Republika e Vajmarit
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Emërtim i rendit republikan federal dhe parlamentar të Gjermanisë ndërmjet fundit të Luftës së Parë Botërore dhe vendosjes së diktaturës naziste më 1933. Republika u shpall më 1918, ndërsa kushtetuta e saj u hartua dhe u miratua më 1919 në Vajmar, qyteti nga i cili mori emrin.
Që në fillim, ajo u përball me probleme të rënda politike, shoqërore dhe ekonomike, që e vështirësuan stabilizimin. Është përshkruar shpesh si demokraci pa demokratë, një formulë që thekson dobësinë e mbështetjes së qëndrueshme liberaldemokratike dhe mungesën e besnikërisë ndaj republikës te pjesë të rëndësishme të elitave. Formula nuk nënkupton se mungonin të gjithë mbrojtësit e demokracisë, por se rendi i ri kishte kundërshtarë të fuqishëm brenda shoqërisë dhe institucioneve.
Përkeqësimi i ekonomisë botërore në fund të viteve 1920 e rriti zhgënjimin dhe fuqizoi lëvizjet e partitë ekstremiste. Nga viti 1930, funksionimi i regjimit u zhvendos nga mbështetja parlamentare drejt pushtetit presidencial. Presidenti Paul von Hindenburg emëroi qeveri pa shumicë të qëndrueshme parlamentare, të cilat përdornin gjithnjë e më shumë dekretet e jashtëzakonshme.
Kjo dobësoi institucionet parlamentare dhe ndihmoi hapjen e rrugës për nacionalsocializmin. Hindenburg-u e emëroi Adolf Hitler-in kancelar më 30 janar 1933. Pezullimi i lirive themelore dhe përqendrimi pasues i kompetencave në duart e qeverisë naziste e shkatërruan rendin demokratik të Vajmarit. Fundi i republikës nuk kërkoi zëvendësimin e menjëhershëm të të gjithë tekstit kushtetues: garancitë dhe mekanizmat e tij u nxorën jashtë funksionit nga masat e diktaturës.