Republika e Katërt Franceze
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Republika e Katërt Franceze ishte rendi politik i Francës i themeluar me Kushtetutën e vitit 1946 dhe i zëvendësuar më 1958. Asamblesë Kombëtare iu dha pozitë mbizotëruese, ndërsa presidenti kishte kryesisht rol ceremonial, megjithëse ruante njëfarë hapësire veprimi gjatë krizave të shpeshta qeveritare. Kritika kryesore ndaj sistemit ishte se pushteti parlamentar nuk shoqërohej me aftësi të mjaftueshme për të mbajtur qeveri të qëndrueshme.
Partitë qenë më të strukturuara dhe më të dallueshme se më parë, por komunistët dhe golistët, që në periudha të rëndësishme gëzonin së bashku mbështetjen e afërsisht gjysmës së zgjedhësve, kundërshtonin bazat ose funksionimin e sistemit. Kjo e vështirësonte ndërtimin e konsensusit. Ndërrimi i rreth njëzet e pesë qeverive brenda dymbëdhjetë vjetëve ia kalonte një pjesë të madhe të vazhdimësisë reale të qeverisjes administratës së fuqishme dhe të aftë.
Megjithëse republika nuk fitoi popullaritet të gjerë, arritjet e saj ishin të rëndësishme. Franca përjetoi rindërtim të shpejtë pas luftës dhe rritje të fortë ekonomike. U zhvilluan planifikimi tregues, ndryshimet në marrëdhëniet industriale dhe zgjerimi i mbrojtjes sociale. Në politikën e jashtme, Franca u përfshi në NATO, luajti rol udhëheqës në krijimin e bashkësive evropiane dhe përgatiti hapat drejt dekolonizimit në Afrikën nënsahariane. Pas një lufte të vështirë, pranoi gjithashtu me ngurrim fundin e sundimit të saj në Indokinë.
Kriza algjeriane e nxori përfundimisht në pah brishtësinë e sistemit. Ndërsa një pjesë në rritje e opinionit francez favorizonte zgjidhjen e negociuar, në maj 1958 ushtria në Algjeri u rebelua për të penguar shkëputjen e territorit nga Franca. Qeveria në Paris, pa mbështetje dhe autoritet të mjaftueshëm për ta përballuar krizën, dha dorëheqjen. Sharl dë Goli u investua si kryeministri i fundit i Republikës së Katërt dhe mori drejtimin e kalimit drejt një kushtetute të re.