantizmi është një emërtim i gjerë dhe jo gjithnjë i përcaktuar qartë, më i zakonshëm në analizën e arteve sesa në atë të politikës. Në letërsi, mbiemri «romantik» u shfaq në frëngjisht nga fundi i shekullit XVII për të përshkruar një lloj rrëfimi trillimor ku mbizotëronin pasionet më shumë sesa arsyeja, të lidhur me zhvillimin e romanit.

Si sistem i shprehur idesh, romantizmi u zhvillua në Gjermani nga fundi i shekullit XVIII, fillimisht si kritikë ndaj estetikës neoklasike, një prej shfaqjeve të mendimit iluminist. Më pas përfshiu historinë, filozofinë, muzikën, artet pamore dhe politikën, krahas letërsisë. Përdorimi i tij në politikë shpesh pasqyron klasifikime letrare dhe nuk përkon me një sistem politik ose ideologji të vetme. Revolucioni Francez ishte ndër ngjarjet e para të mëdha ndaj të cilave romantikët reaguan: disa e mbështetën, të tjerë e kundërshtuan, ndërsa disa e ndryshuan qëndrimin me kalimin e kohës.

Romantizmi paraqitet shpesh si e kundërta e Iluminizmit, por kjo kundërvënie e thjeshton tepër marrëdhënien. Për mendimtarin tipik iluminist, natyra njerëzore, ose të paktën tiparet e saj thelbësore, është universale dhe mund të studiohet përmes ligjeve të përgjithshme, sipas modelit të shkencave fizike. Për romantikun, përkundrazi, rëndësi vendimtare kanë veçantia dhe krijimtaria e individit, të cilat nuk mund të reduktohen në një grup ligjesh të përgjithshme. Prej këtej buron mosbesimi ndaj zbatimit të metodave të shkencave natyrore mbi njeriun dhe, në disa variante, kundërshtimi më i gjerë i vetë këtyre metodave.

Kritika ndaj universalizmit ndikoi edhe në përqafimin romantik të nacionalizmit. Fillimisht ky nacionalizëm ishte më shumë kulturor sesa politik: theksonte veçantinë e gjuhëve, traditave dhe përvojave të popujve, pa përfshirë domosdoshmërisht pretendimin se një komb ishte më i mirë se një tjetër.

Politikisht, romantizmi është lidhur me qëndrime që shtrihen nga liberalizmi deri tek autoritarizmi i skajshëm. Një nga shfaqjet e tij të rëndësishme në shekullin XIX ishte kritika ndaj individualizmit dhe shoqërisë industriale, e shoqëruar me ndjeshmëri për gjendjen e punëtorëve të fabrikave. Kjo prirje shihet, për shembull, te Samuel Taylor Coleridge. Prandaj, përcaktimi i një qëndrimi si romantik tregon më shumë mënyrën e të menduarit dhe vlerat që thekson sesa një program të vetëm qeverisës.